تهمت، آفتی اخلاقی و اجتماعی است که اگر در یک جامعه رایج شود، امنیت و آبروی افراد تهدید میشود. در اجتماعی که افراد آن، به خود حق بدهند به دیگران تهمت بزنند اعضای آن، احساس امنیت و آرامش نمیکنند و نسبت به هم احساس بدبینی میکنند.
تهمت و بهتان از آفاتی هستند که اثر تخریبی آنها در روابط بین فردی به مراتب بیشتر از دیگر آسیبهای گفتاری است بهگونهای که میتوان گفت نابود کننده روابط اجتماعی و ناپسندترین بیماریهای زبان هستند .
براساس آنچه که اسلام برای ما از زندگی در دنیا وآخرت ترسیم میکند اینگونه آسیبها در سبک زندگی اسلامی جایی ندارد.
یکی از گناهانی که باعث میشود انسان دیگر در گناهان دریده شود، تهمت است که ایمان را از بین میبرد و زمانی که ایمان از بین رفت دیگر هر چه معجزه هم بیاوری، باورش نمیشود.
تهمت، تبعات و پیامدهایی دارد که یکی از ان ها این است که اعتماد بین انسانها را از بین میبرد و جامعه را ناامن می کند.
از دیدگاه علمای اخلاق، تهمت و افترا از غیبت هم بدتر است؛ زیرا غیبت اظهار عیب واقعی یک شخص برای دیگران است؛ اما در تهمت، عیبی را که در واقع، شخص متهم ندارد، به او نسبت میدهند.
روشن است که اگر چنین کاری در جامعه رایج شود، امنیت و آبروی افراد تهدید میشود. در اجتماعی که افراد آن، به خود حق بدهند که به دیگران تهمت بزنند و نسبتهای دروغ و ناروا بدهند، اعضای آن، احساس امنیت و آرامش نمیکنند، پیوسته در اضطراب به سر میبرند، نسبت به هم احساس بدبینی میکنند و با این وضع، جامعه رو به ویرانی مینهد.
اسلام همواره به انسان توصیه مىکند تا درباره آن چه به آن یقین و علم ندارد، زبان نگشاید همچنان که مىفرماید: «لا تقف ما لیس لک به علم ان السمع و البصر و الفؤاد کل اولئک کان عنه مسئولا». (1)
به چیزى که علم و اطمینان ندارى، اعتماد مکن و آن را بر زبان میاور، زیرا گوش و چشم و دل و اندیشه آدمىمسئول خواهند برد. امام سجاد (علیه السلام) فرمود: «لیس لک ان تکلم بما شئت»، هر گونه که دلتبدان مایل است، نمىتوانى لب بگشایى.
تهمت از نگاه قرآن
تهمت زدن از زشتترین کارهایى است که اسلام آن را به شدت محکوم کرده است، آیات قرآن و روایات متعددی درباره این موضوع وارد شده است.
خداوند متعال در سوره نساء آیه 112 میفرماید: «و َمَن یَکْسِبْ خَطِیئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ یَرْمِ بِهِ بَرِیئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِینًا؛ و هر کس خطا یا گناهى مرتکب شود سپس آن را به بىگناهى نسبت دهد قطعا بهتان و گناه آشکارى بر دوش کشیده است».
خداوند متعال در سوره نساء آیه 112 میفرماید: «و َمَن یَکْسِبْ خَطِیئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ یَرْمِ بِهِ بَرِیئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِینًا؛ و هر کس خطا یا گناهى مرتکب شود سپس آن را به بىگناهى نسبت دهد قطعا بهتان و گناه آشکارى بر دوش کشیده است».
همچنین، در آیات 23 و 24 سوره مبارکه نور در این رابطه امده است: « إِنَّ الَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ(23) یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُم بِمَا کَانُوا یَعْمَلُونَ؛ بىگمان کسانىکه به زنان پاکدامن بىخبر [از همه جا] و با ایمان نسبت زنا مىدهند در دنیا و آخرت لعنت شدهاند و براى آنها عذابى سخت خواهد بود (۲۳)در روزى که زبان و دستها و پاهایشان بر ضد آنان براى آنچه انجام مىدادند شهادت مىدهند».
در آیه 58 سوره احزاب نیز خداوند متعال در این رابطه میفرماید: «وَالَّذِینَ یُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَیْرِ مَا اکْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِینًا»؛ و کسانىکه مردان و زنان مؤمن را بىآنکه مرتکب [عمل زشتى] شده باشند آزار مىرسانند قطعاً تهمت و گناهى آشکار به گردن گرفتهاند».
در آیه 12 سوره نور آمده است: «لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنفُسِهِمْ خَیْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْکٌ مُّبِینٌ»؛ چرا هنگامىکه آن [بهتان] را شنیدید مردان و زنان مؤمن گمان نیک به خود نبردند و نگفتند این بهتانى آشکار است» در این آیه، جمله «چرا گمان خیر به خودشان نبردند» تعبیر بسیار لطیفی است و اشاره دارد به اینکه مؤمنان باید همه اعضای جامعه خود را، که افراد مؤمن هستند، یکی بدانند و همگان را از خود حساب کنند و هر چه را که درباره خود نمیپسندند، درباره آنان هم نپسندند؛ زیرا گمان بد بردن درباره دیگر مؤمنان را گمان بد درباره خودشان بر شمرده است.