انقلاب کوبا در اصل نتیجه ی یه ترکیب نسبتا انفجاری بود یعنی یه دیکتاتوری فاسد و نابرابری شدید و نفوذ سنگین آمریکا و چند سال جنگ چریکی ولی قضیه اونقدرا هم که معمولا توی دو خط میگن ساده نیست.
پشت این انقلاب یه عالمه درگیری سیاسی و اقتصادی و نظامی خوابیده بود
برای اینکه بفهمیم اصلا چرا کار کوبا به انقلاب کشید باید یکم برگردیم عقب
کوبا تا اوایل قرن بیستم مستعمره اسپانیا بود بعد از جنگ اسپانیا و آمریکا، اسپانیا از کوبا کنار رفت ولی این به این معنی نبود که کوبا یدفعه کاملا مستقل و بی دردسر شد. آمریکا شدیدا توی این کشور نفوذ پیدا کرد
آمریکا رسما مالک کوبا نبود ولی خب نفوذ اقتصادی و سیاسیش اونقدر زیاد بود که هاوانا تبدیل شده بود به حیاط خلوت واشنگتن. یعنی آمریکا لازم نبود پرچمش رو بزنه وسط هاوانا نفوذش به اندازه کافی کار خودشو میکرد
اقتصاد کوبا هم شدیدا به شکر وابسته بود. زمینای بزرگ دست مالکای ثروتمند بود و شرکتای آمریکاییم سهم بزرگی از اقتصاد و بانکا و معادن و صنایع داشتن
از اون طرف وضعیت برای همه به یه شکل نبود مخصوصا توی مناطق روستایی فقر زیاد بود و دسترسی مردم به آموزش و درمان و امکانات رفاهی خیلی نابرابر بود یه عده پول و زمین و قدرت داشتن، یه عده دیگه باید با دست خالی سر میکردن
بعد رسیدیم به فولخنسیو باتیستا
باتیستا اول از مسیر ارتش و سیاست بالا اومد و یه مدتیم رئیس جمهور کوبا بود اما سال ۱۹۵۲ دوباره قدرتو گرفت این بار هم نه با انتخابات بلکه با یه کودتای نظامی
خلاصه زد زیر میز
حکومت دیکتاتوری راه افتاد و نهادای سیاسی و انتخاباتی عملا بی خاصیت شدن. مخالفاهم اگه زیادی علیه حکومت حرف میزدن، با رفتار ناجور مواجه میشدن
از اون طرف هاوانا کمکم تبدیل شده بود به مرکز قمار و کازینو و هتل و فساد سرمایه دارا و توریستای آمریکایی می اومدن و پول خرج میکردن و رژیم هم از این وضعیت سود میبرد
البته این تصویر که کل کوبا شده بود کازینو و فاحشه خونه یه اغراق بی خودیه ولی واقعا یه بخش مهمی از اقتصاد شهری مخصوصا توی هاوانا به همین فضای قمار و گردشگری و سرمایه خارجی گره خورده بود
حالا وسط این اوضاع یه نفر داشت خودش رو برای بهم زدن کل این بساط آماده میکرد. فیدل کاسترو
فیدل کاسترو یه حقوقدان جوون و فعال سیاسی بود که شدیدا با باتیستا مشکل داشت ولی یه نکته مهم این وسط هست اینکه فیدل از همون اول با این شعار که رفقا، پاشید بیایین کمونیست بشیم وارد میدون نشده بود
مخالفت اولیش بیشتر ضد دیکتاتوری و ملی گرایانه بود. هدف اصلیش این بود که حکومت باتیستا رو بندازه پایین
سال ۱۹۵۳ فیدل و یه عده از طرفداراش به پادگان مونکادا حمله کردن هدف این بود که سلاح و نیرو به دست بیارن و از اونجا شورش علیه باتیستا راه بندازن
ولی عملیات خیلی زود به بن بست خورد
حمله شکست خورد و خیلی از افرادش کشته یا دستگیر شدن و خود فیدل هم افتاد زندان
فیدل توی دادگاه از خودش دفاع کرد و یه دفاعیه معروف ارائه داد که بعدا با عنوان تاریخ مرا تبرئه خواهد کرد معروف شد.
بعد از چند سال فشار سیاسی باتیستا مجبور شد عفو سیاسی اعلام کنه و فیدل از زندان بیرون اومد ولی فیدل ظاهرا قرار نبود بیخیال ماجرا بشه
رفت مکزیک و اونجا شروع کرد نیرو جمع کردن تا دوباره برگرده کوبا
دقیقا همینجا بود که چهگوارا وارد داستان شد. ارنستو چهگوارا یه پزشک آرژانتینی بود قبل از انقلاب کوبا توی آمریکای لاتین سفر کرده بود و از نزدیک فقر و اختلاف طبقاتی رو دیده بود
همین تجربها حسابی روی طرز فکرش اثر گذاشت کمکم شدیدا نسبت به سرمایه داری و نفوذ آمریکا توی آمریکای لاتین بدبین شد و به سمت مارکسیسم و ایده انقلاب مسلحانه رفت. چه توی مکزیک با فیدل آشنا شد و به گروهش پیوست. این دوتا از یه جهت خیلی جالب بودن فیدل بیشتر نقش رهبر سیاسی و سازمان دهنده رو داشت یعنی یه کسی که میتونست آدم جمع کنه و برنامه بریزه و جنبش رو جلو ببره. چه اما کمکم تبدیل شد به یکی از مهم ترین فرماندای نظامی انقلاب یعنی یکی بیشتر مغز سیاسی ماجرا بود و اون یکی بیشتر توی جنگ خودشو نشون داد
سال ۱۹۵۶، فیدل و چه و برادر فیدل یعنی رائول و حدود ۸۰ نفر دیگه سوار یه قایق تفریحی به اسم گرانما شدن و از مکزیک راه افتادن سمت کوبا نقشه شون این بود که برن کوبا و انقلاب رو شروع کنن
فقط یه مشکل کوچیک وجود داشت اینکه
تقریبا همه چیز از همون اول به گند کشیده شد. قایق شلوغ بود و سفر طول کشید و وقتی بالاخره به کوبا رسیدن ارتش باتیستا بهشون حمله کرد
تعداد زیادی کشته یا دستگیر شدن و فقط یه گروه کوچیک تونست فرار کنه و خودشو به کوهای سیرا مائسترا برسونه
اونجا دیگه قضیه واقعا میتونست تموم بشه و اگه دولت باتیستا یه کمی بهتر عمل میکرد شاید همین گروه کوچیک هم جمع میشد و داستان انقلاب همونجا میخوابید
بخشی از مردم روستاها و مخالفای سیاسی کمکم به سمت شورشیا متمایل شدن و اینجا بود که جنگ چریکی شروع شد
فیدل و نیروهاش توی کوهستان پایگاه درست کردن قرار نبود مثل جنگای معمولی دو تا ارتش رو به روی هم صف بکشن و بگن خب، شروع کنیم. شورشیا حمله میکردن بعد سریع عقب میکشیدن سربازای دولتی رو میزدن، دوباره مخفی میشدن و از زمین کوهستان استفاده میکردن یعنی یه جنگ فرسایشی تمامعیار
چهگوارا هم توی همین دوره حسابی معروف شد اولش فقط پزشک گروه بود ولی کمکم تبدیل شد به فرمانده نظامی البته شهرتش فقط به خاطر فرماندهی نبود بخاطر انضباط شدید و خشونت علیه مخالفای داخلی هم معروف شد
در واقع چه گوارا ازون شخصیتایی نبود که بشه خیلی راحت توی یه جمله جمعش کرد
همزمان، جنبش مخالف باتیستا هم فقط فیدل و چه نبود. گروهای مخالف مختلف علیه حکومت باتیستا میجنگیدن بعضیا چپ بودن بعضیا ملیگرا بودن و بعضیام صرفا میخواستن دیکتاتوری باتیستا جمع بشه
باتیستا هم یه اشتباه مهم کرد
هرچی بیشتر برخورد کرد بیشتر آتیش زیر خاکسترو شعلهور کرد
ارتش دست به شکنجه و کشتار زد و همین باعث شد حکومتش روز به روز منفورتر بشه از اون طرف فساد و نارضایتی اقتصادیهم همچنان ادامه داشت
آمریکا هم کمکم از باتیستا فاصله گرفت و تنهاش گذاشت
امریکا نمیخواست یه حکومت بدنام و ناجور اونقدر فشار بیاره که نهایتا کل جامعه کوبا علیه آمریکا بشه و هزینه سیاسی و اقتصادی بیشتری روی دستش بذاره
سال ۱۹۵۸ ورق برمیگرده و دیگه جنگ وارد مرحله جدی تری مبشه
شورشیا از کوهستان پایین اومدن و شروع کردن به حرکت به سمت شهرا
یکی از مهمترین عملیاتارو چهگوارا توب مرکز کوبا انجام داد یعنی نبرد سانتا کلارا
چه با نیروهای کم وارد منطقه شد و با حمله به نیروهای دولتی و تصرف قطار حامل تجهیزات نظامی یه ضربه سنگینی به ارتش باتیستا زد
این اتفاق برای حکومت ضربه بدی بود
باتیستا دیگه فهمیده بود اوضاع از کنترلش خارج شده
دسامبر ۱۹۵۸، باتیستا از کوبا فرار کرد
و ژانویه سال بعد نیروهای انقلابی وارد هاوانا شدن
Why am I me?
امریکا نمیخواست یه حکومت بدنام و ناجور اونقدر فشار بیاره که نهایتا کل جامعه کوبا علیه آمریکا بشه و ه
هم باتیستا رفته بود هم انقلاب پیروز شده بودش ولی خب این تازه اول دردسره تازه شروع ماجرا بود