چهارمی سیاهچاله‌های اولیه ( primordial black holes ) هستن. این یه فرضیه‌ست البته، میگن که موقع تشکیل فضا یه چندین سیاهچاله به وجود اومدن ( قبلا درباره تشکیل فضا حرف زدیم ) اونقدر کوچیک‌ بودن که جرمشون اکثرا با یه سیاره کوچیک‌ برابری میکرد

خب، حالا می‌خوایم ببینیم ساختار این سیاهچاله‌ها چیه ( از این به بعد شاید یکمی حرفام تخصصی بشه و از کلمات عجیب استفاده کنم ببخشی- )

اولین ساختار سیاهچاله‌ها، تکینگی ( singularity ) هست. یه نقطه توی مرکز با چگالی بی‌نهایته. توی این نقطه فیزیک از کار میوفته و اندازه‌ واقعیش هنوز ناشناخته‌ست

دومی افق رویداد ( event horizon )ئه، یه مرز هست که هیچی نمیتونه ازش عبور کنه. یه فرمولم هست براش که اگه بگم خیلی پیچیده میشه پس بیخیالش ☝️🏻

سومی ارگوسفر ( ergosphere )ئه، یه ناحیه بیرون از افق رویداد که فقط توی سیاهچاله‌هایی که می‌چرخن وجود داره. جسما میتونن از این لایه فرار کنن و حتی ازش میشه انرژی استخراج کرد =).

چهارمی دیسک برافزایشی ( یه لحظه نزدیک بود بنویسم دیسک کمر ) ( accretion disk )، این همون مواد چرخنده حول سیاهچاله‌ست که دمای بالای میلیون‌‌ها درجه داره و پرتوهای X و چرت و پرتای دیگه تشعشع میکنه

پنجمی و آخری‌هم جت‌های نسبیتی ( relativistic jets ), ایشون خروجی ماده و انرژی هست، تازه اونم با سرعتی که نزدیک سرعت نوره =)

متوجه شدممم، ببین جسم یا نور وقتی که به ارگوسفر برخورد میکنه یا میوفته توی سیاهچاله، یا با انرژی خیلی بیشتری دور میشه ( امیدوارم بفهمی منظورمو 😭 ) اون فرار کردن جسم/نور همون انرژی‌ای هست که ازش استخراج میشه

خب خب خب، چندتا روش برای تشکیل سیاهچاله‌ها هست، اولیش مسیر ستاره‌ایه. یه ستاره با جرم زیاد سوخت هسته‌ایش تموم میشه و فروپاشی گرانشی می‌کنه و تبدیل به ابرنواختر با هسته فشرده میشه و بعد سیاهچاله به وجود میاد

روش دوم، برخورد ستاره‌های نوترونی‌ئه. دوتا ستاره نوترونی میتونن باهم ترکیب بشن و یه سیاهچاله تشکیل بدن

سومی از برخورد سیاهچاله‌هاست =). وقتی دوتا سیاهچاله بهم برخورد میکنن امواج گرانشی تولید میکنن

و برای تشکیل سیاهچاله‌های کلان‌جرم نظریه‌های مختلفی هست، بعضیا میگن از ادغام سیاهچاله‌های کوچیک‌ به وجود میاد، بعضیا میگن با فروپاشی مستقیم ابرهای گازی و حتی بعضیا میگن از ستارگان خیلی خیلی پرجرم اولیه تشکیل شدن