خروج تانکرهای آمریکا از بلغارستان؟ روز 22 آگوست خبرگزاری رویترز به‌نقل از دفاع بلغارستان اعلام کرد که دو تانکر آمریکا حدود یک ماه پس از استقرارشان در این کشور که خشم ایران را برانگیخت، پایگاه هوایی بزمر را ترک کردند. این دو تانکر از 31 جولای در بزمر مستقر شدند. ایران در آن زمان گفت که استقرار آنها به منزله همدستی در «تجاوز و جنایات جنگی» خواهد بود، اتهامی که صوفیه آن را رد کرد. دیمیتار استویانوف وزیر دفاع بلغارستان به خبرنگاران گفت که دو تانکر KC-135 روز جمعه بلغارستان را ترک کردند. استقرار این هواپیما که در 22 جولای توسط پارلمان بلغارستان تصویب شد، منجر به اعتراض ساکنان اطراف شد که نگران حمله موشک‌ها و پهپادهای ایرانی به این هواپیماها بودند. استویانوف اظهار داشت که تمام پروازهای این هواپیما در طول استقرار موقت، مأموریت‌های آموزشی بر فراز کشورهای متحد بوده و بلغارستان هیچ اطلاعاتی در مورد تهدیدهای مستقیم علیه امنیت ملی خود نداشته است. پی‌نوشت: تصاویر ماهواره‌ای از اواخر ماه جولای تا 22 آگوست که استقرار دو تانکر و خروج آنها از پایگاه بزمر را نشان می‌دهد. @Projectmeshkat

«ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ قُولُوا قَوْلاً سَدِيداً | ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا پروا کنید و سخن درست و استوار بگویید» - سوره احزاب؛ آیه ۷۰ طی روزهای اخیر با انتشار گزارشات متعدد درباره خروج نفت از تنگه هرمز، موضوع تنگه هرمز دوباره به صدر موضوع محافل خبری برگشته. در این راستا روز چهارشنبه مهدی محمدی مشاور راهبردی رئیس مجلس شورای اسلامی طی تماس تلفنی در برنامه به‌وقت ایران شبکه خبر، در بخشی از سخنان خود نکاتی در این‌باره بیان می‌کند که جای تعجب فراوانی دارد! درادامه علاوه‌بر بررسی این سخنان، وضعیت تنگه هرمز و شرایط حاکم بر آن را نیز مرور خواهیم کرد. 1/11 @Projectmeshkat

مشاور راهبردی رئیس مجلس در بخشی از مصاحبه تلفنی خود در شبکه خبر در پاسخ به این سوال که وضعیت تنگه هرمز و انتقال محموله‌های نفت از آن چگونه است به‌صورت خلاصه بیان می‌کند «تصاویر ماهواره‌ای منتشر شده طی روزهای اخیر بازی روانی آمریکایی‌ها» بوده و از سوی دیگر انتقال محموله‌های نفت از تنگه هرمز برخلاف آمار منتشر شده که آن نیز بازی روانی آمریکا است، چند میلیون بشکه نیست و «درحد چندصدهزار بشکه نفت» است! در وهله اول این سوال ایجاد می‌شود که همین تصاویر ماهواره‌ای که طی روزهای جنگ و درگیری‌های پس از آتش‌بس در اخبار صداوسیما و خبرگزاری‌های رسمی مورداستناد قرار می‌گرفت چطور اکنون به زمین بازی روانی طرف مقابل تبدیل شده است؟ در این‌باره پیشنهاد می‌شود اگر مدرک و اطلاعات مستندی برای رد تصاویر ماهواره‌ای که اخیرا از انجام فرایند STS توسط نفتکش‌ها در شرق تنگه هرمز منتشر شده وجود دارد، به‌جهت برهم‌زدن بازی روانی طرف مقابل در اختیار رسانه‌های کشور قرار بگیرد؛ در غیر این‌صورت استفاده از این چنین عباراتی برای رد مدارک و اطلاعات مستند اصلا توجيه عاقلانه و هوشمندانه‌ای نیست! در بخش دیگر نیز گفته می‌شود اعداد منتشر شده توسط مؤسسات غربی نیز بازی روانی آمریکایی‌ها است و انتقال محموله‌های نفت از تنگه هرمز درحد چندصدهزار بشکه نفت بوده است که درادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت. 2/11 @Projectmeshkat

آمار مربوط به میزان بارگیری نفت در خلیج فارس نشان می‌دهد میزان بارگیری نفت طی میانگین 10 روزه حدود 7 میلیون بشکه در روز است. همچنین گزارشاتی از نرخ 3~5 میلیون بشکه نیز وجود دارد. این رقم اگرچه از حدود 5 میلیون بشکه در روز در اوایل آگوست بیشتر است اما هنوز پایین‌تر اوج خود (حدود 10 میلیون بشکه) پس از امضای تفاهم‌نامه است. اما سوال اصلی اینجاست این نفت چطور بارگیری و صادر می‌شود؟ عمده این نفت به امارات، عربستان، کویت، عراق و بخشی نیز به ایران تعلق دارد. محموله نفت پس از بارگیری از ترمینال‌های شعیبیه و الزور کویت، جزیره داس، الرویس و شارجه امارات و رأس تنوره و جبیل عربستان در قالب کاروان‌های سه الی پنج فروندی از مسیر جنوبی گذر می‌کنند تا به نقاط مشخص برای انجام عملیات STS (مخفف Ship-to-ship transfer) در شرق تنگه هرمز برسند. همان‌طور که از نمودار فوق مشخص است، آمار بارگیری نفت در خاورمیانه پس از کاهش طی ماه می، از ژوئن تا جولای مجددا اوج می‌گیرد که تقریبا همزمان با آغاز انتقال محموله‌های نفت از طریق STS در شرق تنگه هرمز است؛ موضوعی که در همان برهه توسط تانکرترکرز نیز عنوان می‌شود! 3/11 @Projectmeshkat

نکته حائز اهمیت این است که براساس شواهد موجود، عمده ترددهای تاریک این نفتکش‌ها که با سیستم AIS خاموش از مسیر جنوبی انجام می‌شود، توسط شرکت‌های ناظر مانند کپلر و ویندوارد گزارش نمی‌شود! بنابراین داده‌هایی که توسط این نهادها گزارش می‌شود نشانگر تردد واقعی از تنگه هرمز نیست! برای تفهیم بهتر این موضوع می‌توان آمار تردد از تنگه هرمز مربوط به روزهای اخیر را با تصاویر ماهواره‌ای تطبیق داد. آمار نهاد ویندوارد برای نرخ تجمیعی تردد خروجی از تنگه هرمز طی بازه 7 روزه به‌شکل زیر است: ● 20 آگوست: 4 شناور شامل 1 تانکر ● 21 و 22 آگوست: 14 شناور شامل 4 تانکر ● 23 آگوست: 10 شناور کارگو - 0 تانکر ● 24 آگوست: 0 شناور ● 25 آگوست: 6 شناور شامل 4 تانکر ● 27 آگوست: 5 شناور شامل 2 تانکر این درحالی است که در تصاویر ماهواره‌ای مربوط به 25 آگوست دست‌کم 19 و در تصاویر روز 27 آگوست دست‌کم 26 تانکر درحال STS مشاهده می‌شود که نشان می‌دهد ارقام اعلامی از سوی نهادهای مذکور با شرایط حقیقی اختلاف آشکار دارد. بنابراین با قاطعیت می‌توان بیان کرد آمار ارائه شده توسط این منابع به‌صورت عامدانه دستکاری می‌شود. 4/11 @Projectmeshkat

همان‌طور که عنوان شد، انتقال محموله‌های نفتی به شیوه STS در شرق تنگه هرمز اگرچه اخیرا موردتوجه قرار گرفته اما فقط مختص به روزهای اخیر نیست! این موضوع اگرچه طی روزهای اخیر با انتشار تصاویر رزولوشن پایین از این محدوده دوباره توجهات را به خود جلب کرده اما باید عنوان کرد انتقال محموله‌های نفتی از ماه ژوئن (تقریبا پس از امضای تفاهم‌نامه) در محدوده خورفکان تا فجیره در آب‌های امارات و شناص تا صحار در آب‌های عمان جریان داشته است! تصاویر فوق به جهت تفهیم بهتر بازه زمانی حدودی آغاز انتقال محموله‌های نفتی به شیوه STS آورده شده و نشان‌گر تعداد واقعی تانکرهای حامل نفت که در آن برهه زمانی درحال انتقال محموله خود بودند، نیست. 5/11 @Projectmeshkat

همان‌طور که پیش‌تر عنوان شد، در تصویر ماهواره‌ای روز 27 آگوست دست‌کم 26 تانکر درحال انتقال محموله نفت به‌شکل STS هستند که براساس ابعاد هر تانکر، عمده آنها را می‌توان در دسته تانکرهای AFRAMAX و VLCC دسته‌بندی کرد. این درحالی است که در تصویر ماهواره‌ای روز 25 آگوست حدود 19 تانکر در وضعیت STS قابل مشاهده بود. روند طی شده از ابتدای ماه ژوئن تاکنون نشان می‌دهد نرخ انتقال محموله نفت در شرق تنگه هرمز به‌شکل STS درحال افزایش بوده و در روزهای 25 و 27 آگوست نیز شاهد افزایش نرخ تانکرهایی هستیم که در این محدوده درحال انتقال محموله به‌شکل STS هستند. 6/11 @Projectmeshkat

فرایند STS ذاتا زمان‌بر است و به عوامل متعدد مانند تجهیزات پمپاژ، شلنگ‌های مورداستفاده (تعداد، طول، قطر، حداکثر فشار کار و سرعت جریان شلنگ)، میزان ویسکوزیته محموله، وضعیت تجهیزات دو کشتی و شرایط محیطی و دریا وابسته است. برای نرخ انتقال نفت در فرایند STS می‌توان بازه 20000m³/h - 2000m³/h (حدود 12600 تا 126000 بشکه بر ساعت) را تخمین زد که در این صورت فرایند انتقال نفت به شیوه STS برای یک تانکر VLCC با ظرفیت 1.5 تا 2 میلیون بشکه در سریع‌ترین حالت (با حداکثر ظرفیت انتقال) حدود 12~16 ساعت و در کندترین حالت (با حداقل ظرفیت انتقال) حدود 120~160 ساعت (معادل 5 تا 7 روز) زمان خواهد برد. فرایند آماده‌سازی دو تانکر و قرارگیری آنها در موقعیت مناسب نیز زمان‌بر است. بنابراین کشورهای فروشنده نفت اکنون ضمن پذیرش ریسک تردد از تنگه هرمز، زمان‌بر بودن فرایند انتقال محموله نفت را نیز به جان خریده‌اند تا درنهایت نفت را به خریدار تحویل دهند. 7/11 @Projectmeshkat

● درباره نحوه انتقال نفت از تنگه هرمز شاید سوال این باشد که درصورت وجود شرایط برای عبور تانکر از تنگه هرمز، چرا تانکرهای خریداران مستقیما از ترمینال‌های نفت محموله دریافت نمی‌کند؟ • در این‌باره می‌توان حدس زد فروشندگان نفت در منطقه با قبول ریسک عبور از تنگه هرمز که تحت اسکورت آمریکا صورت می‌گیرد، متعهد شده‌اند تا محموله را پس از عبور از تنگه هرمز به مشتری تحویل دهند، به‌همین علت اکنون شاهد حجم گسترده‌ای از تانکرها هستیم که در محدوده نام‌برده‌شده درحال STS هستند.  ● همچنین ممکن است پرسیده شود اگر نفت درحال خروج از تنگه هرمز است و تانکرها از تنگه هرمز عبور می‌کنند چرا طرف مقابل در تلاش است و اصرار دارد تا ایران تنگه هرمز را باز کند؟ موضوعی که در مصاحبه تلفنی مشاور راهبردی رئیس مجلس نیز عنوان می‌شود. • در پاسخ به این سوال باید اشاره کرد که باوجود انتقال حدود 3 الی 5 میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز در شرایط فعلی (که بسته به عوامل مختلف وضعیت سینوسی دارد و می‌تواند کمتر یا بیشتر از این ارقام باشد و برخی منابع مانند نمودار درج شده در پست سوم این رقم را حدود 5 تا 7 میلیون بشکه نفت ارزیابی می‌کنند)، وضعیت تردد در تنگه هرمز، نرخ شناورهای ورودی و خروجی تجاری شامل تانکر، کارگو و فله‌بر همچنان با وضعیتی که در پیش از جنگ شاهد آن بودیم، فاصله قابل‌توجه دارد. همچنین عبور 5 الی 7 میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز در شرایط بسته بودن آن نیز تنها 15 الی 25 درصد (درصد خروج نفت نسبت به شرایط پیش از جنگ برای احتمال خروج 3~5 میلیون بشکه نفت) و 25 الی 35 درصد (درصد خروج نفت نسبت به شرایط پیش از جنگ برای احتمال خروج 5~7 میلیون بشکه نفت) محموله نفتی است که در شرایط پیش از جنگ از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ رقمی که حدودا 20 میلیون بشکه نفت عنوان می‌شود. بنابراین همچنان قابل انتظار است که طرف مقابل در شرایطی که نفت محدودی از تنگه هرمز عبور می‌دهد، همزمان برای باز کردن آن نیز تلاش کند. مشخصا انجام همزمان این دو مسئله تناقضی باهم ندارد! بنابراین تنگه هرمز به معنای کلی باز نیست و تردد در آن و همین‌طور میزان انتقال محموله‌های نفت از طریق آن در وضعیت عادی نیست اما مشخصا به‌دلیل حساسیت بازار نفت و لزوم جریان یافتن نفت به بازار، آمریکا به‌طرز آشکاری در تلاش است تا با استفاده از راه‌هایی مثل فعال نگه داشتن کریدور جنوبی در آب‌های ساحلی عمان و اسکورت همزمان کاروان‌های سه الی پنج فروندی شناورهای تجاری و استفاده از شیوه STS برای انتقال محموله‌های نفتی، آثار بسته شدن تنگه هرمز بر بازار نفت را مدیریت و درصورت امکان آثار آن را به حداقل برساند؛ بخصوص در وضعیتی که در سوم نوامبر (کمتر از سه ماه دیگر) انتخابات میان‌دوره‌ای در آمریکا برگزار خواهد شد. بنابراین از مشاوران و تحلیل‌گران کشور انتظار می‌رود نسبت به شرایط حاکم بر کشور و جهان احاطه بهتری داشته و تحلیل‌هایی منطبق بر واقعیت داشته باشند! 8/11 @Projectmeshkat