#تفسیر_جوامع_الجامع
───── • ◆ • ─────
بَدِيعُ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ ؛ اختراعكننده است آسمانها و زمين را. گفته مىشود: بدع الشيء فهو بديع يعنى اختراع كرد چيزى را پس او مخترع است، و «بديع السموات» از قبيل اضافۀ صفت مشبّه به فاعل خود مىباشد، يعنى «بديع سماواته و ارضه» و گفته شده «بديع» به معناى «مبدع» است. كُنْ فَيَكُونُ ؛ يعنى ايجاد شو، پس ايجاد مىشود. «كان» در اين جمله «تامة» است و منظور از جملۀ «كُنْ فَيَكُونُ» اين نيست كه خداوند يك فرمان لفظى با معنى «موجود باش» صادر مىكند، بلكه از باب مثال است و منظور اين است كه هنگامى ارادۀ او به وجود چيزى تعلّق گيرد و بخواهد ايجاد شود [خواه كوچك باشد يا بزرگ، پيچيده باشد يا ساده، به اندازۀ يك اتم باشد يا به اندازۀ مجموع آسمانها و زمين] بدون اين كه ميان اين اراده و پيدايش آن موجود حتى يك لحظه فاصله شود، موجود مىشود، همانند شخص مطيع و فرمانبرى كه هر گاه مأمور انجام كارى شود بلادرنگ امتثال نموده و از انجام آن خوددارى نمىكند. و با اين بيان خداى سبحان تأكيد كرده كه زاد و ولد نسبت داده شده به او محال است، زيرا كسى كه به محض ارادۀ يك چيز آن را ايجاد مىكند در كمال قدرت بسر برده و حال وى با حال اجسام از نظر زاد و ولد متفاوت است.
│ 💫 @ye_ayeh
╰๛────────
#الجدید فی تفسیر المیزان المجید
⿻◌⿻◌⿻◌⿻◌⿻◌⿻◌⿻
۱۱۷ - بَدِيعُ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ ... أي منشئهنّ لا من شيء وَ إِذٰا قَضىٰ أَمْراً قدّره و حتمه فَإِنَّمٰا يَقُولُ لَهُ: كُنْ فَيَكُونُ بعد أن يريده و يقصد إحداثه. و هذا كقوله تعالى: فَإِذٰا قَرَأْتَ اَلْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ ، أي إذا أردت أن تشرع في قراءته فاستعذ باللّه. و قوله سبحانه: فَإِنَّمٰا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ، جاء لتمثيل حصول ما تعلّقت به إرادته، بلا مهلة في الخارج بطاعة المأمور و بلا توقّف، لا أنّها كانت هناك حقيقة أمر و امتثال لأن خطاب المعدوم غير معقول، لأن المعدوم لا يصحّ أن يؤمر. و الحاصل أن المراد بالقضاء هو إرادته سبحانه و هي فعله خارجا، بلا لفظ و لا نطق بلسان و لا همّة و لا تفكّر سابق عليه.
│ 💫 @ye_ayeh
╰๛────────
خرافات یهود و نصارى و مشرکان
این عقیده خرافى که خداوند داراى فرزندى است هم مورد قبول مسیحیان است، هم گروهى از یهود، و هم مشرکان، هر سه طایفه معتقد بودند: خداوند فرزندى براى خود انتخاب کرده است.
در آیه ۳٠ سوره توبه مى خوانیم: وَ قالَتِ الْیَهُودُ عُزَیْرٌ ابْنُ اللّهِ وَ قالَتِ النَّصارى الْمَسیحُ ابْنُ اللّهِ ذلِکَ قَوْلُهُمْ بِأَفْواهِهِمْ یُضاهِؤُنَ قَوْلَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قاتَلَهُمُ اللّهُ أَنّى یُؤْفَکُون: یهود گفتند: عزیر پسر خدا است، و نصارى گفتند: مسیح فرزند خدا است، این سخنى است که با زبان خود مى گویند که همانند گفتار کافران پیشین است، خدا آنها را بکشد، چگونه دروغ مى گویند ؟!
در آیه ۶۸ سوره یونس نیز درباره مشرکان مى خوانیم: قالُوا اتَّخَذَ اللّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ هُوَ الْغَنِی: گفتند: خداوند براى خود فرزندى انتخاب کرده است منزه است او، از همه چیز بى نیاز است در آیات بسیار دیگرى از قرآن نیز این نسبت ناروا از آنها نقل شده است.
نخستین آیه مورد بحث، براى کوبیدن این خرافه چنین مى گوید: آنها گفتند: خداوند فرزندى براى خود انتخاب کرده است، پاک و منزه است او از این نسبت هاى ناروا (وَ قالُوا اتَّخَذَ اللّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ).
خدا چه نیازى دارد که فرزندى براى خود برگزیند؟ آیا نیازمند است؟ محدود است؟ احتیاج به کمک دارد؟ احتیاج به بقاء نسل دارد؟
آنچه در آسمان ها و زمین است از آن او است (بَلْ لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ الأَرْضِ).
و همگان در برابر او خاضعند (کُلٌّ لَهُ قانِتُونَ).
* * *
او نه تنها مالک همه موجودات عالم هستى است، که ایجادکننده همه آسمان ها و زمین او است (بَدیعُ السَّماواتِ وَ الأَرْضِ).
و حتى بدون نقشه قبلى و بدون احتیاج به وجود ماده، همه آنها را ابداع فرموده است.
او چه نیازى به فرزند دارد در حالى که هر گاه فرمان وجود چیزى را صادر کند به او مى گوید: موجود باش! و آن فوراً موجود مى شود (وَ إِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما یَقُولُ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ).
* * *
نکته ها:
۱ ـ دلائل نفى فرزند
این سخن که خداوند فرزندى دارد، بدون شک زائیده افکار ناتوان انسان هائى است که خدا را در همه چیز با وجود محدود خودشان مقایسه مى کردند.
انسان به دلائل مختلفى نیاز به وجود فرزند دارد: از یکسو، عمرش محدود است و براى ادامه نسل، تولد فرزند لازم است.
از سوى دیگر، قدرت او محدود است، و مخصوصاً به هنگام پیرى و ناتوانى نیاز به معاونى دارد که به او در کارهایش کمک کند.
از سوى سوم، جنبه هاى عاطفى، و روحیه انس طلبى، ایجاب مى کند که مونسى در محیط زندگى خود داشته باشد که آن هم به وسیله فرزندان تأمین مى گردد.
بدیهى است هیچ یک از این امور، در مورد خداوندى که آفریننده عالم هستى و قادر بر همه چیز، و ازلى و ابدى است مفهوم ندارد.
به علاوه داشتن فرزند، لازمه اش جسم بودن است که خدا از آن نیز منزه مى باشد.(۱)
* * *
۲ ـ تفسیر جمله کُنْ فَیَکُون
این تعبیر، در آیات متعددى از قرآن آمده است.(۲)
این جمله از اراده تکوینى خداوند و حاکمیت او در امر خلقت سخن مى گوید.
توضیح این که: منظور از جمله کُنْ فَیَکُون (موجود باش آن هم فوراً موجود مى گردد) این نیست که خداوند یک فرمان لفظى با معنى موجود باش صادر مى کند، بلکه منظور این است: هنگامى که اراده او به وجود چیزى تعلق مى گیرد، خواه بزرگ باشد یا کوچک، پیچیده باشد یا ساده، به اندازه یک اتم باشد، یا به اندازه مجموع آسمان ها و زمین، بدون نیاز به هیچ علت دیگرى تحقق مى یابد، و میان این اراده و پیدایش آن موجود، حتى یک لحظه نیز فاصله نخواهد بود.
اصولاً زمانى نمى تواند در این وسط قرار گیرد، و به همین دلیل حرف فاء (در جمله فَیَکُون) که معمولاً براى تأخیر زمانى توأم با اتصال است در اینجا فقط به معنى تأخیر رتبه اى است (آن گونه که در فلسفه اثبات شده که معلول از علت خود، متأخر است نه تأخر زمانى بلکه تأخر رتبه اى ـ دقت کنید).
اشتباه نشود! منظور این نیست که: هر چه خدا اراده کند در همان لحظه موجود مى شود، بلکه منظور این است: هر طور اراده کند همان طور موجود مى شود.
فى المثل اگر اراده کند: آسمان ها و زمین در شش دوران به وجود آیند مسلماً بى کم و کاست در همین مدت موجود خواهند شد، و اگر اراده کند، در یک لحظه موجود شوند همه در یک لحظه موجود خواهند شد، این تابع آن است که او چگونه اراده کند؟ و چگونه مصلحت بداند؟
و یا مثلاً هنگامى که خداوند اراده کند، جنینى در شکم مادر درست نه ماه و نه روز دوران تکامل خود را طى کند، بدون یک لحظه کم و زیاد انجام مى یابد، و اگر اراده کند این دوران تکاملى در کمتر از یک هزارم ثانیه صورت گیرد، مسلماً همان گونه خواهد شد، چه این که اراده او علت تامه براى آفرینش است، و میان علت تامه و وجود معلول هیچ گونه فاصله اى نمى تواند باشد.