پیش‌تر نگارنده در ارائه‌ای در سمپوزیوم «منجی در اسلام»، طرق و منابع این روایت را به اختصار معرفی و تحلیل کرده است. (صوت ارائه: https://t.me/NorthwesternSMA/1311، ویدئوی ارائه: https://t.me/kotob_sh/1002) @Al_Meerath

✨ دعای پیامبر خدا (ص) هنگام رؤیت هلال ماه رمضان ... بشر بن إسحاق، عن جابر بن يزيد، عن أبي جعفر، قال: كان النبي ص إذا استهل هلال شهر رمضان أقبل على الناس بوجهه، ثم قال: «اللهم ‌أهله ‌علينا بالأمن، والإيمان، والسلامة، والإسلام، والعافية المجللة، ورفع الأسقام، والعون على الصيام والصلاة وتلاوة القرآن، اللهم سلمنا لرمضان، وسلمه لنا، وتسلمه منا حتى يخرج رمضان وقد غفرت لنا، ورحمتنا، وعفوت عنا»... (فضائل رمضان لابن أبي الدنيا، ص46). از جابر بن یزید جعفی از ابو جعفر [باقر] (ع) روایت شده است که فرمود: هنگامی که هلال ماه رمضان نمایان می‌شد، پیامبر (ص) رو به مردم می‌کرد و می‌فرمود: «بارالها، این ماه را با امنیت و ایمان، سلامت و اسلام، و عافیت گسترده و رفع بیماری‌ها بر ما نو گردان و ما را بر روزه‌داری، نماز و تلاوت قرآن یاری فرما. خدایا، ما را برای رمضان سالم بدار و رمضان را برای ما سلامت دار تا زمانی که رمضان سپری شود و تو ما را آمرزیده، بر ما رحم آورده، و از ما درگذشته باشی»... 🔍این حدیث از بشر بن اسحاق و عمرو بن شمر از جابر بن یزید جعفی روایت شده است. متن کامل حدیث حاوی دعای پیامبر (ص) هنگام رؤیت هلال ماه رمضان و خطبهٔ پیامبر (ص) دربارهٔ این ماه و عید فطر است. نقل‌های مختلف حدیث و نمودار اسناد آن را در اینجا ملاحظه کنید. @Al_Meerath

💢 سگ‌کشی؛ دستور پیامبر (ص) به حضرت علی (ع) یا زیادتی در حدیث سکونی؟ ✍️ محمدحسین شیرعلی، امیرحسن خوروش 🔺یکی از نقل‌هایی که دربارۀ حضرت علی (ع) مورد توجه قرار می‌گیرد، حدیثی است که در آن آمده پیامبر (ص) به حضرت علی (ع) دستور دادند که به فلان شهر بروند و هر نقشی را محو کنند، هر قبری را با خاک هم‌سطح کنند، و هر سگی را بکشند. این حدیث در منابع شیعه تنها از یک راوی نقل شده است: اسماعیل بن ابی‌زیاد سکونی (محاسن، 2/ 613؛ کافی، 6/ 528). بسیاری به توجیه این حدیث پرداخته‌اند. ولی تاکنون این حدیث ریشه‌یابی سندی-متنی نشده تا میزان اصالت تاریخی آن روشن شود. اسماعیل بن ابی‌زیاد سکونی -راوی این حدیث-، قاضی بنی‌عباس و از محدثین بَدنام عامه بوده که مورد انتقاد شدید ناقدان رجالی بوده و متهم به حدیث‌سازی و سندسازی می‌شده است (نگر: قندهاری). احادیث او به منابع شیعه هم راه یافته است. خوشبختانه حدیث دستور پیامبر (ص) به حضرت علی (ع) مبنی بر تسویۀ قبور و محو تمثال‌ها، ورژن‌ها متعددی در منابع عامه دارد که ریشه‌یابی این حدیث را مقدور می‌کند. این حدیث دست‌کم از 8 راوی از حضرت علی (ع) نقل شده است: حیان بن حصین، حنش کنانی، ابوالمورع، قیس بن ابی‌حازم، ثعلبة بن یزید، شعبی، و حبیب بن ابی‌ثابت (نگر: نمودار حاضر). نکتۀ عجیب این است که تحریرهای مختلف این حدیث همگی فاقد بخش «سگ‌کشی» است و صرفاً شامل تسویۀ قبور، محو تماثیل، و تخریب اصنام می‌شود. از جمله تحریر ابوالمورع که به لحاظ متنی نزدیک به تحریر سکونی است و می‌توان ریشۀ باواسطۀ آن باشد، عاری از بخش سگ‌کشی است. بنابراین، در منابع اسلامی صرفاً سکونی است که توصیه به سگ‌کشی را به این حدیث افزوده و این بخش قابل‌انتساب به حضرت علی (ع) نیست. با مقایسهٔ نقل سکونی با دیگر نقل‌های عامی روشن می‌شود که بخش سگ‌کشی در حدیث سکونی در واقع برگرفته از حدیث عامی دیگری است که منسوب به ابورافع است (نگر: نمودار حاضر) و ارتباط با نقل‌های منتسب به امیرالمؤمنین (ع) ندارد. بر این اساس، سکونی در واقع توصیۀ منقول از پیامبر (ص) به حضرت علی (ع) در منابع عامه را گرفته و با حدیثی دیگر ترکیب کرده و به امام صادق (ع) منسوب کرده است. 🔺 نکتۀ جالب توجه این است که در منابع شیعه یک حدیث دیگر در باب سگ‌کشی هست که آن هم اتفاقاً به روایت سکونی است! سکونی نقل کرده از امام صادق (ع) از امیرالمؤمنین (ع) که فرمود: صیدِ سگ سیاهِ بهیم (سگی که یک‌دست سیاه است) را نباید خورد؛ زیرا پیامبر خدا (ص) به قتل او دستور دادند! (کافی، 6؛ 206؛ تهذیب، 9/ 80). با جستجوی متن این حدیث در منابع عامه روشن می‌شود که این نقل هم ریشۀ عامی دارد و در واقع ارتباطی با امام صادق (ع) و امیرالمؤمنین (ع) ندارد: معمر بن راشد (153ق) و ابن ابی‌عروبه (156ق) نقل کرده‌اند که قتادة بن دعامه (117ق) -فقیه بصره- "کراهت داشت نسبت به خوردن صید سگ سیاهِ بهیم؛ زیرا پیامبر خدا (ص) دستور داد به قتل آن" (مصنف عبدالرزاق، 5/ 179؛ مصنف ابن ابی‌شیبه، 11/ 184). نقل قتاده واژه‌به‌واژه مشابه نقل سکونی است، با این تفاوت که کراهت قتاده نسبت به صید سگِ سیاه، فتوای شخص قتاده است که برگرفته از حدیث منسوب به پیامبر (ص) دربارۀ سگ‌کشی است و در فتوای قتاده اشاره‌ای به چنین فتوایی در میان صحابه -از جمله امیرالمؤمنین (ع)- نشده است. مهم‌تر اینکه در تمام باب "في صید الکلب البهیم" در مصنف ابن ابی‌شیبه، هیچ اشاره‌ای به چنین قولی در میان نسل اول صحابه نشده و صرفاً این فتوا از متوفیان اواخر قرن یکم و اوایل قرن دوم -عروة بن زبیر، ابراهیم بن یزید نخعی، حسن بصری، و قتاده- نقل شده است (مصنف ابن ابی‌شیبه، 11، 184). بر این اساس، در اینجا سکونی به وضوح فتوای یک تابعی را که متأثر از فضای عامه دربارۀ سگ‌کشی بوده، سرقت کرده به امام علی (ع) منسوب کرده است. ⬅️ در نهایت روشن شد که در میراث شیعه دو حدیث هست که از فرمان سگ‌کشی می‌گوید و هر دو منتسب به حضرت علی (ع) است و هر دو یک راوی دارد: اسماعیل سکونی. در روایت نخست، سکونی حدیثی منقول از حضرت علی (ع) را با استفاده از حدیثی منسوب به ابورافع تکمیل کرده و بحث سگ‌کشی را بدان افزوده است. در روایت دوم، سکونی از این هم ساده‌تر عمل کرده و فتوای یک تابعی -قتاده- را به صورت کامل به حضرت علی (ع) منسوب کرده است. با این همه، باید در نظر داشت که در میراث عامه نقل‌های دیگری دربارۀ دستور به سگ‌کشی به پیامبر (ص)، ابوبکر، عثمان، و دیگران منتسب شده است. برخی از این نقل‌ها پیشتر ارزیابی شده‌اند (معلمی و دیگران). با این حال، شواهد تازه‌یابی به دست آمده که نشان می‌دهد فرمان سگ‌کشی در واقع مربوط به دورۀ مروانی بوده و ارتباطی با اسلام نخستین ندارد که در آینده بیان خواهد شد (با تشکر از محمد قندهاری بابت تذکر این شواهد و نکات دیگر). @Al_Meerath