اعتبارسنجی انتساب روایت «حد مفتری» به علی بن ابی‌طالب (ع): جریان‌شناسی، بوم‌شناسی، تاریخ‌گذاری ✍️ سید محمد موسوی‌نسب مجله علوم حدیث، دوره ۲۸، شماره ۳ - پیاپی ۱۰۹ - مهر ۱۴۰۲ روایتی منسوب به امام علی بن ابی‌طالب (ع) حکایت از آن دارد که ایشان در دوران حکومتشان فرموده‌اند: «لَا یُفَضِّلُنِی أَحَدٌ عَلَى أَبِی‌بَکْرٍ و عُمَرَ إِلَّا جَلَدْتُهُ حَدَّ الْمُفْتَرِی». با این حال روایات دیگری از ایشان در تعارض با این موضع قرار دارد. نظر به این اختلاف، مسئلۀ پژوهش حاضر اعتبارسنجی انتساب روایت حد مفتری به علی (ع) است. بدین منظور سعی شده با استفاده از قرائن مختلف سندی و تاریخی، این روایت خارج از چارچوب کلامی، با رویکردی تاریخی مورد اعتبارسنجی قرار گرفته و ظرف زمانی و مکانی پیدایش و خاستگاه گفتمانی و جریانی آن تبیین گردد. این پژوهش از جمله نشان می‌دهد که به احتمال بسیار، تحریر ناظر به تفضیل این روایت در دهۀ ۹۰ قرن نخست هجری در بوم کوفه تکوین یافته و سپس تحریری دیگر از آن حداکثر در طی نیمۀ نخست قرن دوم تطور یافته‌است. علاوه بر این، به لحاظ گفتمانی بستر اولیهٔ پیدایش این خبر مسئلهٔ «رتبه‌بندی خلفا» بوده ‌است. @albihs

🔻امام هادی، فرهیخته‌ای در دوران وحشی‌گریِ وایکینگی ✍مصطفی قناعتگر روزنامه شهرآرا، ۲۵ دی ۱۴۰۲ وایکینگ‌ها یا همان غارتگران دریایی، در جنوب اسکاندیناوی زندگی می‌کردند و برای گذران زندگی به سرزمین‌های مجاور هجوم می‌بردند؛ از سال ۷۰۰ تا ۱۱۰۰ میلادی. تولد غارت وایکینگی که در رسانه‌های عصر ما سعی در تحریف و تطهیر آن است، همزمان بود با تولدِ فرهیختگیِ اسلامی با ولادت امام صادق. اما امام علی النقی ملقّب به هادی از نوادگان امام صادق، در اوج بربریت و شورش  وایکینگ‌ها به سراسر اروپا به دنیا آمدند. این شخصیت فرهنگی و ادامه جریان فرهیختگی و علم و اخلاق، در شهر پادگانی و تازه‌تاسیس سامرا حبس خانگی بود. برای همین هم هست که سخنان اندکی از ایشان به ما رسیده است؛ مثلا در کتاب «الکافی» که مهم‌ترین کتاب حدیثی ما هست، ۱۲۴۷۱ سندِ روایی به امام صادق علیه السلام منتهی می‌شود و حال آنکه تنها ۱۶۳ سند روایی به امام هادی علیه السلام منتهی شده است. طبیعی است بزرگی که اجازه دیدار با پیروان خود را ندارد و در یک شهر نظامی تحت نظر حکومت ستمگر است، نمی‌تواند سخنان زیادی را به دوستانش منتقل کند. امام هادی هفته‌ای یک بار باید نزد دستگاه خلافت اعلام حضور می‌کرد و ‏شیعیان در این فرصت کوتاه در دو طرف مسیر می‌ایستادند تا حضرت را ملاقات کنند. ایشان می‌گفت: « ‏به من حتی اشاره هم نکنید؛ چون شناسایی می‌شوید و برایتان مشکل ایجاد می‌شود». اما مفهوم «برکت» اینجا خود را نمایان می‌کند. در میان آن روایات اندک از امامِ هادی که از لابلای ملاقات‌های محدود ایشان با شیعیان درز کرده، چند روایت کلیدی داریم که فرهنگ‌ساز، هویتی و ‏ماندگار شدند. شاید گل سرسبد این روایات، روایتی معروف به «زیارت جامعه کبیره» باشد. این زیارت، در کتب روایی قدیمی مانند «من لا یحضره الفقیه»، «عیون اخبار الرضا» و «تهذیب الاحکام» نقل شده است. جامعه‌بودنش به دلیل این است که جامعیت دارد و زیارت‌نامه‌ای برای تمام امامان است و به امام خاصی مربوط نمی‌شود. کبیره‌نامیدنش نیز به این دلیل است که در میان سایر زیارات جامعه، مفصل‌تر و بزرگ‌تر است. این متن از یک بخش مقدماتی کوتاه و بدنه اصلی زیارت‌نامه تشکیل شده است. موسى بن عمران‏ نخعى می‌گوید از حضرت هادى علیه السّلام درخواست نمودم كه زیارتى کامل به من بیاموزند تا بتوانم هرکدام از امامان را با آن زیارت كنم. امام نیز این زیارت را به او آموزش دادند. به جرأت می‌توان گفت تقویت و دفاع از اصول «توحید» و «امامت»، هدف اصلی آموزش این متن مقدس است. این زیارت با صد تکبیر آغاز می‌شود و خواننده از همان ابتدا متذکر به اصل توحید می‌شود تا مبادا تبلیغات غالیان درباره جایگاه امامان شیعه سبب تضعیف اصل محوری توحید شود. کل کلمات این زیارت‌نامه حدود ۱۶۸۲ است و اسم «الله»  ۵۷ بار در آن تکرار شده است (به غیر از آن ۱۰۰ الله اکبر ابتدایی). همچنین ضمیرهایی که به خدا برمی‌گردد نیز بیش از ۹۰ مورد است و در مجموع، کل اشاره به خدا و توحید بالغ بر ۲۴۷ بار است. یعنی در واقع نزدیک به یک سوم زیارت‌نامه‌ای که برای تعظیم و تقدیس امامان شیعه است، به اصل توحید می‌پردازد. بنابراین یکی از هدف‌های صدور این زیارت و بیان این مقامات، مبارزه با جریان غلو و این نوع کفرِ در پوششِ دین بوده است. این می‌تواند بطلانی بر این ادعا باشد که زیارت جامعه را غالیان جعل کرده و به امام دهم منسوب کرده‌اند. زیارت دیگر، زیارت ناحیه مقدسه است که خود روضه‌ای مجسّم از فاجعه کربلاست. آری، زیارت ناحیه مقدسه، از امام زمان نیست؛ از امام هادی است. تاریخ روایت اینگونه است: «سال ۲۵۲ از منطقه ناحیه». مقصود از ناحیه، سامراء است؛ چون رفتن به آنجا ممنوع بود به آن ناحیه (کناره) گفتند. این تاریخ مربوط به دوره امامت امام هادی و دو سال پیش از شهادت وی است؛ در نتیجه معنا ندارد زیارت ناحیه مقدسه از امام مهدی باشد. این زیارت‌نامه نیز جای خود را در فرهنگ زیارت شیعی به خوبی باز کرده است. سخنان جالب دیگری نیز از ایشان به ما رسیده است. اینکه حضرت زهرا در خانه خودشان دفن شدند و نه در بقیع؛ یا اینکه زیارت عبدالعظیم حسنی مانند زیارت سید الشهدا علیه السلام پاداش دارد. زیارت غدیریه ایشان نیز جای بحث جداگانه دارد. دومین ابن الرضا، حدود ۴۲ سال بیشتر عمر نکرد؛ گرچه عمر فرهنگیِ او هیچ‌گاه به اتمام نرسیده است. درود خدا بر ایشان، یادشان گرامی. 🌹 به نقل از تاوان @albihs

✅ مزایای فهرست نجاشی بر فهرست و رجال شیخ 🌹 مرتبط با جلسه ششم #استناد 🪴 ارسالی یکی از فعالین کلاس @albihs

🔻چه کسی جعفری است؟ 🔹️کلینی به اسناد خود از حنان بن سدير روايت كرده مى‌گويد: «ابو الصّباح كنانى به حضرت صادق علیه‌السلام عرض كرد: به خاطر شما چه ناروايی‌ها از مردم مى‌بينيم [و زخم زبان‌ها می‌شنویم]! امام فرمود: مگر به خاطر من از مردم چه مى‌بينى؟ گفت: هرگاه ميان من و مردى سخنى ردّ و بدل مى‌شود به من مى‌گويد: جعفرى خبيث! فرمود: شما را به من سرزنش مى‌كنند؟ ابو الصبّاح گفت: آرى. فرمود: به خدا در ميان شما كسانى كه پيروى جعفر مى‌كنند بسيار اندک‌ هستند! همانا صحابه من كسى است كه ورعش بسيار باشد و براى آفريدگارش عمل كند و به پاداش او اميدوار باشد. اينان اصحاب من هستند». @albihs

⭕️ توثیقات نجاشی ✅ بحث اصلی این نوشته حول ماهیت توثیقات نجاشی و چگونگی اثبات وثاقت راویان است. توثیقات نجاشی نسبت به راویانی که با آنها معاصر نبوده، آیا مبتنی بر اخبار حسی (مستند به حس و مشاهده) است یا حدسی و اجتهادی؟ این مسئله از جمله مباحث مهم در علم رجال و بررسی اعتبار روایات است. 🔶 نکات کلیدی: 🔸1. منشأ توثیقات نجاشی: توثیقات نجاشی و سایر رجالیون عمدتاً مبتنی بر دو منشأ است: ➖- روایات ائمه (ع): برخی توثیقات از طریق روایاتی که از ائمه در مدح یا ذم راویان نقل شده، استنباط می‌شود. این استنباط نیازمند اجتهاد و بررسی دقیق اسناد و متون روایی است. ➖ - بررسی کتب و آثار راویان: نجاشی با بررسی کتب و نوشته‌های راویان و مقایسه آنها با سایر منابع، به وثاقت یا ضعف راویان حکم می‌کرد. این فرآیند نیز مبتنی بر اجتهاد و تحلیل علمی است. 🔸2. شواهد اجتهادی بودن توثیقات نجاشی: نجاشی در موارد متعددی با مقایسه روایات و بررسی اختلافات آنها، به ضعف یا وثاقت راویان حکم کرده است. به عنوان مثال، در مورد راویانی مانند "الحسن بن العباس الحریش الرازی" و "داود بن کثیر الرقّی" و "الحسن بن محمد ... المعروف بابن اخی طاهر"، نجاشی با استناد به مضطرب بودن روایات یا ارتباط آنها با غلات، یا تضعیف اصحاب، به ضعف آنها حکم کرده است. این موارد نشان‌دهنده اجتهاد و تحلیل علمی نجاشی است. 🔸 3. اختلاف نظر در ماهیت توثیقات: برخی از علمای بزرگ مانند آیت‌الله خویی معتقدند که توثیقات نجاشی و سایر رجالیون می‌تواند مبتنی بر اخبار حسی باشد، چرا که ممکن است این اطلاعات از طریق نقل معتبر به آنها رسیده باشد. این دیدگاه بر این اساس است که در میان علمای سلف، تمایز بین راویان موثق و ضعیف امری متعارف بوده و کتاب‌های رجالی متعددی در این زمینه تألیف شده است. 🔸 4. منابع توثیقات: منابعی که نجاشی و سایر رجالیون برای توثیق راویان استفاده کرده‌اند، متنوع است و شامل موارد زیر می‌شود: ➖ - معاشرت: برخی راویان به دلیل معاشرت با علمای موثق، توثیق شده‌اند. ➖ - شهرت: برخی راویان به دلیل شهرت به وثاقت در میان علمای سلف، مورد توثیق قرار گرفته‌اند. ➖ - توثیق معاصرین: برخی راویان توسط معاصرین خود توثیق شده‌اند. ➖ - روایات مدح و ذم: برخی توثیقات مبتنی بر روایاتی است که در مدح یا ذم راویان نقل شده است. ➖ - بررسی کتب راویان: با بررسی آثار و کتب راویان، به وثاقت یا ضعف آنها حکم شده است. ➖ - اعتماد به نظر دیگران: برخی راویان به دلیل اعتماد علمای دیگر به آنها، توثیق شده‌اند. ➖ - توثیق جماعتی از اهل خبره: در برخی موارد، توثیق راویان مبتنی بر اجماع یا نظر جمعی از علمای موثق است. 🔸5. نتیجه‌گیری: توثیقات نجاشی و سایر رجالیون عمدتاً مبتنی بر اجتهاد و تحلیل علمی است، هرچند ممکن است در برخی موارد از اخبار حسی یا نقل معتبر نیز استفاده شده باشد. این توثیقات از منابع متنوعی مانند معاشرت، شهرت، بررسی کتب و روایات مدح و ذم استخراج شده‌اند. بنابراین، توثیقات رجالیون را می‌توان به عنوان نتیجه‌ای از فرآیندهای اجتهادی و تحلیلی در نظر گرفت که برای تشخیص اعتبار راویان و روایات به کار می‌رود. 📚 برگرفته از: مباحث الحجج، ص۲۰۷-۲۱۰ ذیل التنبیه الثانی: فی کیفیة اثبات وثاقة الرواة ( طرائف) @albihs

🔻در کتاب الکافی به سند صحیح از امام موسی الکاظم (علیه السلام) نقل شده است: إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يُحَرِّمِ اَلْخَمْرَ لاِسْمِهَا وَ لَكِنَّهُ حَرَّمَهَا لِعَاقِبَتِهَا فَمَا كَانَ عَاقِبَتُهُ عَاقِبَةَ اَلْخَمْرِ فَهُوَ خَمْرٌ. همانا خداوند بلندمرتبه، شراب را نه به خاطر اینکه نامش شراب است حرام کرده است؛ بلکه آن را به خاطر پیامدش حرام کرده است؛ پس هر چیزی که پیامدش پیامدِ شراب باشد، [در حکمِ] شراب است. #مقاصد #قیاس_منصوص_العلة 📚الکافي، جلد: ۶، صفحه: ۴۱۲ @albihs

✅ #استناد جلسه هفتم 📌 معرفی کتاب رجال شیخ طوسی رحمه الله. 📌 معرفی طبقات ۳۸ گانه از زمان پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله و سلم تا زمان آیت الله بروجردی قدس سره ... 📚 تحقیق در پایان جلسه ذکر شد. @albihs

✅ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ : « أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَرْسَلَ إِلَيْكُمُ اَلرَّسُولَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ أَنْزَلَ إِلَيْهِ اَلْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَ أَنْتُمْ أُمِّيُّونَ عَنِ اَلْكِتَابِ وَ مَنْ أَنْزَلَهُ وَ عَنِ اَلرَّسُولِ وَ مَنْ أَرْسَلَهُ عَلَى حِينِ «فَتْرَةٍ مِنَ اَلرُّسُلِ » وَ طُولِ هَجْعَةٍ مِنَ اَلْأُمَمِ وَ اِنْبِسَاطٍ مِنَ اَلْجَهْلِ وَ اِعْتِرَاضٍ مِنَ اَلْفِتْنَةِ وَ اِنْتِقَاضٍ مِنَ اَلْمُبْرَمِ وَ عَمًى عَنِ اَلْحَقِّ وَ اِعْتِسَافٍ مِنَ اَلْجَوْرِ وَ اِمْتِحَاقٍ مِنَ اَلدِّينِ وَ تَلَظٍّ مِنَ اَلْحُرُوبِ عَلَى حِينِ اِصْفِرَارٍ مِنْ رِيَاضِ جَنَّاتِ اَلدُّنْيَا وَ يُبْسٍ مِنْ أَغْصَانِهَا وَ اِنْتِثَارٍ مِنْ وَرَقِهَا وَ يَأْسٍ مِنْ ثَمَرِهَا » الحدیثَ. 📚 الکافی ، ج۱، ص ۶۰. ✅ترجمه : امير المؤمنين على عليه السّلام فرمود: اى مردم!خداوند پيامبر خود را به سوى شما فرستاد و قرآن را به حق بر او نازل كرد در حالى‌كه شما از قرآن و فرستنده آن آگاه نبوديد و هم نسبت به رسول خدا و آنكه وى را فرستاده در هنگام تعطيلى رسولان و خواب عميق و طولانى همه ملتها،و گسترش نادانى و پيدايش فتنه‌ها و آشوبها و شكستن پيمان‌هاى محكم(شكستن قوانين و تعهدات بين الملل كه اساس برقرارى صلح جهانى است)و كورى از حقيقت و زورگوئى و ستم و كاهش‌يافتگى مسائل دينى و شعله‌ور شدن آتش جنگ،همزمان با پژمردگى و زردى گلستان باغ‌هاى دنيا و خشكيدن شاخه درختان آن و خزان شدن و ريختن برگها و نوميدى از ميوه آن... ✅ بررسی سندی : رجال سند از ثقات می‌باشند : 🌹محمد بن یحیی العطار القمی قطعا ثقه است. 🌹بعض الاصحاب : مشایخ محمد بن یحیی از ثقات است ، همچنین بنابر نظر برخی از علما مثل میر داماد ، در هر روایتی اسم ایشان بود ، روایت صحیح السند است. 🌹هارون بن مسلم : ثقه است. 🌹 مسعدة بن سعده علی التحقیق ثقه است. از روات کامل الزیارات ،تفسیر قمی می باشد و اکثار روایت از اجلاء دارد . همچنین آیت الله بروجردی و آیت الله شبیری زنجانی توثیقش کرده اند. ( هر چند برخی این موارد را رد کرده اند. 🌸 از همه مهمتر روایت از کتاب کافی نقل شده است. ( علی المبنی) 🌼 هدیه علمی مدرسه حدیثی اهل بیت علیهم السلام به مناسب بعثت حضرت رسول اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم 🌼 💥 اسعدالله ایامکم... @albihs

با عرض سلام و تبریک عید مبعث🌺 به استحضار می رساند، فرصت ثبت نام در دوره تندخوانی، تا فردا شب است‌. جلسه اول در روز شنبه ۱۳ بهمن، ساعت ۱۸:۳۰ برگزار می‌شود. جهت ثبت نام به آی‌دی زیر پیام دهید: @m_adibrad

لینک گروه تندخوانی برای اعضاء شرکت کننده ارسال شد‌. اگر شخصی از قلم جا افتاده، پیام بده: @m_adibrad

✅ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَى عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: ذُكِرَتِ اَلتَّقِيَّةُ يَوْماً عِنْدَ عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا اَلسَّلاَمُ فَقَالَ وَ اَللَّهِ لَوْ عَلِمَ أَبُو ذَرٍّ مَا فِي قَلْبِ سَلْمَانَ لَقَتَلَهُ وَ لَقَدْ آخَى رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَيْنَهُمَا فَمَا ظَنُّكُمْ بِسَائِرِ اَلْخَلْقِ إِنَّ عِلْمَ اَلْعُلَمَاءِ صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ لاَ يَحْتَمِلُهُ إِلاَّ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ أَوْ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أَوْ عَبْدٌ مُؤْمِنٌ اِمْتَحَنَ اَللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ فَقَالَ وَ إِنَّمَا صَارَ سَلْمَانُ مِنَ اَلْعُلَمَاءِ لِأَنَّهُ اِمْرُؤٌ مِنَّا أَهْلَ اَلْبَيْتِ فَلِذَلِكَ نَسَبْتُهُ إِلَى اَلْعُلَمَاءِ . 📚 منبع: کافی، ج۱، ص ۴۰۱. ✅ترجمه : امام صادق(عليه السّلام) فرمود: روزی نزد على بن الحسين (عليهما السّلام) تقيه ياد آور شد،فرمود:به خدا اگر ابوذر آنچه را در دل سلمان بود مى‌دانست او را مى‌كشت با اينكه رسول خدا(صلّى الله عليه و آله) آن دو را با هم برادر كرده بود،پس در بارۀ مردم ديگر چه گمانى مى‌بريد،به راستى علم علماء دشوار و سخت است تحمل آن را ندارد جز پيغمبر مرسل يا فرشتۀ مقرب يا بنده‌اى كه خدا دلش را به ايمان آزموده است. پس فرمود:همانا سلمان از علماء است چون مردى است از ما خاندان و از اين رو او را در رديف علماء ياد كردم. ✅ رجال الحدیث: 1⃣ أحمد بن إدريس بن أحمد أبو علي الأشعري القمي كان ثقة، فقيها، في أصحابنا، كثير الحديث، صحيح الرواية. رجال النجاشي، صفحه: ۹۲. 2⃣ عمران بن موسى الزيتوني قمي، ثقة ، رجال النجاشي، صفحه: ۲۹۱. 3⃣ هارون بن مسلم بن سعدان الكاتب، قال النجاشيّ‌: ثقة وجه الرجال ابن داوود، صفحه: ۳۸۶. 4⃣ مسعدة بن صدقة العبدي : ثقة علی التحقیق. ✅ درایة الحدیث: صحیح و متصل. ✅نکات فقه الحدیثی: 1) تقیه در وهله اول درون مذهبی باشد. (هرچیزی را نباید پیش هر شیعه ای گفت.) 2) در بیان کرامات و مکاشفات باید سکوت پیشه کرد و الا رمی به شیادی و در نتیجه تکفیر هم خواهد شد. (مانند بسیاری از عرفا و فلاسفه شیعی). 3) شناخت علمای حقیقی و بیان ملاک عالم مورد تایید معصوم علیه السلام : کلامشان نورانی و دارای بطون است مثل کلام معصوم که فهمش در توان هر کسی نیست. (چون چنین روایاتی با عبارت صعب مستعصب برای کلام ائمه هم مطرح شده است.) 4) عالم حقیقی از اهل بیت علیهم السلام خواهد بود ( در طهارت یا مقام اخروی و... اختلاف شده است.) @albihs