چاپ دوم. کتاب: فصلی از تاریخ هزاره ها در افغانستان. ====== مقدمه وضعیت پرنوسان افغانستان به گونه‌ای پرشتاب و پیچیده است که نه تنها برای تحلیل‌گران دنیا، بلکه برای مردم این کشور که در متن حوادث است نیز قابل پیش‌بینی و تحلیل نیست. حوادث مثبت و منفی در تاریخ معاصر این کشور اتفاق افتاده که در سرنوشت مردم تأثیرگذار بوده اما علیرغم نزدیکی زمان آن، دلائل، عوامل، بانیان و قربانیان آن مشخص نیست. همین طور خدمت‌گذاران و تلاش‌گران دلسوز و زحمت‌کشی نیز بوده‌اند که در پیشرفت جامعه و مردم نقش مؤثر داشته اما در لابلای حوادث بی‌نشان مانده‌اند. از زمان حضور وحاکمیت حزب وحدت اسلامی افغانستان در بامیان  بیست سال گذشت، حوادثی که خودم شاهد بودم و تلخی‌ها و شیرینی‌هایش را که تجربه کردم، برای جوانان تحصیل‌کرده ی امروز چیزی شبیه افسانه به نظر می‌رسد. اینکه این حوادث چگونه رقم خورد و عامل این همه ویرانی‌ها، قربانی‌ها و جنایت‌ها چه كسی بود، هیچ کدام از دانش‌جویان و دانش‌آموزان نمی‌دانند و بسیار دوست دارند که بدانند. در دنیای بی‌خبری خود، بازار مکاره  قضاوت‌ها، محکومیت‌ها، لعن و نفرین‌ها از یک سو و قهرمان‌سازی‌ها و مدح و ثناخوانی‌ها از سوی دیگر را گرم و گرم‌تر می‌کنند. در حالی که هیچ یک از قهرمان‌سازی‌ها و لعن و نفرین‌ها با واقعیت اجتماعی آن زمان تطابق ندارد. خائن به جای خادم ستوده می‌شود و خادم به جای خائن مورد لعن و نفرین قرار می‌گیرد. هیچ منبع معتبر و مکتوبی هم وجود ندارد که قضاوت‌ها و تحلیلات و گفته‌های امروزی با آن سنجیده شود. بی‌تردید برای انسان‌های چند سال بعد که فاصله زمانی بیشتر با حوادث پیدا می‌کنند قضاوت و شناخت حقایق به مراتب سخت‌تر و پیچیده‌تر ازحالا می‌شود، آنها ناخواسته متعلق به گذشته مبهم و راز‌آلودی می‌شوند که ممکن است بسیاری از حقایق وارونه جلوه داده شود. تمام این پراکندگی‌های اطلاعاتی در نبود یک منبع معتبر اتفاق می‌افتد. نسل جدید کمترین و کوچکترین اطلاعی در‌بارۀ شخصیت‌ها و حوادث بیست سال قبل ندارد. مهاجرت و دردسرهایش نیز بی‌تأثیر نیست. مضامین و موضوعات درسی کشورهای مهاجر‌پذیر به صورت طبیعی درباره تاریخ و شخصیت‌های خود آن کشور است. از این رو دانش‌آموزان و دانشجویان افغانستانی هیچ زمینه و منبعی برای شناخت و آگاهی در‌بارۀ تاریخ کشور خودش ندارد. این رسالت قلم به‌دستان است که با ثبت و ضبط دقیق حوادث، چراغ راه آیندگان باشند. سپاس از اساتید، دوستان وعزیزان که در تدوین وجمع آوری مطالب این کتاب از آغاز تا فرجام همکاری کردند. یاد اوری: دوستان وعزیزان که در چاپ اول کتاب در خواست کرده بودند ونتوانستم خدمت شان بفرستم. یادداشت نکردم. مجددا یاد اوری فرمایند. تا خدمت شان بفرستم. ممنون از همکاری ومهربانی شما

چرا قاسم سلیمانی را کشتند. در سالروز( 30 آبان) که به عنوان شکست و پایان کار داعش در سوریه اعلام شد این متن را می نویسم. بسیار از ریشه های فکری افراط گرایان مثل داعش و القاعده وطالبان به غرب بر می گردد، اما غرب در شرایط این ها را ایجاد و یا حمایت کرد که فقط بتواند حریفان خود مثل شوروی سابق را زمین گیر کند. وبرای کشور مثل ایران درد سر ونا امنی درست کند. اما پس از آنکه بنیادگرایان افراطی در خارومیانه تبدیل به یک قدرت شد که می توانیست روزی خود را بی نیاز از غرب بداند، و چه بسا مواضع غرب را هدف قرار دهد، غرب احساس خطر کردند، از این رو، از مبارزه سردار سلیمانی در سوریه با داعش رضایت داشتند هرچند از بیان این موضع با صراحت استنکاف کردند. فقط یک بار، باراک اوباما خطاب به مقامات کشورهای عربی گفت: «شما نمی‌توانید مانند ایران جلوی تروریسم بایستید؛ شما یک فرمانده مانند سردار سلیمانی و یک نیرو مثل حزب‌الله ندارید که با این قدرت در میدان علیه افراط ‌گرایان داعش و القاعده ایستادگی کنند» اما پس از آنکه تروریسم وداعش در سوریه شکست خورد، امریکا از سردار سلیمانی ترسیده بود، او را تهدید بزرگ علیه مواضع سیاسی ونظامی خود می دانیست. به این باور رسیده بود اگر سردار سلیمان از مبارزه با داعش فراغت پیدا کند، مواضع امریکا را در خاورمیانه مورد حمله قرار می دهد. سردار سلیمانی بارها خطاب به امریکا گفته بود که مرد این میدان ما هستیم. حریف شما ما هستیم. و سخنان تهدید آمیز از این قبیل. امریکا نمی توانیست آنها را فقط شعار ویا تهدید تو خالی بداند. سردار سلیمانی را نیز بخوبی میشناخت که شخص نترس، جسور، اهل تئوری وعمل هست و تنها اهل تهدید وشعار نیست. لذا تصمیم گرفت قبل از آنکه بتواند کاری علیه مواضع امریکا در منطقه انجام دهد، ترور کردند وبه شهادت رساندند. روحش شاد ویادش گرامی باد.

نقش تسلیحات نظامی در نظم نوین جهانی =========== سخنرانی از دکتر سروش گوش میدادم که می گفت دنیا بسوی مهربانی پیش میرود. نظم نوین جهانی عاری از خشونت خواهد بود.‌ با این مثال توضیح می داد که قبلا دندان خراب شده را با آمپول بی حس می کرد، اما آمپول درد دارد. دانشمندان ژل بی حسی را تجویزکردند که قبل از تزریق آمپول، ژل را بمالد تا درد آمپول را احساس نکند وادامه ... فکر می کردم تئوری ایشان در باره نظم نوین جهانی درست باشد، اما نبود. نظم نوین جهانی را قدرت تسلیحاتی و نظامی تعیین می کند. هرکشوری که مدرن ترین اسلحه که همان کشنده ترین اسلحه است را داشته باشد، او بیشتر در نظم نوین جهانی حرفی برای گفتن دارد. وهمه کشورها هم در تلاش هستند که در نظم نوین جهانی حرفی برای گفتن داشته باشد. از این رو تقریبا تمام کشورها بودجه نظامی خود را چند برابر افزایش داده وهنوز به تناسب تشخیص مصلحت بصورت نامحدود در حال افزایش است. آمریکا که ۳۶ تا ۴۰٪ اسلحه جهان را صادر می کرد در راس هرم قرار داشت. روسیه با صادرات ۲۲٪ اسلحه جهان در رتبه دوم قرار داشت. اما این دو کشور در اوکراین قفل شده اند. رو در روی هم قرار گرفته و مشغول زور آزمایی تسلیحاتی و نظامی هستند. در این میان ایران با صادرات و عرضه پهپاد های نظامی کم هزینه و ارزان قیمت، نگاه جهانی را بخود معطوف داشت. در رقابت اولین و دومین قدرت تسلیحاتی جهان معادله نظامی را عوض کرد. ایران با قدرت پهبادی خود در نظم نوین جهانی حرف جدیدی برای گفتن دارد که هم برای شرق( روسیه، چین، ژاپن و...) و هم برای غرب ( آمریکا و اروپا و...) تازگی دارد... ایجاد داعش، تقویت اسرائیل به عنوان هاب قدرت شرقی، حزب الله و حماس و... تله های است که برای زمین گیر کردن رقبا چیده شده و تحلیل و تفکیک‌ هرکدام سرجای خودش... و اما اخلاق در طاقچه بالا خاک می‌خورد. #علی_خلیلی

چکیده گفتگو با شبکه سحر- شهر آرا سوال: ایا دینداری با زندگی امروز منافات دارد؟ُ جواب دونکته توضیح داده می شود: اول دیندری. دین ودینداری متفاوت است. دینداری همان برداشت های ما از دین است که می تواند تحت تاثیر عوامل متعدد باشد مثل جغرافیا، قوم، قبیله، سیاست، منافع ملی و... از این جهت دینداران همواره در اختلاف هستند. اما ماهیت دین یکی است و اختلاف بردار نیست. ان الدین عندالله الاسلام اما انچه که باعث اختلاف شده است وباعث شده که این شبهه را مطرح که دین با دنیای امروز منافات دارد برداشت های دینی است. دینی است که تحت تاثیر سیاست و قوم وقبیله ومنافع قومی قرار گرفته است دوم. زندگی امروز؟ منظور از زندگی امروز چیست؟ زندگی در کجای دینا. با چه فرهنگ وجغرافیا وقومیت. هرکدام روی برداشت های دینی تاثیر دارد. قطعا دینداری که در دنیای امروز افغانستان حاکم است. برای زندگی در هر جامعه دیگر منافات دارد وقابل تطبیق نیست اما اگر بر گردیم به اصل ماهیت دین، بدن تفسیر های شخصی. هیچ منافات بازندگی دنیایی امروز ندارد. چون ماهیت دین اخلاق است. انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق. دین اخلاق محور نه تنها با زندگی دنیایی مدرن منافات ندارد بلکه لازمه آن است. اخلاق اجتماعی ، اخلاقی فردی اخلاق در خانواده . اخلاق در جامعه . اخلاق در اقتصاد. اخلاق در سیاست. اخلاق علم. ووووو در هر زاویه زندگی انسان که فکر کنید اخلاق ودیندری لازم است. وهرچه که انسان پیشرفت کند. ضرورت اخلاق ودینداری دو چندان می شود. در دنیای امروز که فضای مجازی مرزها را در نوردیده و تفکرات واندیشه ها مدرن تادل خانه های سنتی مردم رسوخ کرده، اگر منهای اخلاق باشد سنگ روی سنگ بند نمیشه. انچه که باعث می شود در این فضای شناور زندگی ایمن داشت اخلاق ودینداری است. خلاصه عرض من این است که بین دین وبرداشت های دینی تفکیک کنیم. فرق قائل شویم. برداشت های دینی مربوط به جامعه خودش و تاریخ وزمان خودش است. اما دین فرا تاریخی وفرا زمانی است. در خاتمه دنیایی مدرن دوتا ویژگی مهم دارد . اول عقل‌گرایی است دومی ‌انتقاد و انتقاد پذیری دینی می‌تواند در دنیای مدرن حضور محترمانه داشته باشد که این مقوله را با خود داشته باشد

در باره دانشنامه هزاره ============ قسمت های از دانشنامه را خواندم.  وتقریبا بیشتر از نوشته ها ونقد ها ودفاعیه های در این مورد را هم خواندم. غرض از این نوشته نه دفاع از دانشنامه است ونه بیان کاستی های آن. مسلما دانشنامه نمی تواند بی عیب باشد واصلا هم چون انتظاری اشتباه است.همانطوری که هیچ اثری بی عیب نیست. آما چیزی که میخواهم عرض کنم بیان عرف متعارف ومتداول مردم ما است. وآن اینکه ما در جامعه خود اهل کار کم داریم ولی اهل نقد وتخریب واتهام واز کاه کوه ساختن خیلی داریم. واهل تشکر بسیار نادر وبقول علما النادر کالمعدوم. بدون استثنا می توانم بگویم که هیچ کسی نبوده ونیست که درجامعه ما کار کرده باشد، فعال باشد واز گزند اتهامات وتخریب های ناروای زبان ها وقلم ها محفوظ مانده باشد. فرقی نمی کند که در حوزه سیاست، دانش، فرهنگ، و.... در هر حوزه که باشد. بخاطر همین کسی به راحتی پاپیش نمی گزارد که یکی از هزاران کار بر زمین مانده مردم ما را انجام دهد. بقول خود شان هیچ آفت نرسد گوشه راحتی را . کسی که به میدان می آید قطعا تمام این زخم ها وجراحت را به جان وتن خریده است ونباید خاطرش مکدر گردد. استاد مظفری وهمکارانش آب دیده میدان هستند، سال ها کار کرده وکارنامه خوب وقابل دفاع دارند. مزایا وآسیب های کا ر را هم  بخوبی می دانستند، با این وجود این کار سنگین، بکر وبی بدیل را روی دست گرفتند. هرچند تعدادی هم در این جمع هستند که به تازگی متوجه شدم که نسبت به مردم ذهن وضمیر پاک ندارد وهمین باعث دلرنجی وآزردگی مضاعف برخی گردیده. اختلاف نظرها و تضادهای فکری طبیعی است که بقول جناب مظفری داروگیرهای امروز از لوله تفنگ به نوک قلم کشیده شده واز عرصه میدان به ساحت فرهنگ آمده است. همانطوری که در آن میدان تلفات ودل آزردگی های داشت در این میدان نیز خواهد داشت. کاش همه دوستان که نقد کردند، یا تخریب وافترا واتهام بستند، کار دانشنامه را کار خودشان ومردم وتاریخ شان میدانستند که هست، بدون سرو صدا با صداقت، قلم وقدم همت می بستند کاستی ها را جبران می کردند. چون این کار متعلق به خود شما است. دانشنامه اثر تکرار ناپذیر است،  وزانت وسلامت هرچه بیشتر دانشنامه آبرو وحرمت جمعی هزاره ها را بدنبال دارد وبالعکس.

در سال روز تولد امام زمان آیا امام زمان دین جدید می آورد؟ در بسیار از تعبیرات وروایات آمده که امام زمان دین جدید می آورد، اما این کنایه است. در واقع امام زمان دین اصلی وتحریف نشده را به مردم عرضه می کند، مردمی که سال ها با دین تحریف شده، خرافات و آلوده باانواع اغراض سیاسی، قومی، نژادی زندگی کرده اند، دین واقعی وتحریف ناشده را فکر می کنند دین جدید است. لذا دین داران افراطی با امام زمان که همیشه آرزوی ظهور و ملاقاتش  را داشتند، می جنگند، نمی توانند از عقیده خرافاتی وباطل خود دست بردارند. مهمترین وخطرناک ترین دشمن امام زمان دینداران خرافاتی و دین داری جاهلانه است. پیامبر اسلام دینداری مسلمانان را با معیار عقل محک می زد. امام صادق از پیامبرنقل می کند، می فرماید. اگر مردی را دیدید که همیشه در حال نماز خواندن وروزه گرفتن است به او ننازید. ببیند عقلش چگونه است. (الکافي (ط - الإسلامیة)، ج 1، ص 26) البته در بسیار موارد این قید( کیف عقله) ذکر شده. هیچ گاه در اسلام معیار مومن بودن وبا تقوا بودن خوب بودن تنها نماز روزه نبوده ونیست. حالا به هر حال شما بیایید دینداری دنیای امروز مسلمانان را با عقل محک بزنید. خرافات مشکل جدی دینداری است، مبارزه با خرافات دینی، مبارزه باخود دین نیست. دینداران منطقی ومعقول باشند. موضع گیری بیجا در برابرانتقادات و اصلاح خرافات دینی نداشته باشند. دینداران افراطی و خرافاتی که امروز برای امنیت، آرامش، پیشرفت وتمدن بشریت مشکل ساز هستند، فردا برای امام زمان نیز مشکل ساز خواهند شد. علیکم بالتفکر والتامل.

این عکس را در صفحه استاد و دوست خوبم سرکار خانم بیات دیدم. قبلش مردد بودم که در باره روز معلم مطلبی بنویسم، اگر بنویسم کدم عکس و در باره کدام معلم بنویسم. این عکس را که  دیدم، احساس دَین کردم که بعنوان تشکر از این معلم بنویسم. او را شایسته ترین معلم برای قدردانی یافتم. معلمی که در ایام کرونا برای شاگرد افغانستانی اش، در پارک کلاس خصوصی گذاشته. سه نفر را در زندگی هرگز فراموش نکنید. - کسی‌که در سختی‌ها گرفتارت کرد؛ کسی‌که در سختی‌ها رهایت کرد‌ و کسی‌که در سختی‌ها یاری‌ات کرد. مهاجرین افغانستانی در ایران روزهای سختی دارند، کسانی که در این روزها یاری مان کرد را هرگز فراموش نمی کنیم.‌ در باره خصوصیات اخلاقی و اخلاص این معلم، در صفحه انستاگرام سرکار خانم بیات بیشتر بخوانید. https://www.instagram.com/zaynab._.bayat