در گفتوگوی « قدس» با دکتر « مجید معارف» تبیین شد؛
🌺سیره سیاسی امام رضا(ع)؛ الگوی پیوند میان دولت و مردم🌺
🌺دکتر مجید معارف🌺
🌺ملیحه پژمان: امروز دوم شهریورماه، برابر با نهم ذیالقعده و یکی از روزهای دهه کرامت، به عنوان «محبت اهل بیت(ع)؛ ...
🌺 نقطه پیوند دولت و مردم» نامگذاری شده است. چنین شعاری از این جهت برای امروز انتخاب شده که ایران شیعه به برکت حضور قدسی ثامن الحجج(ع)، پرچمدار الگوپذیری از سیره معصومین(ع) است، ضمن اینکه در سیره ارزشمند رضوی به دلیل مساله ولایتعهدی ایشان، پیوند ویژهای میان مردم و حکومت برقرار شده بود، پیوندی که حتی مأمون نیز از آن هراس داشت و آن را نکتهای برای تزلزل پایههای حکومت خود میدانست. برای واکاوی سیره سیاسی امام رضا(ع) و چگونگی توسعه پیوند میان مردم و دولت،
گفت و گو کردهایم با دکتر مجید معارف، استاد دانشگاه و کارشناس تاریخ و معارف اسلامی که در ادامه میخوانید.
🌺 جناب دکتر معارف! سیره سیاسی امام رضا(ع) چگونه بود و ایشان از چه راهبردهایی برای دفع دسیسههای مأمون بهره بردند؟
همانطور که میدانید امام هشتم(ع) به عالم آل محمد(ص) شهرت دارند، از این روی که احاطه ایشان بر علوم مختلف عصر خویش، راه را بر توطئهها و دسیسههای مأمون سد میکرد. ضمن این که علم و دانش حضرت، در رفتار و گفتار و اخلاق ایشان تجلی داشت. وقتی به بررسی شرایط جامعه آن روز و بروز حوادث، تنشها و مخالفتهای مردم مسلمان میپردازیم، با افکار و نیات خلیفه عباسی برای کنترل جوامع اسلامی و همسو کردن مردم با حکومت وقت روبهرو میشویم که در نهایت خودکامگی و سلطه جویی دنبال میشد. در چنین شرایطی مردم جایگاهی در حاکمیت نداشتند و پیوندی هم به لحاظ عاطفی میان آنها و نیروهای حاکمیتی وجود نداشت. اما دوران کوتاهی که ولایتعهدی از سوی مأمون به امام رضا(ع) تحمیل شد، دورانی است که حضرت برای تجلی پیوند میان مردم و امامت تلاش کردند. اگرچه نظارت شدید مامون بر امام هشتم(ع) اعمال میشد، اما آن حضرت با دانش ارزشمند سیاسی الهی خویش، افراد مورد اعتماد خود را در بسترهای گوناگون حکومت قرار دادند تا برخی از لایههای حاکمیتی از استبداد صرف خارج شود.
🌺 اشاره کردید به تلاش ثامن الحجج(ع) برای ایجاد پیوند میان حکومت و مردم، تدابیر آن امام همام در این زمینه چه بود؟
یکی از زوایای مواضع امام رضا(ع)، تدبیر و دوراندیشی سیاسی بوده که در گفتار و اخلاق سیاسی ایشان به روشنی مشهود است. درایت و اتخاذ مواضعی بسیار عالمانه برای تنویر افکار عمومی اعم از قوم و عشیره خود، خواص جامعه و عموم مردم از نکات برجسته دوران امامت
امام رضا(ع) است، از سوی دیگر مواضعی برگرفته از حکمت در برابر سیاستهای شیطانی و مکرآمیز حاکم وقت (مأمون) از احاطه امام به اوضاع جامعه و همچنین بهره مندی ایشان از علوم و فنون لازم در مواجهه با ناهنجاریهای اجتماعی و حکومتی حکایت دارد. نکته دیگر اینکه منطق راهگشای حضرت رضا(ع) برای هدایت افکار عمومی و کلام رسای ایشان برای ایجاد جامعهای همسو و همصدا با قرآن و عترت و اخلاق ، نشان از تلاش حضرت برای توسعه فرهنگ دینی و ایجاد پیوند میان مردم و امامت دارد.
🌺 امام رضا(ع) با اینکه در بدنه حاکمیت حضور داشتند، به روشنگری افکار عمومی در زمینه فسادهای دربار میپرداختند، آن حضرت در طرح این مواضع چه اهدافی داشتند؟
پرسش خوبی است، زیرا امام معصوم به عنوان حجت خدا حتی اگر در بدنه حاکمیتی هم حضور داشته باشد باز هم مواضع انتقادی خود را به عمال حکومتی دارد، بنابراین طرح انتقادهای کوبنده نسبت به مأمون موجب گرایش بیشتر مردم نسبت به آن امام همام میشد، آن حضرت با تاکید بر اینکه حکومت اسلامی باید مبتنی بر عدالت طراحی شود، دیدگاههای منفعت طلبانه مامون و عمال حکومتی وی را نقد میکردند و تاکید داشتند اگر حاکمان خود را از مردم جدا بدانند، اولین ضربههای مهلک را بر پایههای حاکمیتی خواهند زد. بنابراین از هر موضع و دیدگاهی برای ایجاد پیوند میان مردم استفاده میکردند.
🌺ایشان در هنگام پذیرش ولایتعهدی و حضور در دستگاه حکومت نامشروع مأمون با استفاده از چه تدبیری پیوند میان خود و مردم را حفظ کردند؟