🔹 رَواداری
- پدر و برادرش شیعه اسماعیلی بودند.
- استادش ابوسهل جرجانی، مسیحی بود.
- شاگردش بهمنیار بن مرزبان، زرتشتی بود.
- وزیر دربار شمسالدولهای شد که شیعه زیدی بود.
- سخنانش گاه مطابق باور اهل سنت و گاه مطابق باور شیعه بود.
🔹 اگر چنین رَواداریِ دینی و گشادگیِ فرهنگی از سوی خودش، خانواده، مدرسه، جامعه و قدرت حاکمه، نبود، آیا او هرگز ابنسینا میشد؟
🔹 زیباتر است اگر صبر را در این بیت سعدی، نه انتظاری خَموشانه بلکه کُنشی روادارانه معنا کنیم:
صبر بسیار بباید، پدر پیر فلک را
تا دگر مادر گیتی، چو تو فرزند بزاید
@Dr_AlirezaAzad
📕 نقد فیلم پروین
✍ دکتر علیرضا آزاد
🔹 فیلم پروین اواخر زندگی بانو پروین اعتصامی را روایت میکند. این فیلم بهخاطر بازی خوب مارال بنیآدم، برنده جشنواره فیلم فجر پارسال گشت و اکران آن ۱ ماه است که در سینماهای کشور آغاز شده است.
🔹 این اثر بیشتر یک زندگینامه مصور بود تا یک فیلم سینمایی. همانند فیلم سوررئال پروین به کارگردانی مرتضی هرندی (۱۳۸۴)، پروین به کارگردانی آقای محمدرضا ورزی (۱۴۰۲) هم به گمانم نتوانست ابعاد شخصیت و شکوه ادبی بزرگترین زن شاعر ایران را چندان به تصویر بکشد.
🔹 این فیلم هر چند به پروینِ شاعر پرداخت اما به شاعرانهها و فرآیند شاعرانگیاش نپرداخت. بیننده، زندگی شاعری به نام پروین را میبیند اما از آنچه پروین را تبدیل به یک شاعر کرده، بیخبر میماند و به روح شاعر و شاعرانگیهایش نزدیک نمیشود.
🔹 تصویرپردازی فیلم از خانواده اصیل ایرانی در دوره پهلوی اول، تا حد زیادی موفق بود هر چند بعضاً کار فیلم به کلیشهپردازی هم کشید.
🔹 کارگردان تلاش کرد که به مسائل سیاسی و اجتماعی دوران رضاشاه ورود نکند و صرفاً به زندگی پروین بپردازد و البته نیمچه پیامی به مخاطبان بدهد که اوضاع زنان ایران و جهان پیش از انقلاب ۵۷ هم چندان گل و سنبل نبود. اما بهنظر میرسد این فیلم بیش از اندازه عافیتطلبانه ساخته شده است و پروین را جدا از بافتار سیاسی زمانهاش نمیتوان بهدرستی شناخت.
🔹 شخصیت علامه دهخدا و ملکالشعرای بهار و فرخی یزدی با آن جوش و خروشی که از آنها سراغ داریم، در فیلم پروین بسیار منفعل و کمفروغ جلوه داده شد. اگر مخاطب از پیش با این شخصیتها آشنا نباشند، با دیدن این فیلم هرگز ترغیب به جستجو و مطالعه درباره آنها نخواهد شد.
🔹 شخصیتی به نام آگرین در زندگی پروین وجود خارجی نداشت و زاده تخیل نویسنده فیلمنامه است. از اینرو، پرداختن بیش از اندازه به او بجای دیگر شخصیتهای تاثیرگذار در زندگی پروین و افکندن بار اصلی انتقال مفاهیم اخلاقی و کنشهای انسانی پروین بر دوش آگرین، نوعی فرار سینمایی بود. مخصوصاً وقتی دختر تهیهکننده فیلم، عهدهدار ایفای این نقشِ فربهشده میگردد، شائبهها بیشتر هم میشود.
🔹 آقای شریفینیا با آن پیشداوریهای خاصی که از او در ذهن مخاطبان سینما نقش بسته است، انتخاب مناسبی برای نقش پدر فرهنگپرورِ پروین، یوسفخانِ اعتصامالملک، نبود. بهویژه آنکه تصویر او با آن اندام تکیده و صورت بدون ریش، هیچ شباهتی به شریفینیا نداشت. بازیگر همسر سابق و دختر شریفینیا که علاوه بر نقش اول مرد، تهیهکننده فیلم هم هست، بر ابهام این انتخاب میافزاید.
🔹 انتخاب کمدینهایی نظیر آقایان رامین ناصر نصیر و بیژن بنفشهخواه در نقش شخصیتهای ادبی دوران پروین نیز جای تعجب مضاعف داشت. هر چند انتخاب آقای شهبانی در نقشی نزدیک به نقش سالها پیش او در فیلم درخت گلابی، انتخاب جالبی بود.
🔹 جای تعجب است که ۲ بیت از اشعار پروین اعتصامی در فیلم، غلط خوانده شد. یکی خوانش نادرست بیت «گفت نزدیک است والی را سرای آنجا شویم» و دیگری تغییر واژه «صبحدم» به «نیمهشب» در بیت مشهور «پیام داد سگ گله را شبی گرگی» که هم مشکل عروضی و هم تغییر معنایی در پی داشت و عدم دقت کافی مشاوران ادبی فیلم را نشان داد.
🔹 از برخی استثناها مانند پیانو و هنگدرامنوازی گلشیفته فراهانی که بگذریم، نه اکبر عبدی در دلشدگان توانست با تنبک ضرب بگیرد و نه شریفینیا در پروین توانست دو کلمه نستعلیق بنویسد و دو زخمه بر تار بزند و نه شهبانی توانست تکهای معرق ببُرد و بچسباند. از بازیگرانی که برای ایفای یک نقش، ۳۰ کیلو وزن کم میکنند یا دندانشان را جراحی مینماید، انتظار میرود برای اجرای چند ثانیه از یک هنر، یکی دو هفتهای تمرین کند تا فیلمبردار مدام ناچار به کات و کلوزآپ نشود.
🔹 ماجرای بداههسرایی پروین میتوانست نقطه اوج فیلم باشد. اما به گمانم ریتم داستان فیلم و خوانش متزلزل آن شعر، هرگز آن سکانس را تبدیل به یک نقطه اوج نکرد. به ویژه آنکه اساساً ماجرای این بداههسرایی، چندان مشهور نیست و در برخی سرگذشتنامهها نیز این ماجرا درباره شعر دیگری غیر از «محتسب و مست» ذکر شده است.
🔹 اقامه نماز مرحوم آیتالله فلسفی بر جنازه پروین و تدفین او در کنار پدرش در حرم حضرت معصومه و سنگ قبرش که مزین به شعر خود اوست، و حتی تمجیدهای امثال علامه طهرانی و عارفانی مانند آقاسید هاشم حداد از شخصیت معنوی پروین اعتصامی، فرصت و دستمایه معرفتی خوبی برای تکمیل پایان عاطفی فیلم بود که متأسفانه کارگردان بهرهای از آنها نگرفت و به هیچیک از آنها در فیلم اشاره نشد.
🔹 بجز خانواده ما، فقط ۶ نفر در سالن سینما منتظر دیدن فیلمی درباره یکی از بزرگترین مفاخر زن تاریخ ایران بودند.
@Dr_AlirezaAzad
✨ مدرسهٔ آفتاب به مناسبت ماه مبارک رمضان برگزار میکند:
📕 دوره ۵ از سلسله جلسات:
«تفسیر معاصرانه آیات زنانه»
📕 با موضوع:
«روزه در گفتمان زنانه»
🔹 مدرس:
دکتر علیرضا آزاد
(نویسنده و دینپژوه)
✨ سرفصلها:
- روزه زنان در ادیان
- تفسیر زنمحورانه آیات روزه
- تفسیر معاصرانه احکام روزه بانوان
- چالشهای زیست زنانه در ماه رمضان
- پیوند عرفانی شب قدر و حقیقت معنوی زن
▪️ زمان: یکشنبهها، ساعت ۲۰
▪️شروع دوره: ۱۲ اسفند ۱۴۰۳
▪️ ۳ جلسه (حضوری/مجازی)
🔹 به احترام قرآن و به افتخار بانوان، همانند دورههای پیشین تفسیر معاصرانه آیات زنانه، برای شرکت در این دوره نیز شهریهای تعیین نمیگردد و پرداخت آن به اختیار شرکتکنندگان است تا امکان حضور همه علاقهمندان، فراهم باشد.
🔻 ثبتنام در تلگرام و اینستاگرام مدرسه آفتاب
🌐 @school_cafe_ketab_aftab
🌐 https://www.instagram.com/school_cafe_ketab_aftab/
@Dr_AlirezaAzad
🔹 دل، جوان دار!
🔻معاینه که تمام شد، پزشک دستگاههای چکاپ را جدا کرد و با تعجب پرسید:
"چند سالته؟" گفتم: "۴۵ سال"
گفت: "قیافهات که خیلی جوونتره... سن قلب و عروقات هم که ۲۷ ساله! نصف چیزی که باید باشه."
ادامه داد: "ازدواج کردی؟" گفتم: "۲۴ سال پیش ازدواج کردم و ۳ فرزند دارم."
🔻به یاد مهربانیهای همسر و هموجودم افتادم که در تمام سالهای سخت زندگی، وجودش مایه تسلای من بود:
مرا در خانه سروی هست کهاندر سایهی قدش
فراغ از سروِ بُستانی و شمشادِ چمن دارم
🔻دیروز برای هزارمین بار این بیت را زیر لب، زمزمه کردم:
بختِ بلند دارد آنکه با تو قرین است
پیر نگردد که در بهشتِ برین است
🔻سختیهایی که در این ۲ سال محرومیت از معلمی در دانشگاه تجربه میکنم، برای پیر شدن کافی بود اما:
گر پیر شوم، دلم جوان است هنوز
سودای وصال تو، همان است هنوز
چون ابروی تو، گر چه که پشتم خم شد
دل، مایلِ آن سروِ روان است هنوز
🔻پینوشت:
- تصویر: استوری ۵ سال قبل
- خدا را شکر که ایموجی چشمزخم هم داریم😄: 🧿
@Dr_AlirezaAzad
📕 نقد سریال معاویه
(قسمت ۱ - ۱۰)
✍دکتر علیرضا آزاد
▪️پخش سریال معاویه ۲ سال پس از تولید، بالاخره به مناسبت ماه رمضان از شبکه MBC عربستان آغاز شد و مشاجرات دینی و سیاسی زیادی را در پی داشت. در ادامه به نقد کوتاه ۱۰ قسمت اول آن میپردازیم:
۱. در روایت ماجراهای صدر اسلام، از کوششهای اصحابی مانند ابوایوب انصاری، ابوذر، ابی بن کعب، عمار و سایر کسانی که مخالفتهایی با معاویه یا خلفا داشتند، به سهولت، گذر شد و حتی مخالفتهای آشکار عایشه با عثمان، تا حدی معکوس جلوه داده شد.
۲. شکستها و ناکامیهای معاویه مثلاً در برابر سلاحی موسوم به آتش یونانی که منجر به تلفات زیاد مسلمان در محاصره قسطنطنیه شد، نشان داده نشد و از برخی ملاحظات مانند علت دستور عثمان مبنی بر لزوم همراهی خانواده معاویه در آن نبرد دریایی که خلاف عرف آن روزگار بود، عامدانه پردهبرداری نگشت.
۳. از عملکردها هم اگر بگذریم، حتی صفات ظاهری معاویه نظیر چاقی مفرط او که ابوهریره و ابنکثیر و ابنخلکان و بسیاری دیگر از محدثان و مورخان اهل سنت به آن اشاره کردهاند، عامدانه توجه نشد بلکه لجین اسماعیل که نقش معاویه را در این سریال بر عهده دارد، صاحب اندامی تراشیده و موزون است. (از ماجرای سیرنشدن او از غذا در پی نفرین پیامبر و داستان نسائی در اینباره فعلاً میگذریم.) صرفاً به بیان علاقه معاویه به دستپخت اهالی شام اکتفا شد. هرچند در سکانس خواندن اشعاری که همسر مطلقهاش، میسون، در هجو معاویه سرود و بودن در کنار پسرعموهای لاغر خود را بر حضور در کنار مردی چاق ترجیح داد، اشاره غیرمستقیمی به این موضوع در سریال شده است.
۴. برخی واقعیتها نظیر جگرخواری مادر معاویه (و نیز قول شافعی: وَخَلْفَهَا مِنْ عَجِيزَتِهَا مِثْلُ الرَّجُلِ الْجَالِسِ)، ثروتاندوزی برخی صحابه، به بردگی گرفتن مردم و حتی راهبهها در نبردهای شامات و نپذیرفتن اسلامآوری برخی قبایل از سوی معاویه به خاطر گرفتن جِزیه، مسیحی بودن میسون (همسر معاویه و مادر یزید) و... هیچ اشارهای نشد و اغلب مسائل تاریخی، سفیدشویی شد.
۵. برخی فضیلتتراشیها نظیر کاتب وحی بودن برای معاویه در این سریال، بسیار پررنگ نشان داده شد. در حالی که ۵۳ نفر و در راس آنها مولی علی(ع) سالها کاتب وحی بودند و معاویه صرفاً کمتر از ۲ سال در اواخر عمر پیامبر(ص) عمدتاً کتابت برخی نامههای اداری پیامبر را بر عهده داشت.
۶. شخصیتپردازی برخی افراد مانند عمربنالخطاب و محمدبنابیبکر و جویریه بنت ابیسفیان در حدی با واقعیت فاصله داشت که آنچه در این سریال بازتاب یافت، نوعی تحریف تاریخ درباره ایشان بود.
۷. اغلب فضایل و نقشآفرینیهای مؤثر مولی علی(ع) کتمان شد و به همراهی و مشاوره ایشان با عمر و عثمان اکتفا گشت و شخصیتی ضعیف و کمفروغ از امام حسن و امام حسین نشان داده شد. هر چند تا اینجای سریال، اهانتی هم به بزرگان شیعه صورت نگرفت. (در حالی که در سریالهای شیعی مشابه، متأسفانه گاهی اهانتهایی به شخصیتهای مورد احترام اهل سنت صورت میگیرد.)
۸. سریال معاویه در مردمنگاری و طراحی محیطی و نشان دادن پوشش و سبک زندگی آن دوران در مدینه و کوفه و دمشق، خطاهای تاریخی فاحشی دارد.
۹. سریال معاویه به لحاظ جذابیتهای بصری و سینمایی (میزانسن، دکوپاژ، جلوههای ویژه و...) بسیار ضعیف است. صداگذاری و موسیقی متن آن هم تقریباً هیچ حرفی برای گفتن ندارد.
۱۰. در مجموع سریال معاویه در مقایسه با سریال امام علی(ع) به لحاظ ساختاری و محتوایی و دقتهای تاریخی، حرف زیادی برای گفتن ندارد.
@AzadName
📕 نقد سریال معاویه
(قسمت ۱۱ تا ۱۴)
✍دکتر علیرضا آزاد
▪️پخش سریال معاویه از شبکه MBC عربستان مشاجرات دینی و سیاسی زیادی را در پی داشت. پس از نقد قسمتهای ۱ تا ۱۰، با توجه به استقبال مخاطبان، اینک به نقد مفصلتر قسمتهای ۱۱ تا ۱۴ آن میپردازیم:
۱. آنچه علی را علی کرد، سیره اخلاقی و تقوای الهی او بوده اما آنچه در سریال معاویه نشان داده شده، تا حدی تقلیل شخصیتهای بزرگ صدر اسلام به یک عده سیاستمدار و جنگسالار بود.
۲. تا اینجای سریال، بارها امام علی در حال نماز نشان داده شد ولی حتی یک بار هم معاویه در حال عبادت نشان داده نشد و بیشتر در قصر و حمام و ملازم کنیزکان بود.
۳. رویگردانی اصحاب پیامبر نظیر ابوذر، طلحه، زبیر، عمار و ابنمسعود و مخصوصاً عایشه از عثمان، مسأله مهمی بود که سریال به آن نپرداخت.
۴. درباره محمدبنابیبکر و محمدبنابیحذیفه که رهبران اعتراضات مصریها علیه عثمان بودند، نکته جالب آن است که اولی به مثابه فرزندخوانده علی و دومی به مثابه فرزندخوانده عثمان و نیز پسردایی معاویه بود. سریال به اولی پرداخت ولی به دلایل معلوم، به دومی چندان نپرداخت.
۵. طبق آنچه طبری و ابنقتیبه و بیهقی و دیگران گفتهاند، معاویه ترجیح داد بجای کمک جدی به عثمان، صرفاً حفظ ظاهر کند. لذا سپاهی به سوی مدینه فرستاد ولی دستور جنگ به آنها نداد. عثمان ابتدا مانع از دخالت سپاه معاویه شد و بعدها که تقاضای مداخله نظامی کرد، این معاویه بود که نپذیرفت و اقدامی نکرد. از همین روست که امام علی در نامه به معاویه مینویسد: «اما جار و جنجالت نسبت به عثمان و کشندگانش! تو وقتی به یاری او برخاستی که از آن سودی میبردی؛ اما هنگامی که کمک تو برای او سودمند بود، برای یاری عثمان اقدامی نکردی». اما سریال فقط یک روی این سکه را به نفع معاویه بازتاب داد.
۶. کارگردان با ظرافت از کنار ماجرای مسیحی بودن نائله، همسر عثمان بن عفّان میگذرد و مسلمان شدن او را در قالب قرآن خواندن وی نشان میدهد و قطع انگشتان او در جریان قتل خلیفه و ارسال پیراهن خونین از سوی نائله برای معاویه را پررنگ میکند اما از قاتل اصلی که گویا سودان بن حمران بود، سخنی به میان نمیآورد.
۷. کارگردان سریال علیرغم مخالفت علمای اهل سنت، چهره خلفا را نشان داد اما همچنان از نشان دادن چهره و حتی صدای عایشه تا این قسمت، پرهیز کرده است.
۸. سریال در ادامه سفیدشویی خود، از بیان اتفاقات بصره و شکنجه فرماندار آنجا، عثمان بن حنیف، و قتل عام سیابجه به دست اصحاب طلحه و زبیر و عایشه به بهانه خونخواهی خلیفه سوم میگذرد و صرفاً به بیان اینکه فرماندار را از شهر بیرون کردند، بسنده میکند و به عفو عمومی مردم بصره از سوی امام علی، مانند بسیاری دیگر از سجایای مولا، هیچ اشارهای نمیکند.
۹. درباره صحنههای شطرنجبازی معاویه باید گفت: اولاً ناظر به کشف شطرنج لوئیس، احتمالاً شکل مهرههای شطرنج سلطنتی متفاوت از چیزی بود که در سریال نشان داده شده است. ثانیاً حرکت شاه-قلعه که به عنوان نمادی از محافظهکاری و کنارهگیری معاویه از ورود به جنگ جمل در سریال نشان داده شد، اشتباهی فاحش بود زیرا این حرکت در زمان معاویه هنوز جزء قوانین شطرنج نبود و حدود ۷۰۰ سال بعد از آن تاریخ به شطرنج افزوده شد. ثالثاً انتخاب گشایش ایتالیایی (1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4 Bc5 4.OO...) به عنوان روش بازی معاویه هم غلط بود زیرا این گشایش نیز از قرن ۱۶ میلادی مرسوم شد.
۱۰. بیش از ۵۰ نامه پیش از جنگ بین امام علی و معاویه رد و بدل شد که تعداد نامههای ارسال شده از سوی امام علی، تقریباً ۲ برابر نامههای معاویه است. اما در سریال، بالعکس معاویه گفتگومدارتر تصویر شده است.
۱۱. توجه به حضور دو برادر، عبدالرحمن و مهاجر (فرزندان خالد بن ولید) در دو جبهه روبروی هم در صفین، از نکات درست و برجسته سریال بود.
۱۲. حدود ۲۵۰۰ صحابه که ۷۵ نفر از آنها در بدر و احد بودند، در سپاه امام علی حضور داشتند که ۲۵ نفر آنها در صفین شهید شدند. اما هیچیک از صحابه انگشتشماری که در سپاه معاویه بودند، جزء پیشگامان در اسلام نبودند. این سریال هم نتوانست یا نخواست این تفاوت وزن ایمانی شدید دو طرف را چندان بپوشاند.
۱۳. حکمیّت در ماه رمضان بود اما در سریال بدون دقت به آن، ظرف خرما جلوی ابوموسی و عمرو عاص قرار داشت.
۱۴. عتبه، برادر و مشاور معاویه، نقش پررنگی در سریال دارد. او سخنورترین فرد بنیامیه بود اما این ویژگیاش در سریال، هرگز منعکس نشد.
۱۵. کار شایسته فیلمنامهنویس در عدم پرداختن به افسانه عبداللهبنسبا و حواشی مربوط به آن در جریان خلافت امام علی، نشان میدهد که سریال معاویه تا حد ممکن در پی دامن زدن به احساسات ضدشیعی نیست.
▪️نقد قسمتهای قبل:
- نقد سریال معاویه (قسمت ۱ تا ۱۰)
@AzadName
🟢 کانون دانشگاهیان خراسان به مناسبت شبهای قدر برگزار میکند:
📓 در ضیافت قرآن؛
خوانشی کاربردمحور از متن مقدس برای مخاطب مؤمن در جهان مدرن
🔖 نام استادان، تاریخ ارائه و موضوع:
🔺دکتر سروش دباغ (شب قدر اول - چهارشنبه ۲۹ اسفند)
درنگی در فهم اخلاقی و روشمند از متن مقدس
🔻دکتر علی شفیعی (شب قدر دوم - جمعه ۱ فروردین)
قرآن و زیستن در جهان جدید (ظرفیتها و چالشها)
🔺دکتر علیرضا آزاد (شب قدر سوم - یکشنبه ۳ فروردین)
اخلاقِ قرآنبنیاد؛ امکان یا امتناع؟
(چالشهای فلسفی انسان معاصر در فهم اخلاقی از قرآن؛ نزاعِ حماسه و تراژدی)
🔻دکتر علی الهی (دوشنبه ۴ فروردین)
فهم مقاصدی از قرآن؛ پویش عقلانی و اخلاقی
🔺دکتر علیاکبر ترابیان (سه شنبه ۵ فروردین)
زمانمندی لغات کلیدی قرآن (نسبت علم اللغه قرآنی بر فهم معرفتی قرآن)
⏰ ساعت نشست: ۲۱ تا ۲۲
جلسات به صورت لایو در بستر اینستاگرام برگزار خواهد شد. برای حضور در جلسات از طریق لینک زیر به پیج اینستاگرام کانون دانشگاهیان بپیوندید👇
اینستاگرام کانون دانشگاهیان خراسان
@kanoon_daneshgahiyan_Kh
@Dr_AlirezaAzad
📕 نقد سریال معاویه (۳)
(قسمت ۱۵ تا ۲۰)
✍ دکتر علیرضا آزاد
▪️پخش سریال معاویه از شبکه MBC عربستان مشاجرات دینی و سیاسی زیادی را در پی داشت. پس از نقد قسمتهای ۱ تا ۱۴، اینک به نقد قسمتهای ۱۵ تا ۲۰ آن میپردازیم:
۱. این سریال تلاش زیادی میکند تا القا کند که معاویه و علی، هرچند شمشیرهایشان در مقابل هم بود اما نیتهایشان برای اصلاح امور جامعه مسلمین، همسویی داشت و هر یک به روش خودش برای برقراری عدالت، میجنگید! در حالی که قرائت شیعه و بخش زیادی از اهل سنت از ماجرای تقابل علی و معاویه چنین نیست. اوج تفاوت این دو شخصیت را میتوان از این دیالوگ معاویه در سریال فهمید که میگوید: "سیاست چیزیست و تقوا چیزی دیگر." در حالی که امام علی هرگز ایندو ساحت را جدای از یکدیگر نمیدید.
۲. سریال با این تردید و سرگردانی جدی مواجه است که نمیداند داستان یکی از اصحاب پیامبر را روایت میکند یا یکی از پادشاهان عرب را.
۳. عجیب آنکه ماجرای حکمیّت در سریال معاویه با تمام اما و اگرها، به روایت شیعه از این ماجرا نزدیکتر بود تا روایت اهل سنت از آن.
۴. فقدان دقتهای تاریخی در این سریال، بیش از حد انتظار است. مثلاً از کشته شدن شمار زیادی از سپاه امام علی در جنگ نهروان میگوید در حالی که کمتر از ۱۰ نفر از سپاه امام در آن جنگ کشته شدند. یا مثلاً خانه عمروعاص در مصر را قصری با شکوه نشان میدهد در حالی که بنا بر منابع تاریخی، خانه او دارای ظاهری ساده بود و فقط ۲ اتاق داشت. یا مثلاً مرگ محمد بن ابیبکر در این سریال، غافلگیرانه تصویر شد در حالی که واقعیت چنین نبود و او در خلال جنگی میان لشکر ۲۰۰۰ نفرهاش با لشکر ۶۰۰۰ نفره عمروعاص کشته شد. یا مثلاً نشان میدهد که ابنعباس سوار بر اسب به سوی خوارج رفت در حالی که در منابع آمده که او با هدف جلب نظر خوارج، پیاده عازم گفتگو با آنها شد و...
۵. ادعای ابوسفیان مبنی بر اینکه پدر زیاد بن ابیه است، در زمان عمر بن الخطاب مطرح شده بود و امام علی نیز در نامه ۵۴ نهجالبلاغه به آن اشاره کرده است. لذا برخلاف آنچه در سریال آمده، معاویه نه این ادعا را ساخته و نه اولین کسی است که آن را اعلام عمومی کرده است. او فقط با پذیرش و دستاویز قرار دادن این موضوع، از زیاد بن ابیه بیعت گرفت و تمام فارس (یک سوم کشور اسلامی آن زمان) را بدون جنگ، عملاً فتح کرد. ماجرای زیاد بن ابیه در نوع خود از عجیبترین ماجراهای آن روزگار است. به دنیا که آمد، ۹ مرد ادعای پدری او را کردند. روزی والی امام علی در ایران و روز دیگر، والی معاویه در بصره و کوفه بود. روزی در جنگ صفین در رکاب علی، علیه معاویه جنگید و روزی دیگر، در رکاب معاویه در قتل دوستداران امام علی مثل حجر بن عدی دست داشت. پسرش عبیدالله بن زیاد همان کسی است که روزی فاتح خراسان و مرو بود و روزی دیگر، حاکم کوفه و قاتل امام حسین.
۶. شخصیتپردازی امام حسن و ترسیم ماجرای صلح او با معاویه و بیان مغشوش مفاد صلحنامه، روایتی غیرقابل باور از این ماجرا ارائه داد به گمانم یکی از ضعیفترین بخشهای این سریال بود.
۷. آرایش و پوشش مردان و بهویژه زنان در سریال معاویه، بیش از اندازه امروزیپسند و از حقیقت تاریخی آن روزگار، بهدور است.
۸. برخی دیالوگهای فیلم، هر چند مستند نیست اما جدی و تأثیرگذار است. مثلاً آنجا که معاویه میگوید: "آنچه در زمان خلفا جواب میداد، در زمان ما جواب نمیدهد." یا میگوید: "اگر کاری باشد که بیش از جنگ در آن مهارت داشته باشم، آن کار، صلح است." یا: "با دشمنانت مهربانتر باش تا با دوستانت." یا "دشمن شریف، بهتر از دوست ترسو است."
۹. امحبیبه، خواهر معاویه برخلاف میل پدرشان ابوسفیان با پیامبر ازدواج کرد. از آنجا که قران همسران پیامبر را مادران امت اسلام معرفی میکند، اغلب اهل سنت معاویه را خالالمؤمنين (دایی مؤمنان) میدانند عجیب آنکه در این سریال علیرغم اصرار بر ترسیم چهرهای دینی از معاویه، اشاره چندانی به خالالمؤمنين بودنِ او نشد.
۱۰. سریال معاویه هر چه جلوتر میرود، این احتمال قوت بیشتری میگیرد که عربستان با ساختن این سریال و ترسیم شخصیتِ سیاستمداری صلحطلب، دنیاگستر، زمانشناس و زیرک از معاویه، میخواهد اصول سیاست اموی را احیا کند (در برابر سیاست نوعثمانیگرایی ترکیه و سیاست شیعهگرایی ایران) و تلویحاً بگوید که محمد بن سلمان، همان معاویه امروز و تندروهای داعشی و طالبان، همان خوارج جهان اسلام اند.
۱۱. نباید از نظر دور داشت که پخش سریال معاویه، ۲ سال بعد از تولید، احتمالاً بیارتباط با تحولات سوریه و روی کار آمدن دولتی همسو با امویان بهجای علویان در دمشق نیست.
▪️نقد قسمتهای قبل:
- نقد سریال معاویه (قسمت ۱ تا ۱۰)
- نقد سریال معاویه (قسمت ۱۱ تا ۱۴)
@AzadName
لطفا در ایتا مطلب را دنبال کنید
مشاهده در پیام رسان ایتا
🔊 فایل صوتی:
🔻 اخلاقِ قرآن بنیاد؛ امکان یا امتناع؟
(چالشهای فلسفی انسان معاصر در فهم اخلاقی از قرآن؛ نزاع حماسه و تراژدی)
📌 دکتر علیرضا آزاد
🗓 ۳ فروردینماه ۱۴۰۴
کانون دانشگاهیان خراسان
@kanoon_daneshgahiyan_Kh
@AzadName
📕 نقد سریال معاویه (۴)
(قسمت ۲۱ تا ۲۲: پایانی)
✍ دکتر علیرضا آزاد
▪️ پس از نقد قسمتهای ۱ تا ۲۰، سریال معاویه، اینک به بخش پایانی و نقد قسمتهای ۲۱ تا ۲۲ آن میپردازیم:
۱. معاویه ۳ بار در سالهای ۳۳، ۴۴، ۴۹ هجری، به قسطنطنیه (استانبول کنونی و پایتخت امپراطوری روم شرقی) حمله کرد ولی موفق به فتح آن نشد و سریال به ۲ بار از آنها پرداخت. بخش اصلی نبرد سوم که ۷ سال به طول انجامید، دریایی بود و ۳۰ هزار نفر از مسلمانان کشته شدند. اما سریال هرگز نتوانست یا نخواست ابعاد آن جنگ را به تصویر کشد و تلفات و اشتباهات لشکر معاویه را آنطوری که بود، روایت کند.
۲. اغلب مورخان بزرگ گذشته، سفیان بن عوف را فرمانده لشکر معاویه در محاصره قسطنطنیه دانستهاند ولی سریال نظر ابنعساکر و ابنکثیر (هر دو دمشقی و دارای سوگیریهای امویگرایانه) را ترجیح داد و یزید را امیر لشکر معرفی کرد تا رزمهای برای وی دست و پا کند.
۳. جای شکرش باقیست که سریال در ادامه سیاست پرهیز از ایجاد تفرقه مذهبی، به ماجرای جعلی حضور امام حسین در لشکر یزید طی محاصره قسطنطنیه اشاره نکرد و نظر ابناثیر جزری و طبری و... را در این بخش، مبنا قرار داد.
۴. سریال معاویه فاقد پیوستگی روایی بود. ورود و خروج برخی شخصیتها در داستان اصلی، جدا از سیر طبیعی داستان بود و اتصال کاملی با پیرنگ روایت نداشت. ماجرای ابوایوب انصاری یکی از آن موارد بود. بدون آنکه اشارهای به حضور او در صفین و نهروان شود، در جنگ با رومیان وارد داستان شد و دقایقی بعد، وصیت نمود و سپس فوت کرد و یزید بر او نماز خواند و تمام.
۵. مخالفان سرشناس ولایتعهدی یزید، ۶ نفر یا بهتر است بگوییم ۶ جریان و جماعت بودند. عبدالرحمان بن ابیبکر (فرزند خلیفه اول)، عبدالله بن عمر (فرزند خلیفه دوم)، حسین بن علی (نوه پیامبر و فرزند امام علی)، عبدالله بن عباس (پسرعموی پیامبر)، عبدالله بن جعفر (برادرزاده امام علی و فرزند پسرعموی پیامبر)، عبدالله بن زبیر (نوه عمه پیامبر و نوه خلیفه اول)، سریال فقط به ۳ نفر از آنها اشاره کرد. مخالفان ولایتعهدی یزید ۴ دلیل عمده داشتند زیرا: ۱. این کار مخالف مفاد صلحنامه معاویه با امام حسن بود. ۲. یزید را فردی لاابالی و مشهور به فسق و فجور میدانستند که لیاقت زعامت مسلمین را ندارد. ۳. بیعت همزمان با ۲ خلیفه را جایز نمیدانستند. ۴. مکانیزم انتخاب پسر بجای پدر، خلافت را به سلطنت تبدیل میکرد. سریال فقط دلیل ۳ و ۴ را مطرح و توجیه ناقصی کرد. در حالی که تمرکز کسانی مانند امام حسین در نپذیرفتن بیعت با یزید، دلیل ۱ و ۲ بود.
۶. درباره مرگ معاویه، حرف و حدیث فراوان است. هر چه بود، آنقدری که سریال نشان داد، رمانتیک نبود. سریال، مرگ معاویه را در قالب محو شدن او پشت قرآن (مصحف عثمانی) به تصویر کشید و نشان داد که مرگ معاویه پس از قرائت آیهای بود که عثمان نیز در حال قرائت آن به قتل رسید. (سیکفیکهم الله) به این ترتیب، سعی شد که بین این دو واقعه، پیوند زده شود. در حالی که واقعیت ماجرا، دور از این فانتزیها بود.
۷. عدم حضور یزید در زمان مرگ معاویه، دلایل وماجراهای مفصلی دارد که سریال در ادامه سفیدشویی یزید و بلکه کل خاندان اموی، هیچ اشارهای به آن نکرد.
۸. به گمانم بهترین بازی را در این سریال، ایمن زیدان هنرپیشه نقش عثمان ارائه داد.
۹. اغلب علمای اهل سنت با نشان دادن سیمای صحابه، بهویژه همسران و فرزندان پیامبر مخالفاند. اغلب علمای شیعه هم با نشان دادن سیمای پیامبر و امامان مخالفاند و این منع را تا برخی امامزادگان مثل حضرت عباس و زینب و علیاکبر هم تعمیم دادهاند. این سریال اقدامی بینابین انجام داد و صرفاً از نشان دادن چهره و صدای پیامبر و همسراناش خودداری کرد ولی سیمای صحابه را به تصویر کشید. به نظر میرسد با ادامه روند تغییر معنا و محدوده مقدسات، در آیندهای نه چندان دور، چنین ممانعتهایی به سرنوشت مخالفت با ترجمه قرآن در جهان اسلام دچار شود و به محاق رَوَد.
۱۰. در مجموع، این سریال به لحاظ تاریخی، ضعیف و به لحاظ هنری، متوسط بود. اما به مددِ نادیده گرفتن بخشهایی از واقعیت، در رسیدن به هدف اصلیاش یعنی سفیدشویی چهره معاویه و یزید، تا حد زیادی موفق بود.
۱۱. حتی نوشتن یک کتاب و کشیدن یک نقاشی درباره وقایع و شخصیتهای صدر اسلام، بدون دامن زدن به اختلافات دینی و بدون اهانت به مقدسات مذاهب اسلامی و شخصیتهای محترم در نزد فِرَق گوناگون، کاری بسیار دشوار است؛ چه رسد به ساخت یک اثر سینمایی یا تلویزیونی! سریال معاویه علیرغم تمام ضعفها، به نسبت کارهای هنری مشابه، انصافاً از این ورطه به سلامت عبور کرد و بدون تفرقهافکنی و اهانت به بزرگان مذاهب اسلامی به کار خود پایان داد.
▪️نقد قسمتهای قبل:
- نقد سریال معاویه (قسمت ۱ تا ۱۰)
- نقد سریال معاویه (قسمت ۱۱ تا ۱۴)
- نقد سریال معاویه (قسمت ۱۵ تا ۲۰)
@AzadName
♨️ کلّهپاچه ابنملجم
(فرهنگشناسی یکی از آیینهای رمضانی)
✍ دکتر علیرضا آزاد
🔻یکی از آیینهای شیعی، خوردن کلهپاچه در سحر و افطار ۲۷ رمضان است. ماجرای این رسم به عبدالرحمن بن ملجم مرادی، قاتل امام علی، باز میگردد.
🔻احتمالاً ریشه آن به روایتی میرسد که مرحوم کلینی در الکافی آورده است: "لَمَّا ضَرَبَ اِبْنمُلْجَمٍ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ، قَالَ لِلْحَسَنِ يَا بُنَيَّ إِذَا أَنَا مِتُّ فَاقْتُلِ ابْنَ مُلْجَمٍ وَ احْفِرْ لَهُ فِي اَلْكُنَاسَةِ: چون ابنملجم به اميرالمؤمنين ضربت زد، آن حضرت به امام حسن فرمود: پسرم! اگر مُردم، ابنملجم را بكش (قصاص کن) و او را در كُنّاسه دفن کن. [اصول کافی، کتاب الحجه، باب امامت حسن بن علی، ص۲۰۰]
🔻عقيلى (راوی) میگويد كُنّاسه مکانی در طاقِ محامل (محل بارانداز کاروانها در نزدیک دروازه شرقی کوفه) و در محله كبابىها و كلهپزیهاست. علامه مجلسی نیز در مرآه العقول ذیل این روایت مینویسد که در آن محله، گوشت و کلهپاچه خام میفروختند یا کباب و طبخ مینمودند.
🔻احتمالاً در آن مکان، قاذورات و کثیفیهای حاصل از تمیز کردن گوشت و کلهپاچه و شکمبه را میریختند و انبوه استخوانها را دفن میکردند لذا محلهای پست و پلشت محسوب میشد. از این رو، قاتل امام و خلیفه وقت را پس از قصاص، نه در قبرستان اصلی شهر بلکه در چنین محلهای دفن نمودند.
🔻دلیل دیگر پیوند این دو موضوع، برخی نقلهای ضعیفیست که میگوید ابنملجم در خانه زنی به نام قُطام، پیش از ترور امام علی، کلهپاچه خورده بود. به همین خاطر در برخی نواحی ایران و عراق، به احترام امام علی از خوردن کلهپاچه در ۱۹ رمضان پرهیز میکنند.
🔻شیعیان در برخی مناطق به کلهپاچهای که در شب ۲۷ ماه رمضان طبخ میشود، کله ابنملجم میگویند و آن را تمثیلی از سر ابنملجم و خوردن آن را نوعی انتقام از قاتل امام علی قلمداد میکنند. همان طور که در برخی تعزیهها، از سر گوسفند به عنوان نماد ابنملجم استفاده میکنند.
🔻از آنجا که در گذشته کلهپاچه غذای افراد فرودست محسوب میشد (برخلاف امروز که به غذایی اعیانی تبدیل شده است) به نظر میرسد این کار با هدفِ پستشمردن ابنملجم صورت میگرفت. مشابه آن را میتوان در نسبت دادن برخی غذاها به ظالمان و نیکان در فرهنگ دینی و غیردینی دید. مثلاً خوردن مغز انسان به ضحاک و خوردن مغز استخوان به فرعون و گشنیز به معاویه و خُرفه (نوعی سبزی) به حضرت فاطمه نسبت داده شده است. اما بهرغم تمام این باورهای فرهنگی، چنین مطالبی در منابع معتبر تاریخی نیامده است.
🔻در کتاب "آیینهای رمضان در ایران" نیز به تناول کلهپاچه در ۲۷ رمضان، به عنوان یک خُردهفرهنگ برای نفرتنمایی از ابنملجم، اشاره شده است. امروزه نیز برخی هيأتهای مذهبی ایران، در این شب کلهپاچه طبخ و توزیع میکنند.
🔻ابعاد پزشکی در شکلگیری، پذیرش و گسترش این آیین را نباید از نظر دور داشت. اواخر ماه روزه که بدن طبیعتاً ضعیفتر میشود، خوردن غذاهای مقوّی مثل کلهپاچه به سلامت روزهداران کمک میکند. لذا زمینه پزشکیِ پذیرش این فرهنگِ غذایی نیز فراهم است. البته باید در خوردن کلهپاچه در سحر رمضان احتیاط کرد تا در طی روز، دچار تشنگی مفرط نشد.
🔻خلاصه این شد که مرگ ابنملجم و طبخ کلهپاچه و ۲۷ رمضان در فرهنگ شیعه به هم پیوند خورد و پر و بال گرفت و رفتهرفته به یک آیین مذهبی تبدیل شد. با اضافه شدن نان کاکولی و نان بیست و هفتمی، فرهنگ غذایی این آیین، تکوین بیشتری یافت؛ بهحدی که گاه به طنز گفته میشود: "خدا در این شب، کلهپاچه را نازل کرد!"
🔻دکتر مظاهری در کتاب جشنهای اسلامی-شیعی، «ابنملجمکُشون» را دومین جشنِ سیاه در فرهنگ عامهی تشیع و یکی از تبلورهای نادرست تبرّی میداند که آیینهای شادمانی در آن، نه به پاس گشایش و زندگی بلکه به شکرانه مرگ افراد، برگزار میشود و زمینهساز تفرقه مذهبی میگردد. گویا قصاص ابنملجم در روز ۲۱ یا ۲۴ یا ۲۷ رمضان واقع شد. برخی آن روز را زمان استجابت دعا و برآوردهشدن حاجتها شمردهاند و حمامرفتن، حنابستن و سرمهکشیدن را از آداب این روز شمردهاند. با این حال، چنین مناسبتی در منابع کهن و تقویمهای مناسبتی شیعی نظیر مسار الشیعه، مصباح، اقبال الاعمال و تقویم المحسنین و حتی تقویمهای مشهور دوره صفویه و قاجار ذکر نشده است.
🔻در سفرنامههای اروپاییان، تنها گزارش از آیینِ خوردنِ کلهپاچه ابنملجم را آرنولد ویلسون ارائه داده است. عدم اشارهی سایر سفرنامهنویسان به چنین آیینی، احتمالاً نشان از عدم اشاعه آن تا پیش از آن تاریخ در ایران دارد.
🔻پینوشت:
- هدف نوشتار حاضر، کالبدشکافی یک موضوع بهظاهر جزئی نیست بلکه نشان دادن نمونهای از فرایند تطوّرِ فرهنگی طی اعصار متمادی و فربهیِ مناسکی یک موضوع دینی است.
@AzadName
🎥 نقد کامل سریال معاویه
✍ دکتر علیرضا آزاد
- نقد قسمتهای ۱ تا ۱۰
- نقد قسمتهای ۱۱ تا ۱۴
- نقد قسمتهای ۱۵ تا ۲۰
- نقد قسمتهای ۲۱ تا ۲۲
@Dr_AlirezaAzad