⬅️دویست و بیست و سومین جلسه گروه علمی معرفت شناسی مجمع عالی حکمت اسلامی با موضوع “بررسی انتقادی جایگاه اصل عدم تناقض در نظام فلسفی کانت از دیدگاه علامه طباطبایی” با ارائه آقای دکتر حسن عبدی–شنبه 28 آبان 1401 :
🔹خلاصه
کانت به عنوان یکی از فیلسوفان برجسته غربی، نظام معرفتی مبتنی بر تمایز نومنون و پدیده ارائه کرده است. این تمایز، کانت را بر آن می دارد تا با دست نیافتنی دانستن معرفت، هر نوع معرفتی را بر اساس کنش متقابل ذهن و عین تفسیر کند و با ارائه مقولات ذهنی، معرفت را ترکیبی از داده های حسی و مقولات حسی و فهمی می داند. بر این اساس کانت بر این باور است که هیچ دانشی از جمله شناخت اصول بدیهی مانند اصل عدم تناقض، گزارشی از واقعیت یا پدیده نخواهد داشت. با تمرکز بر دیدگاه علامه طباطبایی و تحلیل وی از ماهیت و ویژگی های اصل عدم تناقض، می توان به تناقض جدیدی در نظام معرفتی کانت پی برد. توضیح اینکه قضایا به دو دسته اولیه و رایج تقسیم می شوند. گزاره در مورد اول به رابطه بین مفاهیم به کار رفته در گزاره اشاره دارد، در حالی که در مورد رایج، جمله به «مثال» و فراتر از مفهوم به کار رفته در قضیه اشاره دارد. از آنجا که اصل عدم تناقض گزاره اولی نیست، لزوماً باید یک گزاره کلی باشد و اگر اصل عدم تناقض گزاره ای رایج باشد، باید فراتر از مفاهیم به کار رفته در آن به ما اشاره کند. از این رو هرگونه تصدیق به اصل عدم تناقض و کاربرد آن در نظام معرفتی مستلزم اذعان به امکان و ضرورت فراتر رفتن از ذهن و مفاهیم ذهنی است و از آنجایی که کانت صحت اصل عدم تناقض را پذیرفته است. بنابراین در نظام معرفتی خود باید گزارش داد که او این اصل واقعیت را به کلیت بپذیرد وگرنه در نظام معرفتی خود با تناقض مواجه خواهد شد.
🔸1.مقدمه
از یک سو، کانت در سراسر آثار خود به عنوان منتقد عقل محض ظاهر شده است. از آنجایی که اصل عدم تناقض (PNC) یکی از اصول اساسی عقل است، بررسی دیدگاه کانت در مورد این اصل بسیار بجاست. اما برای داشتن نگرش انتقادی باید یک موضع را موضع انتقادی دانست و بر اساس آن موضع، دیدگاه کانت را نقد و ارزیابی کرد. از سوی دیگر علامه طباطبایی را یکی از بزرگ ترین فیلسوفان معاصر می دانند که در هر بحث فلسفی باید به آرا و اندیشه های ایشان توجه کرد. از این رو در مقاله پیش رو بر آنیم تا دیدگاه کانت را از منظر علامه طباطبایی مورد تحلیل انتقادی قرار دهیم. بنابراین سؤال اصلی این مقاله این است که بر اساس نگرش علامه طباطبایی، رویکرد کانت به جایگاه اصل عدم تناقض (PNC) در نظام فلسفی چه نقدهایی دارد؟
🔸2.مسئله را مطالعه کنید
2-1. تبیین نظر کانت در مورد اصل عدم تناقض
برای درک انتقادات از رویکرد کانت به جایگاه این اصل، ابتدا باید معنای آن را روشن کنیم. بررسی آثار کانت نشان می دهد که او هرگز سعی نکرده است معنای اصول عدم تناقض را به تفصیل توضیح دهد. آنچه در این زمینه می توان گفت همان است که او به صورت پراکنده گفته است.
تنها جایی که کانت توضیح مختصری از اصل عدم تناقض می دهد در بخش ب 190 است. عبارت او چنین است: «این گزاره که «هیچ چیز نمی تواند محمولی داشته باشد که با آن منافات داشته باشد» اصل عدم تناقض نامیده می شود. (Kant, 2007, B190)
سه چیز را می توان فهمید: (1) کانت اصل عدم تناقض را «گزاره» می دانست. (2) او اصل عدم تناقض را در قالب گزاره «منفی» بیان کرده است. (3) اصل عدم تناقض در قالب یک گزاره «بی قید و شرط» بیان می شود.
حال به نقش ها و جایگاهی می پردازیم که کانت برای اصل عدم تناقض در نظر گرفته است...
ادامه در لینک زیر:
🌐
https://hekmateislami.com/?p=13829
@hekmateislami