✔️🔻 اعتقادنامه‌ها در مکتب استبصار؛ تحلیل انگیزه‌ها و ساختار و محتوا 🔸بخش نهم ج) در مواقعی، پرسش‌کننده به کاملان و علماء دین مراجعه می‌کرده و اصول عقاید دین را خدمت این بزرگواران عرضه می‌کرده تا ایشان این عقاید را بررسی و صحت‌سنجی بفرمایند و در‌صورت نیاز، تصحیح کنند. برای نمونه، آقا جعفر قراگوزلو همدانی عقاید خود را نگاشته و خدمت شیخ مرحوم ارسال کرده است و ایشان شرحی بر آن عقاید نگاشته‌اند. در ابتدای رساله می‌فرمایند: «قد ارسل الیّ الشیخ الافخر العالم العامل الآقا جعفر قراگوزلوی الهمدانی اصلح اللّه جمیع احواله فی مبدئه و مآله بحرمة محمد و آله آمین ربّ العالمین کلمات ذکر فیها اعتقاده لانظر فیه و اقرّر منه ما وافق الحق و ما رأیتُ فیه منافاة اذکر وجه عدم صحته و اذکر الصحیح و اشیر الی وجه صحته و ذلک لمّا تکلّم فی عِرْضه بعض الناس و قال انّه صوفی و التصوّف یطلق علی الاعمال المنافیة للشرع مع دعوی انّها طریقة الشارع علیه‌السلام و یطلق علی الاعتقادات الباطلة التی هی تُخالِف ما اتی به صاحب الشریعة علیه‌السلام و حیث عُلِم من حاله انّه ملازم لما اتی به الشارع علیه‌السلام ذکر الاعتقاد الذی فیه الکلام من بعض الناسِ علیه و انا اذکر عبارته علی نحو المتن و اتکلم علی ما فیه المنافی للاعتقاد الصحیح» (جوامع الکلم، ج۵، «رسالة فی جواب الشیخ جعفر قراگوزلوی الهمدانی»، ص۸). د) در مواقعی، بدفهمی‌های مخالفان و تهمت‌ها و انگ زدن‌های ایشان به بزرگان دین و اشاعۀ آن تهمت‌ها در جامعه سبب می‌شد که بزرگان دین و علماء ابرار اعتقادنامه بنویسند یا بیان کنند تا آن سم‌پاشی‌ها را بزدایند. برای نمونه، شیخ مرحوم در ابتدای یک اعتقادنامه که در جوامع الکلم منتشر نشده، می‌فرمایند: «انه قد اشتبه علی بعض الناظرین فی کتبی حتی ظنوا الظنون التی لایجوز احتمالها لعدم معرفتهم بالفن و عدم انسهم بما جریٰ علیه الاصطلاح و لاسباب اخر فاشار علیّ بعض المؤمنین ان‌اذکر مجمل ما اشتبهوا فیه و اذکر ما اعتقده فی ذلک و ادین الله به عسی ان‌یکون اولئک انما قالوا بما فهموه فتقوم بذلک الحجة [...].» هم‌چنین خطبۀ سید مرحوم در صحن امیرالمؤمنین صلوات الله علیه (جواهر الحکم، ج۷، «خطبة انشدت فی یوم الغدیر و الجمعة، ص۲۲۳) و سخنرانی ایشان در صحن حضرت سیدالشهداء صلوات الله علیه در شب ترویه به زبان عربی و در شب عرفه به زبان فارسی (جواهر الحکم، ج۷، «دلیل المتحیرین»، ص۲۹۸) و آخرین موعظۀ مرحوم آقای کرمانی در یزد (۴۶ موعظه، «موعظه چهل و پنجم»، ص۴۹۷ تا ۵۱۳ و نیز: چاپ‌شده با عنوان پاسخ پاره‌ای تهمت‌ها به مکتب شیخیه) نمونه‌هایی از بیان شفاهی اعتقادات در‌برابر فشار اجتماعی از‌ناحیۀ مخالفان است که سبب می‌شد بزرگان از اعتقادات خود دفاع کنند و اعتقادنامه‌ای را کتبی یا شفاهی بیان بفرمایند. مناسب است که در این موضع، عبارت سید مرحوم درباره خطبه شب ترویه و عرفه را از کتاب دلیل المتحیرین نقل ‌کنیم: «ثمّ بعد تعرّضهم بی (لی خ‌ل) و فعلهم معی بعض ما شرحته لک سابقاً التمس منّی جناب الشیخ العلی الشیخ علی بن الشیخ جعفر ما التمس اخوه المرحوم [الشیخ موسی] تغمّده اللّه برحمته قبل ذلک من کتابة صریح الاعتقاد و بیان حقیقة المراد و انه مرجع تلک العبارات فکتبتها و رشمت المکتوب بخاتمی و بعثته الیه. ثم جعلت تلک النسخة نسخاً متعددة فرقتها فی الاطراف و الاکناف اتماماً للحجة لئلّا یقول قائل انّی لم‌اطّلع. ثم ازداد جناب الشیخ علی التماس اخیه بان قال لی اصعد المنبر و بیّن للناس العقاید الحقة و نزّه نفسک عمّا ینسبونه الیک من الاشیاء الفاسدة و العقاید القبیحة. فانّ الانسان اذا اخبر عمّا فی ضمیره من العقاید لا یقال له انّ عبارتک تدلّ علی غیر هذا بضرورة من الاسلام. و‌لکنّک اذکر و بیّن و اوضح باللغة العربیة لیفهم العرب ثم ثنها بالعجمیة و الفارسیة لیفهم العجم. و اتفق تلک الایام کانت موسم زیارة عرفة و الخلایق ملتمة مجتمعین من کلّ فجّ عمیق، فنصب لی منبر مرتفع، فصعدت علیه لیلة الترویة، فخطبت و بیّنت العقاید الصحیحة و الاعتقادات التی انعقد علیها مذهب الاثنی‌عشریة بلسان عربی مبین ثم فی لیلة أخری بعدها لیلة عرفة فی الصحن الشریف صعدت المنبر باعلی مراقیه و خطبت بلسان الفارسیة و العجمیة حتّی لایخفی الامر علی عرب و لا علی عجم فی جمیع البلاد و الاطراف و الاکناف» (جواهر الحکم، ج۷، «دلیل المتحیرین»، ص۲۹۸). ⏳ادامه دارد... @AghayedNet

🌷اسعد الله ایامکم در ۱۶ ذی‌حجه و در آستانهٔ عید سعید غدیر خم 🔸معرفی می‌شود: @AghayedNet

🔺کتاب تازه‌منتشرشده معرفت امیرالمؤمنین علیه‌السلام محور همه عقائد در تشیع مجموعهٔ چهار جلدی @AghayedNet

🔺کتاب تازه‌منتشرشده Realization Of Truth کتاب احقاق الحق از آثار عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی رفع الله شأنه به زبان انگلیسی با مقدمۀ سید محمدصادق پورموسویان ترجمۀ انگلیسی: سید حمیدرضا زهرائی Zagros Publication Canada 2026 @AghayedNet

🔺کتاب تازه‌منتشرشده احقاق الحق (به زبان فارسی) از آثار عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی رفع الله شأنه با مقدمۀ سید محمدصادق پورموسویان تهران، انتشارات میراث شرق، ۱۴۰۵ @AghayedNet

🔺نوشتۀ سرور معظم حفظه‌الله به‌مناسبت ۱۶ ذی‌حجه و انتشار مجموعۀ چهارجلدی معرفت امیرالمؤمنین علیه‌السلام به نورانیت @AghayedNet

🌷الحمد لله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة أمیرالمؤمنین و أولاده المعصومین و فاطمة الصدیقة الطاهرة علیهم‌السلام و شیعتهم المنتجبین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین. @AghayedNet

🔺خطبه غدیریه عالم ربانی مرحوم حاج سید محمدکاظم رشتی رفع الله شأنه در نجف اشرف @AghayedNet

✔️🔻 اعتقادنامه‌ها در مکتب استبصار؛ تحلیل انگیزه‌ها و ساختار و محتوا 🔸بخش دهم هـ) در مواقعی، به‌ درخواست مقلدان و تابعان، اعتقادنامه‌هایی برای نونهالان مکتبی تنظیم می‌فرمودند. رساله هدایة الصبیان (مکارم الابرار (فارسی)، ج۸، ص۲ تا ۹) از‌این‌قبیل است. میان مسلمانان و شیعیان یادگیریِ استدلالیِ اعتقادات بسیار اهمیت دارد. به تعبیر بهتر و واضح‌تر، برهان داشتن بر عقاید واجبِ کفایی نیست که اگر شخصی فراگرفت، از دیگران ساقط شود. «واجب کفایی» اصطلاحی فقهی است و مضمون آن این است که اگر یکی از مسلمین آن را انجام داد، از دیگران ساقط است. مثل نماز میت که حفظِ احترامِ مسلمان اقتضاء کرده است نمازِ میت واجب باشد. اما تا شخصی بر میتِ مسلمانی نماز میت خواند، از دیگران ساقط است. استدلال بر عقاید چنین نیست؛ بلکه تک‌تک مسلمانان باید بر عقاید خود استدلال داشته باشند. در حدیث آمده است که در قبر از هر فردی سؤال می‌شود: عقاید خود را چگونه تحصیل کرده‌ای؟ اگر بگوید: شنیدم مردم می‌گویند و گفتم، عذاب می‌شود؛ و اگر استدلال خود را بگوید، در آسایش خواهد بود (الکافی، ج۵، ص۵۸۸). پرسش این است که آیا کودک به‌طور استدلالی باید فرابگیرد؟ پاسخ این است که کودک مکلف نیست تا بر او واجب باشد؛ اما از کودکی باید او را تمرین داد تا هنگام بلوغ و تکلیف، به این مسائل انس گرفته باشد. شخصی به نام شیخ عبدعلی بحرانی از مرحوم آقای کرمانی اعلی الله مقامه سؤال می‌کند: «هل یجب علی الممیز غیر البالغ تحصیل المعارف الالهیة ام لا؟» یعنی: آیا بر طفلِ ممیزی که بالغ نشده، تحصیل معارف الهی واجب است یا خیر؟ پاسخ ایشان چنین است: «اقول: غیر البالغ و ان کان ممیزاً غیر مکلف. و لو کان مکلفاً بالنظریات العلمیة لکان علی العملیات اقوی و لکان تکلیفه بها اولی و لم‌یکلفه الله بها اجماعاً و انما یمرن الصبی قبل البلوغ للاعتیاد. بالجملة مناط التکلیف البلوغ و غیر البالغ مرفوع عنه القلم [...]» (مکارم الابرار (عربی)، ج۳۱، «رسالة فی جواب الشیخ عبدعلی البحرانی»، ص۲۵۸). یعنی: طفل نابالغ، اگرچه ممیز باشد، مکلف نیست. اگر به مباحثِ علمیِ نظری مکلف بود، بر انجامِ تکالیفِ عملی [هم‌چون نماز و روزه] قوی‌تر بود و تکلیف او به انجام این اعمال سزاوارتر بود؛ و‌حال‌آن‌که اجماعی است که طفل مکلف به این امور نیست. بلکه کودک را پیش‌از بلوغ تمرین می‌دهند تا عادت کند... . در مکتبِ فکریِ مرحوم حاج محمدکریم کرمانی، متناسب با گسترۀ مخاطبان، مطالب تنوع دارد. طیفِ مخاطبانِ آموزه‌های این مکتب از کودکان و نوجوانان تا بزرگسالانِ مرد و زن و عالم و جاهل را در بر می‌گیرد. توجه به کودکان، در مکتب، ریشه در روایات معصومین علیهم‌السلام دارد. از‌جمله می‌فرمایند: «علیک بالاَحداث» (بحار الانوار، ج۲۳، ص۲۳۶) و «انما قلبُ الحَدَث کالارض الخالیة» (نهج البلاغة، ص۳۹۳)؛ بر شما باد به نوجوانان و جوانان. هرآینه قلب جوان هم‌چون زمین خالی [و آمادۀ کِشت] است. در روایت دیگر می‌فرمایند: «بادروا اولادکم بالحدیث قبل ان‌یسبقکم الیهم المرجئة» (الکافی، ج۱۱، ص۴۴۲)؛ برای تعلیم حدیث به فرزندانتان بشتابید، پیش‌از این‌که گروه‌های انحرافی بر شما پیشی بگیرند. در طول تاریخ مکتب شیخیه، آثار متنوعی به کودکان مکتب تدریس شده است. برای نمونه، رساله حیاة النفس که نوشتۀ شیخ مرحوم اعلی الله مقامه است، یکی از کتبِ آموزشیِ کودکان معرفی شده است. احتمال می‌رود این کتاب تدریس می‌شده یا با آسان‌سازی عبارات، به کودکان تفهیم می‌شده است. در رسالۀ جواب عباس میرزا ملک‌آرا آمده است: «هذا حیاة النفس الذی یقرؤه اطفال الشیخیة» (مکارم الابرار (عربی)، ج۳۱، «رسالة فی جواب عباس میرزا ملک‌آرا»، ص۲۷). در اسناد تاریخی آمده است که شخصی به نام «آخوند ملا احمد ترک خراسانی» معلم اطفال شیخیه بوده است. او رسائل عالم ربانی، مرحوم حاج سید محمدکاظم رشتی، شاگردِ بارزِ شیخ احسائی اعلی الله مقامهما را کتابت و جمع‌آوری می‌کرده است. در کتاب مدینة‌ الحسین آمده است: «آخوند ملا احمد ترک خراسانی ابن آخوند حاج ملا اسماعیل خراسانی، مدرس اطفال الشیخیة فی کربلاء و جامع رسائل السید کاظم.» شخصِ مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه نیز دو رساله برای کودکان نگاشته‌اند. رساله نخست مسمّا به هدایة ‌الصبیان است و رساله دوم رساله الفباء نام دارد. در رسالۀ مختصرِ الفباء، الفبای زبان فارسی و عربی را آموزش داده و اذان و اقامه و بعضی کلیاتِ اعتقادی را برای کودکان نگاشته‌اند. رساله الفباء ‌چنین آغاز می‌شود: «و بعد چنین گوید بنده اثیم کریم بن ابراهیم که خواستم برای بعضی‌از نور چشمان به‌جهت دانستن حروف و خواندن خط رساله‌ای بنویسم، لهذا ساعتی به نوشتن این رساله اقدام نمودیم. امیدم که خدا نور چشمان را به آن نفع وافری دهد، ان‌شاءالله» (مکارم الابرار (فارسی)، ج۱۳، «رساله الفباء»، ص۵۰). ⏳ادامه دارد... @AghayedNet