چهارمی دیسک برافزایشی ( یه لحظه نزدیک بود بنویسم دیسک کمر ) ( accretion disk )، این همون مواد چرخنده حول سیاهچاله‌ست که دمای بالای میلیون‌‌ها درجه داره و پرتوهای X و چرت و پرتای دیگه تشعشع میکنه

پنجمی و آخری‌هم جت‌های نسبیتی ( relativistic jets ), ایشون خروجی ماده و انرژی هست، تازه اونم با سرعتی که نزدیک سرعت نوره =)

متوجه شدممم، ببین جسم یا نور وقتی که به ارگوسفر برخورد میکنه یا میوفته توی سیاهچاله، یا با انرژی خیلی بیشتری دور میشه ( امیدوارم بفهمی منظورمو 😭 ) اون فرار کردن جسم/نور همون انرژی‌ای هست که ازش استخراج میشه

خب خب خب، چندتا روش برای تشکیل سیاهچاله‌ها هست، اولیش مسیر ستاره‌ایه. یه ستاره با جرم زیاد سوخت هسته‌ایش تموم میشه و فروپاشی گرانشی می‌کنه و تبدیل به ابرنواختر با هسته فشرده میشه و بعد سیاهچاله به وجود میاد

روش دوم، برخورد ستاره‌های نوترونی‌ئه. دوتا ستاره نوترونی میتونن باهم ترکیب بشن و یه سیاهچاله تشکیل بدن

سومی از برخورد سیاهچاله‌هاست =). وقتی دوتا سیاهچاله بهم برخورد میکنن امواج گرانشی تولید میکنن

و برای تشکیل سیاهچاله‌های کلان‌جرم نظریه‌های مختلفی هست، بعضیا میگن از ادغام سیاهچاله‌های کوچیک‌ به وجود میاد، بعضیا میگن با فروپاشی مستقیم ابرهای گازی و حتی بعضیا میگن از ستارگان خیلی خیلی پرجرم اولیه تشکیل شدن

نزدیک سیاهچاله‌ها زمان آهسته‌تر میشه، اگه سیاهچاله چرخان باشه اجسام اطرافش رو وادار به چرخیدن به جهت خودش می‌کنه، نور توی نزدیکیش کندتر حرکت می‌کنه و حتی توی سیگنال‌های رادیویی اختلال ایجاد میکنه

بعد می‌دونستید هرچی جرم یه سیاهچاله کوچیکتر باشه دمای بالاتری داره؟)

یه سیاهچاله با جرم کوه اورست 150 میلیارد درجه دما داره.

و سیاهچاله‌ها یه پارادوکس اطلاعاتن~ جوری که یکی از بزرگترین معماهای فیزیک هست بر اساس مکانیک کوانتومی، اطلاعات هرگز نابود نمیشه، اما براساس نسبیت عام، سیاهچاله‌ همه‌چیز رو از بین میبره =)

برای این معما یه سری راه‌حل پیشنهاد شد که من سه‌تاش رو می‌دونم فقط ( و فکر کنم کلا همین سه‌تا باشه ), اولیش استیون هاوکینگ بود که پیشنهاد کرد افق رویداد اطلاعات رو ذخیره میکنه، بعد نظریه دیواره آتش اومد که می‌گفت اطلاعات توی افق رویداد سوزنده میشن بعد یه نظریه به اسم مکملیت سیاهچاله اومد که می‌گفت افق رویداد هم اطلاعات رو ذخیره می‌کنه هم میسوزنه =)