🔴 کودتای انگلیسی- آمریکایی ۲۸ مرداد
🔸امروز شصت و هشتمین سالگرد کودتای انگلیسی – آمریکایی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بر ضد دولت دکتر محمد مصدق است.
🔺پادشاهی بریتانیا که از ابتدا اقدامات شرکت دارسی را تحت نظر داشت ، در پی دستیابی او به نفت ایران، بر امتیاز نفت دارسی پنجه افکند و یک سال بعد از فورانِ نفت در مسجد سلیمان در سال ۱۲۸۸ شمسی، شرکت نفت ایران و انگلیس را با هدف به دست گرفتن اختیار استخراج ، پالایش و صدور نفت ایران تاسیس کرد. ویلیام دارسی در اردیبهشت همین سال به عنوان مدیرعامل شرکت تازه تاسیس نفت ایران و انگلیس، منصوب شد.
🔻در کتاب Oil Persian آمده است: شرکت نفت ایران و انگلیس تجسم و خلاصه ای از دخالت بیگانگان بود. این موسسه یکی از بزرگترین منابع ثروت ایران را در اختیار داشت و از آن بهره برداری می کرد و در ازای میلیونها پوند که از کشور می برد مبلغ ناچیزی به دولت می داد.شرکت نفت ایران و انگلستان بعدها به بریتیش پترولیوم و سرانجام به بی پی تغییر نام داد.
🔺طرح ملی شدن صنعت نفت ایران در ۱۷ اسفند ۱۳۲۹ به امضای همه اعضای کمیسیون نفت مجلس شانزدهم رسید. این کمیسیون در اول تیر ۱۳۲۹ برای رسیدگی به لایحه نفت معروف به لایحه گس-گلشائیان تشکیل شد. همین کمیسیون پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت را ۲۴ اسفند به مجلس داد و با تلاش دکتر مصدق و اعضای فراکسیون اقلیت مجلس در جلسه علنی مورخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ به تصویب رساند.
🔻پیشنهاد مصدق که توسط مجلس رد شد به این شرح بود: «به نام سعادت ملت ایران و به منظور کمک به تامین صلح جهانی، امضا کنندگان زیر پیشنهاد می نماییم که صنعت نفت در مناطق کشور بدون استثناء ملی اعلام شود، یعنی عملیات اکتشاف، استخراج و بهره برداری در دست ملت ایران قرار گیرد.»
🔺رد این پیشنهاد در مجلس اتفاقات و تنش های اجتماعی دامنه داری را به وجود آورد. تظاهرات ضد استعماری بر علیه شرکت نفت انگلیس و ایران و دولت علی رزم آرا با پشتیبانی آیت الله کاشانی و فداییان اسلام به رهبری حجت الاسلام سیدمجتبی نواب صفوی در سراسر ایران به راه افتاد. رزم آرا با حمایت از شرکت نفت ایران و انگلیس در برابر خواست مردم ایستاد و موجب بالا گرفتن تنفر عمومی از خودش شد.
🔻رزم آرا با حضور در نشست های کمیسیون نفت و صحن علنی مجلس شورای ملی از تداوم قرار داشتن امتیاز در اختیار شرکت نفت ایران و انگلیس حمایت کرد و معتقد بود ملت ایران توانایی اداره صنعت نفت را ندارد. وی در مجلس شورای ملی خطاب به نمایندگان دوره شانزدهم گفت: «ما ایرانی ها یک لوله هنگ هم نمی توانیم بسازیم. چه طور می خواهید نفت را ملی کنید؟ بگذارید نفت دست انگلیسی ها باشد؟» در پی بالا گرفتن مخالفت ها با طرح رزم آرا، جنبش فداییان اسلام چاره کار را در ترور وی دید.
🔹آیت الله کاشانی برای جلوگیری از تصویب قرارداد ۱۹۳۳ در مجلس شورای ملی اعلامیه ای درباره ملی کردن صنعت نفت به این شرح صادر کرد: «ملی شدن صنعت نفت، تنها چاره بی چارگی های ماست.در اینجا بیان می کنم تا به نام سعادت ملت ایران و به منظور کمک به تامین صلح جهانی، همه افراد مملکت بخواهند که صنعت نفت ایران در مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود.»
🔸علاوه بر ایشان آیت الله صدر، آیت الله حجت و آیت الله فیض نیز فتاوایی در همین ارتباط صادر کردند که سبب شد توده های وسیعی از مردم مذهبی در سراسر کشور در حمایت از ملی شدن صنعت نفت قیام کنند.
🔺انگلیس که از به غارت بردن نفت و پرداخت بهای ناچیز برای آن به ایران سود کلانی می برد، از ابتدا تا پس از تصویب طرح ملی شدن صنعت نفت، در برابر ملی گرا ایستاد و دست از مخالفت برنداشت اما با مقاومت مردم ایران مجبور به عقب نشینی و مذاکره شد.
🔻سیاستمداران انگلیسی سه پیشنهاد به این شرح به طرف ایرانی داد: «با تشکیل شرکتی جدید، درآمد نفتی ایران به صورت مساوی بین دولت ایران و شرکت سابق انگلیسی تقسیم گردد، پخش نفت در داخل ایران به یک شرکت تمام ایرانی واگذار شود و کارمندان ایرانی، جای کارمندان خارجی را برابر مقرراتی بگیرند.»
▪️انگلستان ۳۸ روز بعد در هفتم اردیبهشت ۱۳۳۰ از ملی شدن نفت ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد حتی با فرستادن رزم ناوهای خود به آبهای مجاور ایران، تهدید به حمله کرد اما این تهدید با وجود موقعیت ایران و طرح مساله جهاد مسلمین بی اثر ماند. در عین حال انگلیس، آمریکا را واسطه بین خود و ایران قرار داد و با دولت دوم دکتر مصدق وارد مذاکره شد.
🔺آمریکا برای شکستن انحصار انگلیس تا سال ۱۳۳۱ از ملی شدن نفت ایران و دولت مصدق حمایت کرد اما با عمیق شدن این نهضت به دلیل هراس از سلطه کمونیسم شوروی در ایران، از انگلیس حمایت و با آنان به توافق رسید. حاصل این توافق، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت مصدق و انعقاد قرارداد کنسرسیوم با محمدرضا شاه پهلوی بود.
#محرم
#امام_حسین
#عاشورا
#رحا
https://eitaa.com/resalathozehenghelabi