*آثار مواسات برای فرد و جامعه*
عمل به دستور مواسات، آثار بسیار ارزشمندی در ساحتهای فردی و اجتماعی دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره میکنیم:
*الف. تقویت فضائل اخلاقی و ریشهکنی رذائل اخلاقی*
مواسات، برخی ویژگیهای اخلاقی مهم را در انسان تقویت و برخی رذایل مهم را نیز از بین میبرد. اخلاص، تواضع و سخاوت را تقویت میکند و انسان را برای رسیدن به اوج ارزشهای اخلاقی یعنی «ایثار» آماده میکند.
انسانهایی که اهل مواسات هستند در یک نقطهی اخلاقی متوقف نمیمانند و همینطور رشد میکنند تا به اوج فضایل اخلاقی میرسند. لذا امام کاظم (علیهالسّلام) میفرمایند: «ما تَقَرَّبَ المُؤمِنُ إلَی اللّه ِ عزّ و جلّ بِشَیءٍ أفضَلَ مِن مُواساةِ المُؤمِنِ، و هُوَ قَولُهُ تَعالی: «لَن تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّی تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ(۳۳)»(۳۴) مؤمن با چیزی برتر از مواسات نسبت به مؤمن، به خداوند عزّ و جلّ نزدیک نشده است، و این، همان سخن خدای متعال است که: «هرگز به نیکوکاری نخواهید رسید تا این که از آنچه دوست دارید، انفاق کنید.»
همچنین غرور، خودبینی، بخل و حسادت را از بین میبرد. کسی که با دیگران همدردی، همدلی و همراهی میکند، از خودبینی خارج شده و به دیگران میاندیشد. همچنین پدیدههای ناپسندی چون رباخواری، گرانفروشی، رشوهخواری و سایر گناهان را از جامعه میزداید.
*ب. استجابت دعا در حق مواساتکننده*
امام صادق (علیهالسّلام) در روایت مهمی میفرمایند: «ثَلاثُ دَعَواتٍ لا یُحْجَبْنَ عَنِ اللهِ (تَعالَی): دُعاءُ الْوالِدِ لِوَلَدِهِ إِذا بَرَّهُ، وَ دَعْوَتُهُ عَلَیْهِ إِذا عَقَّهُ، وَ دُعاءُ الْمَظْلُومِ عَلَی ظالِمِهِ، وَ دُعاؤُهُ لِمَنِ انْتَصَرَ لَهُ مِنْهُ، وَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ دَعا لِأَخٍ لَهُ مُؤْمِنٍ وَاساهُ فِینا، وَ دُعاؤُهُ عَلَیْهِ إِذا لَمْ یُواسِهِ مَعَ الْقُدْرَةِ عَلَیْهِ وَ اضْطِرارِ أَخِیهِ إِلَیْهِ.»(۳۵) سه دعاست که از درگاه خداوند متعال رد نمیشود: دعای پدر برای فرزندش، هر گاه که به او نیکی کند، و نفرینش در حقّ او، آن گاه که از او نافرمانی نماید؛ نفرین ستم دیده در حقّ کسی که به او ستم کرده است، و دعایش برای کسی که انتقام او را از ستمگری گرفته است؛ و دعای مرد مؤمن برای برادر مؤمنش که به خاطر ما نسبت به او مواسات کرده است، و نفرینش در حقّ او که میتوانسته به وی کمک کند و نکرده، در حالی که وی به آن محتاج بوده است.
*ج. تقویت انس و الفت و مهربانی در جامعه*
یکی از آثار مهم مواسات، ایجاد انس و الفت در میان جامعه است. روایات بسیاری در این زمینه وارد شده است. به عنوان نمونه امام علی (علیهالسّلام) میفرمایند: «مَا حُفِظَتِ الْأُخُوَّةُ بِمِثْلِ الْمُواساةِ»(۳۶) هیچ چیزی مانند مواسات، پیوند برادری را حفظ نمیکند. اگر به مکتب شهید حاج قاسم سلیمانی توجه کنیم، یکی از مهمترین مؤلفههای این مکتب را این ویژگی تشکیل میدهد.
*د. فقرزدایی و ترمیم شکاف طبقاتی*
مواسات، یکی از راهکارهای مهم برای ریشهکنی فقر و برقراری عدالت اجتماعی است. این راهکار، را باید در منظومهی فکری اقتصاد مقاومتی و تمدنسازی دینی، تحلیل کرد. به ویژه اینکه یکی از ارکان اقتصاد مقاومتی، «مردمی بودن» آن است.
لذا «هر کاری در کشور صورت میگیرد، باید با هدف رفع فقر و محرومیت و ایجاد رونق در زندگی عموم مردم - نه بخشی از مردم و قشرهای خاص - باشد. در چنین فضایی است که مردم میتوانند به اهداف والای نظام اسلامی - یعنی معنویت و تکامل روحی و تعالی اخلاقی - دست پیدا کنند؛ فضایی که خیرات جامعه به نحو صحیح میان مردم تقسیم شود؛ هر کس استعداد خود را به صحنه بیاورد و بهرهی آن را ببرد و نظام و حکومت مراقب باشد که هم به کسی ظلم نشود و هم هیچکس محروم نماند. معنای ریشهکنی فقر این است.»(۳۷) همه افراد جامعه باید به این نکته معتقد باشند که فقرا، یتیمان و مسکینان جامعهی اسلامی، برای آبرومندان، برخورداران و ثروتمندان، یک میدان آزمایش و یک فرصت تعالی و پیشرفت است و همانگونه که به عبادات فردی توجه دارند، به عبادات اجتماعی نیز باید توجه داشته باشند.