#قرآن_کریم #تفسیر_نور 🎥تصویری 📖تفسیر سوره حمد آیه 2️⃣ 🎙️حجت‌الاسلام استاد محسن قرائتی

تفسیر آیه‌ دوم #سوره_حمد #تفسیراستادقرائتی

الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (2) سپاس و ستایش مخصوص خداوندى است كه پروردگار جهانیان است. «ربّ» به كسى گفته مى‏شود كه هم مالك وصاحب چیزى است و هم در رشد و پرورش آن نقش دارد. خداوند هم صاحب حقیقى عالم است و هم مدبّر و پروردگار آن. پس همه هستى حركت تكاملى دارد و در مسیرى كه خداوند معیّن كرده، هدایت مى‏شود. علاوه بر سوره حمد، چهار سوره‏ى انعام، كهف، سبأ وفاطر نیز با جمله «الحمدللّه» آغاز گردیده، ولى فقط در سوره حمد بعد از آن «ربّ العالمین» آمده است. مفهوم حمد، تركیبى از مفهوم مدح و شكر است. انسان در برابر جمال و كمال و زیبایى، زبان به ستایش و در برابر نعمت و خدمت واحسان دیگران، زبان به تشكّر مى‏گشاید. خداوند متعال به خاطر كمال و جمالش، شایسته‏ى ستایش وبه خاطر احسان‏ها و نعمت‏هایش، لایق شكرگزارى است. «الحمدللّه»، بهترین نوع تشكّر از خداوند است. هر كس در هرجا، با هر زبانى، هرگونه ستایشى از هر كمال و زیبایى دارد، در حقیقت سرچشمه‏ى آن را ستایش مى‏كند. البتّه حمد خداوند منافاتى با سپاسگزارى از مخلوق ندارد، به شرط آنكه به امر خداوند و در خط و مسیر او باشد. خداوند، پروردگار همه‏ى آفریده‏هاست. «و هو ربّ كلّ شى‏ء»(22) آنچه در آسمان‏ها و زمین و میان آنهاست، پروردگارشان اوست. «ربّ السّموات والارض و مابینهما»(23) حضرت على‏علیه السلام مى‏فرماید: «من الجمادات والحیوانات»؛ او پروردگار جاندار و بى‏جان است. «له الخلق والامر تبارك‏اللّه ربّ العالمین» هم آفرینش از اوست و هم اداره‏ى آن، و او مربى و پرورش دهنده‏ى همه است.(24) مراد از «عالَمین» یا فقط انسان‏ها هستند، مانند آیه 70 سوره حجر كه قوم لوط به حضرت لوط گفتند: «أوَ لم ننهك عن العالمین» آیا ما تو را از ملاقات با مردم نهى نكردیم؟ و یا مراد همه‏ى عوالم هستى است. «عالَم» به معناى مخلوقات و «عالَمین» به معناى تمام مخلوقات نیز استعمال شده است. از این آیه فهمیده مى‏شود كه تمام هستى یك پروردگار دارد و آنچه در جاهلیت و در میان بعضى از ملّت‏ها اعتقاد داشتند كه براى هر نوع از پدیده‏ها خدایى است و آن را مدبّر و ربّ النّوع آن مى‏پنداشتند، باطل است. ----- 22) انعام، 164. 23) شعراء، 24. 24) تفسیر نورالثقلین. - همه ستایش‏ها براى اوست. «الحمدللَّه»(25) - خداوند در تربیت و رشد هستى اجبارى ندارد. زیرا حمد براى كارهاى غیر اجبارى است. «الحمدللَّه» - همه هستى زیباست و تدبیر همه هستى نیكوست. زیرا حمد براى زیبایى و نیكویى است. «الحمدللَّه» - دلیل ستایش ما، پروردگارى اوست. «الحمدللَّه ربّ العالمین» - رابطه‏ى خداوند با مخلوقات، رابطه‏ى دائمى و تنگاتنگ است. «ربّ العالمین» (نقاش و بنّا هنر خود را عرضه مى‏كند و مى‏رود، ولى مربّى باید هر لحظه نظارت داشته باشد.) - همه‏ى هستى، تحت تربیت خداوند یكتاست. «ربّ العالمین» - امكان رشد و تربیت، در همه‏ى موجودات وجود دارد. «ربّ العالمین» - خداوند هم انسان‏ها را با راهنمایى انبیا تربیت مى‏كند، (تربیت تشریعى) و هم جمادات ونباتات وحیوانات را رشد وپرورش مى‏دهد. (تربیت تكوینى) «ربّ العالمین» - مؤمنان در آغاز كتاب (قرآن) با نیایش به درگاه خداوند متعال، «الحمدللّه ربّ العالمین» مى‏گویند و در پایان كار در بهشت نیز، همان شعار را مى‏دهند كه «آخر دعواهم أن الحمدللّه ربّ العالمین»(26) ----- 25) الف ولام در «الحمد» به معناى تمام حمد و جنس ستایش است. 26) یونس، 10.

#قرآن_کریم #تفسیر_نور 🎥 تصویری 📖 تفسیر سوره حمد آیه 3️⃣ 🎙️حجت‌الاسلام استاد محسن قرائتی

تفسیر آیه‌ ۳ #سوره_حمد #تفسیراستادقرائتی

الرَّحْمـنِ الرَّحِيمِ (3) (خدایى كه) بخشنده و مهربان است. خداوند رحمت را برخود واجب كرده است، «كتب ربّكم على نفسه الرّحمة»(27) و رحمت او بر همه چیز سایه گسترده است. «و رحمتى وسعت كلّ شى‏ء»(28) همچنین پیامبر و كتاب او مایه رحمتند، «رحمةً للعالمین»(29) آفرینش وپرورش او براساس رحمت است و اگر عقوبت نیز مى‏دهد از روى لطف است. بخشیدن گناهان و قبول توبه‏ى بندگان و عیب‏پوشى از آنان و دادن فرصت براى جبران اشتباهات، همه مظاهر رحمت و مهربانى اوست. ----- 27) انعام، 54. 28) اعراف، 156. 29) انبیاء، 107. - تدبیر وتربیت الهى، همراه محبّت و رحمت است. (در كنار كلمه «ربّ»، كلمه «رحمن» آمده است.) «ربّ العالمین الرحمن الرحیم» - همچنان كه تعلیم نیازمند رحم و مهربانى است، «الرّحمن علّم القرآن»(30) تربیت و تزكیه نیز باید بر اساس رحم و مهربانى باشد. «ربّ العالمین الرّحمن الرّحیم» - رحمانیّت خداوند، دلیل بر ستایش اوست. «الحمدللَّه... الرّحمن الرّحیم» ----- 30) الرحمن، 1-2.

#قرآن_کریم #تفسیر_نور 🎥تصویری 📖تفسیر سوره حمد آیه 4⃣ 🎙️حجت‌الاسلام استاد محسن قرائتی

تفسیر آیه‌ ۴ #سوره_حمد #تفسیراستادقرائتی

مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ (4) (خدایى كه) مالك روز جزاست. مالكیّت خداوند، حقیقى است و شامل احاطه و سلطنت است، ولى مالكیّت‏هاى اعتبارى، از سلطه‏ى مالك خارج مى‏شود و تحت سلطه‏ى واقعى او نیست. «مالك یوم الدین» با آنكه خداوند مالك حقیقى همه چیز در همه وقت است، ولى مالكیّت او در روز قیامت و معاد جلوه‏ى دیگرى دارد؛ * در آن روز تمام واسطه‏ها واسباب نسبت به كفار قطع مى‏شوند. «تقطّعت بهم الاسباب»(31) * نسبت‏ها و خویشاوندى‏ها نسبت به كفار از بین مى‏رود. «فلا انساب بینهم»(32) * براى كفار مال و ثروت و فرزندان، سودى ندارند. «لاینفع مال و لابنون»(33) * بستگان و نزدیكان نیز فایده‏اى نمى‏رسانند. «لن تنفعكم ارحامكم»(34) * نه زبان كفار، اجازه عذر تراشى دارد و نه فكر آنها، فرصت تدبیر. تنها راه چاره لطف خداوند است كه صاحب اختیار آن روز است. لفظ «دین» در معانى گوناگون به كار رفته است: الف: مجموعه‏ى قوانین آسمانى. «إنّ الدّین عنداللَّه الاسلام»(35) ب: عمل و اطاعت. «للّه الدّین الخالص»(36) ج: حساب و جزا. «مالك یوم الدّین» «یوم الدّین» در قرآن به معناى روز قیامت است كه روز كیفر و پاداش مى‏باشد. «یسئلون ایّان یوم الدّین»(37) مى‏پرسند روز قیامت چه وقت است؟ قرآن در مقام معرّفى این روز، مى‏فرماید: «ثم ما ادراك ما یوم الدّین . یوم لا تملك نفس شیئاً و الامر یومئذ للّه»(38) (اى پیامبر!) نمى‏دانى روز دین چه روزى است؟ روزى كه هیچ كس براى كسى كارآیى ندارد وآن روز تنها حكم و فرمان با خداست. «مالك یوم الدّین» نوعى انذار و هشدار است، ولى با قرار گرفتن در كنار آیه‏ى «الرّحمن الرّحیم» معلوم مى‏شود كه بشارت و انذار باید در كنار هم باشند. نظیر آیه شریفه دیگر كه مى‏فرماید: «نبّى‏ء عبادى انّى أنا الغفور الرّحیم . و أنّ عذابى هو العذاب الالیم»(39) به بندگانم خبر ده كه من بسیار مهربان و آمرزنده‏ام، ولى عذاب و مجازات من نیز دردناك است. همچنین در آیه دیگر خود را چنین معرّفى مى‏كند: «قابل التَّوب شدید العقاب»(40) خداوند پذیرنده‏ى توبه مردمان وعقوبت كننده‏ى شدید گناهكاران است. در اوّلین سوره‏ى قرآن، مالكیتَ خداوند عنوان شده است، «مالكِ یوم الدّین» و در آخرین سوره، مَلِكیت او. «ملك النّاس» ----- 31) بقره، 166. 32) مؤمنون، 101. 33) شعراء، 88. 34) ممتحنه، 3. 35) آل‏عمران، 19. 36) زمر، 3. 37) ذاریات، 12. 38) انفطار، 18 - 19. 39) حجر، 49 - 50. 40) غافر، 3. - خداوند متعال، از جهات مختلف قابل عبادت است و ما باید حمد و سپاس او را به جا آوریم. به خاطر كمال ذات و صفات او كه «اللّه» است، به خاطر احسان و تربیت او كه «ربّ العالمین» است و به خاطر امید و انتظار رحم و لطف او كه «الرّحمن الرّحیم» است و به خاطر قدرت و هیبت او كه «مالك یوم الدّین» است. - قیامت، پرتوى از ربوبیّت اوست. «ربّ العالمین... مالك یوم الدین» - قیامت، جلوه‏اى از رحمت خداوند است. «الرّحمن الرّحیم مالك یوم الدین»