🗓 خیانت پهلوی به حق ایران در دریای خزر 🔸دریای خزر، بزرگترین دریاچه جهان با وسعتی بالغ بر ۳۷۰ هزار کیلومتر مربع، به‌دلیل موقعیت ژئوپلیتیک و ذخایر عظیم هیدروکربوری، از دیرباز کانون مناقشات حقوقی و سیاسی قدرت‌های منطقه بوده است. در دوران پهلوی، رژیم حقوقی این پهنه آبی بر اساس دو معاهده کلیدی ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ میان ایران و شوروی استوار بود. این معاهدات اگرچه در ظاهر بر «حاکمیت مشترک» و «حقوق برابر کشتیرانی و صید» تأکید داشتند، اما به‌دلیل عدم پیش‌بینی مکانیسم‌های اجرایی عادلانه و غفلت از بستر و زیربستر دریا، عملاً سلطه شوروی بر بخش اعظم خزر را تثبیت کردند. 🔹معاهده ۱۹۲۱ صرفاً به «حقوق برابر کشتیرانی» اشاره داشت و از موضوعاتی چون تقسیم بستر و منابع هیدروکربوری غفلت کرد. معاهده ۱۹۴۰ اما مهم‌ترین سند تعیین‌کننده رژیم حقوقی خزر بود که منطقه انحصاری ۱۰ مایلی صید را در امتداد سواحل دو کشور تعیین کرد. با این حال، خط ساحلی شوروی حدوداً هفت برابر ایران بود و در نتیجه، مساحت منطقه انحصاری تحت کنترل شوروی به‌مراتب بیشتر شد. ایران عملاً به یک نوار باریک در جنوب خزر محدود ماند و شوروی بر بخش اعظم منابع ماهیگیری تسلط یافت. 🔸شاید بزرگ‌ترین نقد به دیپلماسی پهلوی در قبال خزر، همین غفلت از بستر و زیربستر و نبود برنامه فعال برای بهره‌برداری و اکتشاف منابع نفت و گاز باشد. اتکای صرف به معاهدات دوجانبه و عدم پیگیری فعال حقوق ملی، ایران را در موقعیتی انفعالی قرار داد و به تداوم سلطه شوروی بر بخش اعظم خزر انجامید. ادامه در اینجا : 🔴 میراث غفلت «مطالعات و پژوهش‌های سیاسی» https://psri.ir/?id=93rshxih