🔸عناصر بی‌قرار بصری! مریم سلیمی مدرس سواد بصری در دانشگاه سوره فردارسانه – خارج شدن عناصر از کادر، یکی از تکنیک‌های مدرن و پویا در اصول طراحی و صفحه‌آرایی است که خود الزاماتی دارد و به شرط استفاده درست می‌تواند اثرگذار باشد. هرچند بهره‌­گیری افراطی از آن نیز به‌ویژه در یک صفحه، می‌­تواند نتیجه عکس حاصل کند. مروری بر روزنامه­‌های روز یکشنبه ۲۳ آذر، حکایت از تلاش برخی از روزنامه­‌ها برای استفاده از این تکنیک و تکنیک هم‌پوشانی دارد. خارج شدن عناصر از کادر وقتی یکی از عناصر همچون تصویر یا فونت یا حتی لوگو از کادر خود خارج می‌شود، حس حرکت، آزادی و پویایی ایجاد می‌کند. همچنین می‌­تواند این نتایج را به دنبال داشته باشد: درگیر کردن چشم مخاطب و جلب توجه و تاکید بصری، ایجاد نقطه کانونی و هدایت مخاطب به بخش مهم، ایستا و یکنواخت به نظر نرسیدن و ایجاد حس زنده‌بودن صفحه و توان تعامل ذهنی با آن، کمک به تمرکز بر عنصر اصلی (به شرط اعتدال در استفاده) و … . از تکنیک خارج شدن عناصر از کادر باید هدفمند و هوشمند استفاده کرد و نه صرفاً با اهداف زیبایی‌شناسی. چراکه می‌تواند به مشکلاتی همچون خوانش سخت، بی‌نظمی و شلوغی، ایجاد خستگی در مخاطب و … منجر شود. در روزنامه‌­های امروز، «هفت صبح» از این تکنیک بیش از سایر روزنامه­‌ها در صفحه اول خود استفاده کرده که عملاَ تمرکز بصری بر تصویر و سوژه اصلی و مهم‌تر، از مخاطب سلب شده است. هم‌پوشانی عناصر  عبور عناصر از مرزهای یکدیگر به طوری که منجر به هم‌پوشانی بین آنها شود نیز از دیگر تکنیک‌های مورد استفاده در صفحه‌آرایی است که این هم‌پوشانی به شکلی هدفمند، می‌تواند معنادار شود. در این شرایط ممکن است دامنه این هم‌پوشانی، لوگو را نیز در برگیرد. (مانند سازندگی، فرهیختگان و هفت صبح) در بحث هم‌پوشانی با لوگو باید مراقب بود تا بر وضوح برند، تاثیر منفی نگذاشته و خوانش لوگو را سخت نکرده و حسی از ضعف و غیرحرفه‌ای بودن ایجاد نکند. هم‌پوشانی فونت و بخشی از تصویر، گاه ممکن است تعابیر خاصی را ایجاد کنند (مانند هم‌پوشانی بخش‌هایی از تیتر «اندرزهای فقیه» با بخش‌هایی از لباس محقق داماد در روزنامه هم‌میهن). از دیگر نمونه‌ها می­‌توان به روزنامه چارسوق و هم‌پوشانی کلمه «در» و نیز کادر مربوط به نرخ آمار تورم در شهریور ۱۴۰۰ با تصویر روحانی، در پاسخ به تیتر بالاترین تورم پس از انقلاب در کدام دولت رقم خورده است؟ اشاره کرد. در عمل، تکنیک هم‌پوشانی و قانون مجاورت، مخاطب را در پاسخ به سوال فوق، در قالب بصری به دولت روحانی می‌رساند. در نمونه‌­های «راه مردم» (هم‌پوشانی تصویر شمش طلا با سیزده میلیون و …) و «نقد حال» (همپوشانی تصویر فرد با تیتر «گندم نمای جو فروش»)، در استفاده از این تکنیک، جز سخت‌کردن خوانش، کمک جدی نکرده است. براساس آنچه ذکر شد، در بهره­ گیری از دو تکنیک مذکور، هدفمند و هوشمندانه عمل کردن و عدم افراط در استفاده از آنها، از نکات حائز اهمیت است. #سواد_بصری #گرافیک #صفحه_آرایی 💻 www.fardaresaneh.ir 🆔 t.me/medialesson 🆔 eitaa.com/medialesson

🔸تیتر هم‌آوا فردارسانه - روزنامه #فرهیختگان در شماره امروز خود #تیتر هم‌آوا را به عنوان تیتر یک کار کرده است. روزنامه‌های ایران معمولا از تیتر هم‌آوا که مستلزم فکر کردن بسیار سردبیر یا شورای سردبیری برای یافتن رابطه ادبی بین کلمات است، استفاده نمی‌کنند. تیترِ "عرضی نیست؟" دارای هم‌آوایی و هم‌صدایی میان کلمه ارز (پول خارجی) و کلمه عرض (صحبت، سخن) است. هر دو کلمه شبیه به یکدیگر ادا می‌شوند اما معانی آنها متفاوت است. به علاوه، عبارت "عرضی نیست؟" می‌خواهد بگوید که وقتی نرخ پول خارجی افزایش یافته است پس دیگر حرفی باقی نمی‌ماند که در اینجا از تکنیک #کنایه در تیتر استفاده شده است. 💻 www.fardaresaneh.ir 🆔 t.me/medialesson 🆔 eitaa.com/medialesson

🔸سوال روزنامه از خواننده! فردارسانه - در اجزای تیتر (تیتر اصلی، روتیتر، زیرتیتر، سوتیتر)، استفاده از تیتر سوالی در #خبر غلط و در #گزارش درست است. اما لازم نیست که بیشتر گزارش‌های یک روزنامه با تعداد زیادی #زیرتیتر سوالی کار شود، مخصوصا اینکه در صفحه یک روزنامه هم دیده شوند. این بدان معناست که روزنامه یا پاسخی برای پرسش‌هایش ندارد و یا در پاسخها تردید دارد. بنابراین از خواننده درباره دلایل وقوع #عناصر_خبری چرا و چگونه که در گزارش آمده‌اند سوال می‌کند. روزنامه #فرهیختگان در شماره امروز (دوشنبه اول دی) حداقل برای چهار گزارش از زیرتیتر سوالی استفاده کرده است. اگر این سوالات جواب دارند، بهتر بود که در زیرتیتر جواب داده می‌شدند نه اینکه خواننده را با طرح سوال و هیجان آفرینی در حالت بلاتکلیفی و حواله کردن به داخل صفحات قرار دهد. زیرتیترهای فرهیختگان: حسن روحانی در حال پیش بردن چه پروژه‌ای است؟ معنای نطق دیروز قالیباف چه بود؟ گزارش افول مخاطب؛ طبقه متوسط کجا رفت؟ استندآپ کمدین ها و خروجی‌های خندوانه چطور به ترند فضای کمدی تبدیل شدند؟ 💻 www.fardaresaneh.ir 🆔 t.me/medialesson 🆔 eitaa.com/medialesson

🔸تصاویری که تیتر را یاری نمی‌کنند 💻 www.fardaresaneh.ir 🆔 t.me/medialesson 🆔 eitaa.com/medialesson

🔸تصاویری که تیتر را یاری نمی‌کنند مریم سلیمی (فردارسانه) – رسانه‌ها با اهداف مختلف از تصاویر بهره می‌گیرند. یکی از مهم‌ترین این کاربردها، یاری‌رساندن به نوشتار برای فهم و درک بهتر، عینی‌سازی، مستندسازی و تقویت پیام است. معمولا از تصاویر انتظار می‌رود انطباق لازم را با نوشتار اعم از متن، تیتر و.. داشته باشند، مگر در مواقعی که در پی استفاده از یک تاکتیک خبری، تصویری به ظاهر غیرمرتبط ولی در نگاه موشکافه و دقیق‌تر، از ارتباطی عمیق با یک موضوع تاریخی یا دارای سابقه ذهنی نزد مخاطب و…. حکایت دارند. روزنامه‌های امروز (دوشنبه اول دی ۱۴۰۴) عموما تیتر اول خود را به بحث تهدید به استیضاح وزرا توسط رئیس مجلس شورای اسلامی اختصاص داده‌اند. گرچه تیترها از نوعی تقابل یا به قول روزنامه جهان صنعت از نوعی دوئل و تهدید حکایت دارند، ولی عکس‌ها انطباق لازم با این هدف را ندارند و عملا تیتر را یاری نمی‌کنند. عکس‌هایی که بعضا رد و نشانی از جدایی یا تقابل دولت و مجلس ندارند ولی تیترهایشان نگاهی متفاوت را پیگیری می‌کنند. مجاورتی که هدف نیست بر اساس اصل مجاورت (یکی از اصول گِشتالت)، مغز تمایل دارد عناصر یا اشیایی را که از نظر فیزیکی به یکدیگر نزدیک هستند در یک گروه قرار دهد. آنچه می‌تواند مرزهای شفافی را بین عناصر ایجاد کند روش‌هایی مانند فاصله‌گذاری و استفاده از فضای منفی یا سفید است. به این معنی که وقتی پزشکیان و قالیباف در مجاورت هم نشان داده شده‌اند، عملا در خدمت تیتر خود نیستند. چون مغز هنوز آنها را در مجاورت هم و در واقع در یک گروه دسته‌بندی می‌کند. این حس در عکس‌هایی که پزشکیان و قالیباف همگام حرکت کرده و یا لبخند می‌زنند، بیشتر تشدید می‌شود؛ در روزنامه‌های «مهد تمدن»، «آرمان ملی» و «جوان». تصاویری که بر خلاف تیتر، پیام «همراهی، همدلی یا عادی‌بودن رابطه» را منتقل می‌کند، دارای یک تناقض ارتباطی آشکار هستند. در چنین وضعیتی، تصویر نه‌تنها تیتر را یاری نمی‌کند بلکه عملا آن را خنثی یا تضعیف می‌کند. رو در رویی عناصر در این میان تقابل بین دولت و مجلس در روزنامه‌های «راه مردم» و «جهان صنعت»، بیشتر این تقابل را، هم با فاصله‌گذاری و هم رو در رویی عناصر نشان داده‌اند. عکس‌هایی که قالیباف را پشت تریبون مجلس یا مقابل و در مجاورت آن نشان داده‌اند و با تاکید بر زبان بدن مانند توقف و….، گرچه تلاش‌هایی داشته‌اند ولی بدون عناصر مقابل، روایت کامل را نشان نمی‌دهند؛ در روزنامه‌های «سازندگی»، «وطن امروز» و «خبر جنوب». روزنامه «شرق» نیز در اشاره به دو راهی ترمیم کابینه یا استیضاح، از عکسی بهره گرفته گرفته که طرف مقابل پزشکیان، فاقد چهره‌ای گویا و شفاف است که حسی از ابهام در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند ، کما اینکه زبان بدن پزشکیان نیز حس تقابل ندارد. تیترهایی که در روایت مذکور فقط به نوشتار بسنده کرده و از ظرفیت عکس یاری نگرفته‌اند، انتقال لازم را نداشته‌اند یا حداقل جلب توجه بصری کمتر را ایجاد می‌کنند. انتخابی متفاوت روزنامه «همشهری» راهی متفاوت و البته انتخابی آگاهانه کرده (عاری از بحث‌های سیاسی) و همه روسای قوا را هم سطح و مصمم برای رفع گرانی‌ها نشان می‌دهد، بدون نشان دادن هرگونه اختلاف، تقابل یا تهدیدی. تصاویری که علیه تیتر عمل می‌کنند آنچه مورد تاکید است این است که در انتخاب تصاویرِ مرتبط با تیترها و نوشتار دقت بیشتری شود و در انتخاب آنها به اصول گِشتالت، نکات فنی، زبان بدن، ملاحظات فرامتن و … توجه شود. چراکه جز این بدون انطباق تیتر و عکس، تیتر با نوشتار فاقد اثرگذاری لازم خواهد بود. مخاطب ضمن توجه به نقش جدی تصویر در درک پیام‌ها، وقتی بین تیتر و پیام تصویر تناقض وجود داشته باشد، به تصویر بیش از متن اعتماد می‌کند. وقتی نشانه‌هایی از مجاورت، همسویی، همراهی، لبخند و … در تصویر می‌بیند، مقابل تیتر تهدیدآمیز یا تقابلی، مقاومت ادراکی نشان می‌دهد. در نهایت، آنچه اهمیت دارد، انتخاب‌های حرفه‌ای‌تر و پرهیز از گسست میان نظام نوشتاری و نظام بصری است؛ چراکه تصویر، اگر همسو با تیتر نباشد، می‌تواند به‌جای تقویت پیام، علیه آن عمل کند. با وجود همه نکات مذکور، رسانه‌ها گاه برای کم کردن به اصطلاح «زهر» یک تیتر، تصاویری با قدرت تاثیر کمتری استفاده کرده یا حتی آن را بی‌تصویر منتشر می کنند که اکنون از این دست سیاست‌های رسانه‌ای چندان موضوع بحث ما نیست. 🔸دکتر مریم سلیمی مدرس سواد بصری در دانشگاه سوره است #سواد_بصری #عکس #تیتر #روزنامه 💻 www.fardaresaneh.ir 🆔 t.me/medialesson 🆔 eitaa.com/medialesson

🔸پاسخگویی و جلسه به جای شکایت از رسانه فردارسانه - معاون اول رئیس‌جمهوری مصوبه هیئت وزیران در زمینه اصلاح نحوه شکایت دولت از رسانه‌ها را ابلاغ کرد. هیئت وزیران در جلسه ۱۲ آذر ۱۴۰۴ به پیشنهاد شورای اطلاع‌رسانی دولت به استناد اصل ۱۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تبصره (۴) ماده (۵) آیین‌نامه چگونگی تعیین و حدود وظایف سخنگوی هیئت دولت و تشکیل شورای اطلاع رسانی دولت را به شرح زیر اصلاح کرد که با امضای محمدرضا عارف معاون اول رئیس‌جمهوری ابلاغ شد: «تبصره ۴- در مواردی که دستگاه‌های اجرایی ذیل قوه مجریه قصد شکایت از رسانه‌ای را داشته باشند، چنانچه رفتار رسانه از مصادیق موضوع ماده (۲۳) قانون مطبوعات مصوب ۱۳۶۴ با اصلاحات بعدی آن باشد، دستگاه اجرایی بدواً باید از سازوکار پاسخگویی مندرج در این ماده استفاده کند و در صورت امتناع رسانه از انتشار پاسخ و در سایر رفتارهای مجرمانه، مراتب ظرف حداکثر پنج روز کاری از طریق بالاترین مقام دستگاه حسب مورد در سطح ستاد، به دبیرخانه شورای اطلاع‌رسانی دولت و در سطح استان به دبیرخانه شورای اطلاع‌رسانی استان ارسال می‌شود. دبیرخانه شوراهای یادشده ظرف حداکثر پنج روز کاری، موضوع را در کارگروهی متشکل از دبیر شورای مربوط (رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت در سطح ستاد و مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی در سطح ستاد و مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی در سطح استان) و نماینده دستگاه اجرایی شاکی و حسب مورد در مرکز، با عضویت معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهور و در استان با عضویت معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار، مدیرکل دفتر مدیریت عملکرد، بازرسی و امور حقوقی استانداری مربوط و یکی از اشخاص حقیقی شورا به انتخاب شورای اطلاع‌رسانی استان، مطرح و نسبت به طرح شکایت یا عدم طرح آن و در صورت لزوم، پیش‌بینی تدابیر لازم، تصمیم‌گیری می‌نماید که برای دستگاه اجرایی لازم‌الاجرا است. مواردی که به تشخیص کارگروه استان، ماهیت ملی داشته باشد یا به جمع‌بندی روشن نرسد، برای طرح در کارگروه مرکز به دبیرخانه شورای اطلاع‌رسانی دولت ارسال می‌شود. در هر یک از مراحل یادشده، چنانچه دادستان شروع به تعقیب رسانه نموده باشد و همچنین در مواردی که موضوع از طریق «درج مطلب عذرخواهی»، «اصلاح عملکرد»، «تعهد به عدم تکرار» و یا سایر موارد مشابه، قابل حل‌وفصل باشد، به همان ترتیب عمل خواهد شد و شکایت دستگاه اجرایی از رسانه منتفی است. شکایت از سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران نیز تابع قانون اساسنامه سازمان یادشده مصوب ۱۳۶۲ با اصلاحات بعدی است.» 💻 www.fardaresaneh.ir 🆔 t.me/medialesson 🆔 eitaa.com/medialesson

🔸اعتبار عینی اعتماد به یک واقعه سعید درویشی (فردارسانه) - #روزنامه_اعتماد تنها روزنامه‌ از بین روزنامه‌های سراسری است که امروز سه‌شنبه نهم دی، عکسی از راهپیمایی اعتراضی تهران در روز دوشنبه هشتم دی را در صفحه اول خود کار کرده است. هیچ روزنامه‌ دیگری عکسی از واقعه دیروز را در صفحه یک خود بازتاب نداده است. کار حرفه‌ای اعتماد آنجا نمود بیشتری دارد که با مونتاژ عکس راهپیمایی معترضین روی پل حافظ و عبدالناصر همتی رئیس جدید بانک مرکزی، بر اساس دیدگاه رولاند بارت تفسیر نشانه‌شناسانه به عکس بخشیده است. این عکس بیش از اینکه یک عکس خبری باشد یک عکس هنری است و به دلیل کلوزآپ عکس (نمای نزدیک)، معنا و حس خاصی را به بیننده منتقل می‌کند. استقبال بازار از خبر آمدن همتی، تیتر اصلی است که با تکنیک کنایه و تا حدودی ایهام برای این عکس مونتاژی استفاده شده است و سه سوتیتر در پایین، هم تیتر اصلی را کامل کرده‌اند و هم درباره عکس راهپیمایی توضیح می‌دهند. صفحه یک اعتماد در شماره امروز صفحه‌ای کاملا منطبق با استانداردهای روزنامه‌نگاری عینی است که بر اساس عقیده والتر لیپمن احساسات و تمایلات در آن نقشی ندارد. www.fardaresaneh.ir t.me/medialesson eitaa.com/medialesson