🌓 «دین‌آزردگی» ✍ علی‌رضا آزاد 🔹آنچه در بخش زیادی از جامعه امروز ایران می‌بینیم، خداناباوری، بی‌ایمانی فلسفی، سکولاریسم نظری، دین‌ستیزی و... نیست. بلکه وضعیتی است که آن را «دین‌آزردگی» (Religion-Woundedness) می‌نامم. 🔹دین‌آزردگی، نه انکارِ خدا و نفیِ ایمان، بلکه شکاف بین آموزه‌های دینی با تجربه‌های زندگی و زخم‌خوردن از دین یا به نام دین است. 🔹دین‌آزردگی اگر التیام نیابد، بعید نیست کسانی را که نه دشمن دین‌اند و نه عدوی ایمان، به خدازدگی برساند. چنان‌که برخی اکنون رسیده‌اند. 🔹بخشی از جامعه، از دین یا دینداران آزرده‌اند زیرا احساس می‌کند: • دین در خدمت قدرت قرار گرفته است. • از باورهای دینی‌شان سوءاستفاده شده است. • به نام دین یا به دست دینداران، بر آنها ستم روا داشته‌اند. • دین نتوانسته مانع بحران‌ها و راه‌حل مشکل‌ها شود. 🔹 مرادم توجیه دین‌آزردگی یا احصا یا تقلیل همه مدل‌های ارتباطی جامعه و دین به این مدل نیست. بلکه صرفاً تسهیل شناخت این مدل و تفکیک آن از سایر مدل‌های دین‌ورزی به کمک این نام‌گذاری است. 🔹دین‌آزردگی نامی برای محکوم‌کردن نیست؛ هشداری‌ست برای بازخوانی و بازآفرینیِ نسبت دین و مردم. دین‌آزردگی نه پایان دینداری بلکه آغازی است برای ترمیم رابطه جامعه با دین. من نیز مانند شما می‌بینم: • دیندارانی را که متنفرند از برخی از آنچه به نام دین انجام می‌شود. • معترضانی را که به مسجد و قرآن اهانت می‌کنند اما اغلب‌شان دشمن خدا نیستند. • خانواده‌هایی را که یکی سر بر مُهر می‌گذارد و دیگری آن را پرت می‌کند. • نیکوکارانی را که از گذاشتن نام دینی بر کارهای‌شان پرهیز می‌کنند. • مردمانی را که خدا را دوست دارند اما واژه‌ها و مناسک دینی را کنار گذاشته‌اند. 🔹وقتی از دین‌آزردگان می‌گوییم، فقط درباره جوانان و نوجوانان صحبت نمی‌کنیم. درباره پدرانی که بعد از ۷۰ سال نماز را، و مادرانی که پس از ۵۰ سال حجاب را، و طلبه‌هایی که پس از ۲۰ سال عبا و عمامه را کنار گذاشته‌اند، نیز صحبت می‌کنم. 🔹وقتی زبان دینداران در دفاع از حرمت انسان، گاهی الکن می‌شود؛ وقتی برخی نهادهای دینی از درمان و حتی بیان رنج‌های اجتماعی طفره می‌روند، وقتی کارکرد عده‌ای از مفسران دین نه گسترش عدالت که توجیه ظلم می‌شود؛ می‌توان دین‌آزردگی، را پیش‌بینی کرد. 🔹دین‌آزرده، بی‌دین نیست؛ او برای بیان رابطه زخم‌خورده خود با دین، واژه ندارد. بی‌واژگی سبب می‌شود که ما او را و او خود را خداناباور، بی‌دین، آتئیسم، سکولار، لائیک و... قلمداد کند. 🔹انکار نمی‌کنم که بخشی از جامعه دقیقاً در همان قالب‌ها می‌گنجند اما بسیاری نیز هستند که از فرط بی‌واژگی زبانی و بی‌پناهی گفتمانی، خود را ذیل این برچسب‌ها تعریف کرده‌اند. در حالی که نه بی‌خدایند و نه ضد دین و نه سکولار؛ آنها فقط دین‌آزرده‌اند. 🔹آن نویسنده‌ای که فریب‌خوردگانِ قرآن‌سوز را خفاشان نورستیز می‌خواند، به‌اندازه آن گوینده‌ای که مردمِ خواهانِ نان را به حیوانِ در آغل تشبیه می‌کند، در اشتباه است. 🔹سال‌هاست نام کتاب‌های دینی دانش‌آموزان دبیرستانی در ایران، از «بینش اسلامی» به «دین و زندگی» تغییر کرده است. اگر همه بخش‌های نظام اسلامی، همین تغییر را در عمل پیاده می‌کرد و اگر باور در برابر زندگی قرار نمی‌گرفت و اگر ایمان نه نام که نان و جان می‌بخشید، آیا اکنون شاهد انبوهی از دین‌آزردگان بودیم؟ 🔹پیامبر اسلام مانند حضرت یوسف نخست، طعم عدالت را به گرسنگان چشاند و سپس معیشت مردم را در کنار معنویت‌شان تقویت نمود، تا جایی که گفتند: «دیگر می‌توانیم یک شکم سیر خرما بخوردیم.» اگر او چنین نمی‌کرد، آیا تمام اعراب، اسلام را می‌پذیرفتند؟! 🔹مولا علی عدالت را با رفاه اجتماعی توأم نمود تا جایی که گفت: «امروز هیچ‌کس در کوفه نیست، مگر آنکه از نعمت و رفاه برخوردار است.» اگر چنین کارآیی‌ نداشت، آیا می‌توانست انتظار ایمان داشته باشد؟! 🔹اگر می‌توانستیم مانند آن بزرگان، شأن انسانی، معنای زندگی، رفاه اقتصادی، آرامش خانوادگی و سعادت اجتماعی را در متن زندگی مردم تأمین و تضمین کنیم، آیا مردم باز هم دین‌آزرده می‌شدند؟ مگر مردم از دین و دینداران چه می‌خواهند جز آنکه: • بیش از آنکه از مصلحت بگویند، از صداقت دفاع کنند. • بیش از آنکه از سعادت اخروی بگویند، عدالت دنیوی را محقق نمایند. • بیش از آنکه پشت میز قدرت بنشینند، در کنار رنج‌های انسان بایستند. 🔹دین‌آزرده نه نیازی به تحلیل معرفت‌شناختی از جهان هستی دارد؛ نه تعلیل احکام دینی قانع‌اش می‌کند؛ نه استدلال‌های عقلی برای اثبات توحید و نبوت و معاد به‌کارش می‌آید؛ نه دلایل گسست یا پیوست دین و سیاست، دردش را دوا می‌کند. مسأله او نه دین بلکه زندگی است؛ در تجربه زیسته‌اش، رنج دیده‌ و زخم خورده‌ و دارویی هم‌جنس دردش می‌خواهد. 🔹دین‌آزرده را به اشتباه، خداناباور، بی‌ایمان، دین‌ستیز، لائیک و سکولار ندانیم. @AzadName

انّ معی ربّی خدا با ماست. ایران حرم است. @AzadName

▪️أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ ۚوَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ ▪️آیا اگر او بمیرد یا کشته شود، به روش گذشتگان و نیاکان خود برمی‌گردید؟! و هر کس به روش گذشتگان خود برگردد، هیچ زیانی به خدا نمی‌رساند؛ و یقیناً خدا سپاس‌گزاران را پاداش می‌دهد. (قرآن کریم) ▪️کُنّا اِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ اتَّقَیْنا بِرَسُولِ اللّهِ فَلَمْ یَکُنْ اَحَدٌ مِنّا اَقْرَبَ اِلَى الْعَدُوِّ مِنْهُ. ▪️زمانی که آتش جنگ زبانه می‌کشید، ما به رسول خدا پناه می‌بردیم و هیچ‌یک از ما به دشمن، نزدیک‌تر از او نبود. (نهج‌البلاغه) @AzadName

▪️مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ ▪️شهادت قهرمانانه سیدالشهداء انقلاب، درس بزرگی بود تا همه بدانند: ▪️ملّتی که امام حسین دارد، ملتی که شعار مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَ یَزید سر می‌دهد، ملتی که رهبرش شهادت سرافرازانه را بر بیعت ظالمانه برمی‌گزیند، هرگز تسلیم جلّادان و جبّارانِ جهان نخواهد شد. ▪️خط آزادگی از حُسن مَماتم دادند... @AzadName

در ادامه سلسله جلسات گفتگو‌محور: 📖 ما و قرآن امشب نیز میزبان علاقه‌مندان خواهیم بود. در این شرایط سوگ و اضطراب اجتماعی بیش از همیشه به هم‌نشینی با قرآن و هم‌دلی با یکدیگر و پیوندهای معنوی و ایمانی و انسانی نیازمندیم. 🗓  زمان: ماه رمضان، روزهای فرد (یکشنبه، سه‌شنبه، پنج‌شنبه)، ساعت ۲۰ تا ۲۱:۳۰ 📍مکان: مشهد، بلوار دانش‌آموز، دانش‌آموز ۲۳، پلاک ۴۱۷ 🗞 شرکت برای عموم علاقه‌مندان و خانواده‌ها، آزاد و رایگان است. @AzadName

🔹 کتاب‌شناسی ولایت فقیه ✍ علی‌رضا آزاد ▪️پس از شهادت رهبر انقلاب، مجلس خبرگان در آستانه تشکیل جلسه برای انتخاب ولی‌فقیه زمان و رهبر جدید ایران است. ▪️برای آشنایی بیشتر با نظریه ولایت فقیه از دیدگاه طراحان، شارحان، حامیان و منتقدان این نظریه، مروری بر کتاب‌شناسی آن می‌کنیم. ▪️هدف این نوشتار، رد یا تایید محتوای همه این آثار نیست بلکه آشنایی با مهمترین دیدگاه‌ها و آثار علمی منتشر شده درباره ولایت فقیه است: ۱. ولایت فقیه امام خمینی ۲. ولایت و حکومت آیت‌الله خامنه‌ای ۳. ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت آیت‌الله جوادی آملی ۴. مبانی فقهی حکومت اسلامی آیت‌الله منتظری ۵. مبانی حكومت اسلامی آیت‌الله جعفر سبحانی ۶. ولایت فقیه در حکومت اسلام آیت‌الله حسینی تهرانی ۷. ولایت فقیه آیت‌الله معرفت ۸. ولایت فقیه، حکومت صالحان آیت‌الله صالحی نجف‌آبادی ۹. ولایت فقیه و حکومت اسلامی حمیدرضا شاکرین ۱۰. ولایت فقیه ؛ پیشینه، ادلّه و حدود اختیارات علی کربلایی پازوکی ۱۱. حکیمانه‌ترین حکومت آیت الله مصباح ۱۲. حاکمیت در اسلام آیت‌الله موسوی خلخالی ۱۳. ولایت فقیه آیت‌الله هادوی تهرانی ۱۴. تحقيقی پيرامون ولايت فقيه حبيب‌الله طاهری ۱۵. حكومت الهی، ولايت و زعامت سيدمصطفی آيت اللهی ۱۶. مساله ولايت فقيه آیت‌الله آذری قمی ۱۷. عروج آزادی در ولايت فقيه سيد علی موسوی ۱۸. ولایت فقیه امیرحسین بانکی‌پور ۱۹. مواضع ما در ولايت و رهبری محمدجواد باهنر ۲۰. نظام رهبری در اسلام عزت‌الله دهقان ۲۱. ولايت فقيه از ديدگاه فقهاء و مراجع علی عطائی ۲۲. ولايت فقيه آیت‌الله حائری شيرازی ۲۳. ولایت فقیه و حکومت اسلامی آیت‌الله سروش محلاتی (سخنرانی) ۲۴. ولايت فقيه يا حكومت اسلامی آیت‌الله يوسف صانعی ۲۵. ولايت فقيه يا حكومت اسلامی در عصر غيبت محمد يزدی ۲۶. حکومت ولایی محسن کدیور ۲۷. مردم سالارى دينى و نظريه ولايت فقيه آیت‌الله مصباح ۲۸. ولايت فقيه به زبان ساده سيد محمد شفيعی ۲۹. حکومت اسلامی (درس‌نامه) احمد واعظی ۳۰. تحلیل نظریه ولایت فقیه سید امیر حسین حسینی تركستانی ۳۱. مفاهیم اساسی نظریه ولایت فقیه مصطفی جعفر پیشه فرد ۳۲. نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه آیت الله مصباح یزدی ۳۳. فقه و تئوری دولت حسن رحیم‌پور ازغدی ۳۴. تنبیه الامه و تنزیه المله میرزای نایینی ۳۵. حکمت حکومت محمدمهدی میرباقری ۳۶. ولایت فقیه؛ زیربنای فکری مشروطه مشروعه سیدمحمدتقی آیت اللهی 🔹 پی‌نوشت: ▪️از آنجا که این مطلب در شرایط جنگی و بدون وجود اینترنت و امکانات پژوهشی تدوین شده، احتمالا مواردی از قلم افتاده است و نیاز به تصحیح و تکمیل به کمک خوانندگان، بعد از انتشار دارد. ▪️با توجه به محدودیت‌های دسترسی، احتمالاً مقاله‌شناسی این موضوع همراه با ارسال لینک، و نیز آدرس دانلود این کتاب‌ها می‌تواند برای مخاطبان مفیدتر باشد. ▪️لطفا مخاطبان اندیشمند، برای این دو منظور یاری نمایند و موارد پیشنهادی اعم از اصلاحی و تکمیلی را به آدرس @Dr_Alireza_Azad ارسال فرمایند. @AzadName

🔹مطلب زیر را در میانه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ منتشر کردم. در خلال جنگ کنونی در اسفند ۱۴۰۴، با اضافات و اصلاحاتی بازنشر می‌دهم. 🔹با امید به اینکه بتوانیم هر چه بیشتر، روحیه سازندگی‌مان را حفظ کنیم و جوانه‌های امید را در دل‌مان همچنان زنده نگه‌داریم.👇

🟡 «روایتِ امید» ✍ علی‌رضا آزاد 🔸جنگ‌ها بخش جدایی‌ناپذیری از تاریخ‌اند. حدود ۳۰٪ مرگ‌ها در جهان به خاطر جنگ‌ها بوده است. فقط در جنگ جهانی دوم، حدود ۳٪ جمعیت جهان جان باختند. 🔸امروز جنگ‌افزارهای دشمنان جنایت‌کار بالای سرمان زوزه می‌کشد و بوی دود و باروت، مشام‌مان را می‌آزارد و در سوگ رهبران و فرماندهان و فرزندان وطن، و در بیم آینده عزیزان و کشورمان نگران‌تر از همیشه‌ایم. اما تاریخ به ما آموخته‌ که باید شعله امید را در دل طوفان‌هت زنده نگه‌داریم و هنر و اندیشه و اخلاق بورزیم و در نگرانی و پریشانی نیز همچنان امیدوار بمانیم. از آن ره کرد با من بخت، یاری که در سختی نمودم پایداری 🔸بزرگان اندیشه و هنر، بخش عمده‌ای از میراث درخشان بشری را در دلِ همین جنگ‌ها و نابه‌سامانی‌ها خلق کردند و این پیام را دادند که: "امید دارم، پس هستم": 🔸الف) نمونه‌های وطنی: ۱. مولانا از کودکی تا جوانی، از بلخ تا قونیه در حال فرار از یورش مغولان بود. اما بزرگترین میراث ادبی-عرفانی زبان فارسی را آفرید. ۲. حافظ در اوج کشمکش‌های خونین تیموریان و آل‌مظفر در شیراز، غزل‌های جاودانه سرود. ۳. ابن‌سینا در خلال ناآرامی‌های سیاسی و در اثنای فرار از دست حکم‌رانان محلی، دو کتاب ارزشمند «شفا» و «قانون» را نوشت. ۴. خواجه نصیرالدین طوسی بسیاری از آثار فلسفی و علمی‌اش را در پناهگاه‌های قلعه‌های اسماعیلیه تألیف کرد. ۵. ابوریحان بیرونی کتاب سترگ «تحقیق‌ ماللهند» را در زمان لشکرکشی‌های خشن محمود غزنوی نوشت. ۶. کمال‌الدین بهزاد برجسته‌ترین نقاشی‌هایش را در آستانهٔ فروپاشی تیموریان و برآمدن خونین صفویان کشید. ۷. خلیل ملکی نظریه سوسیالیسم ایرانی را در زمان حبس در سلول انفرادی مدون کرد. 🔸ب) نمونه‌های خارجی: ۸. لئوناردو داوینچی در بحبوحهٔ جنگ‌های ویران‌گر ایتالیا، نقاشی‌های مشهور و البته اسلحه‌های نظامی را طراحی کرد. ۹. گالیله در خلال جنگ‌های ۳۰ سالهٔ اروپا، مطالعات نجومی‌اش را پیش بُرد. ۱۰. نیوتن در دوران قرنطینهٔ ناشی از طاعون لندن، سنگ‌بنای فیزیک مدرن و حسابان را گذاشت. ۱۱. بتهوون در زمان اشغال وین توسط ناپلئون، سمفونی نهم - سرود شادی و برادری- را ساخت. ۱۲. پیکاسو در واکنش به بمباران وحشیانهٔ در جنگ داخلی اسپانیا، شاهکار نمادین «گرنیکا» را کشید. ۱۳. ویکتور فرانکل بر اساس تجربهٔ رنج‌آور اسارت خود، کتاب ماندگار «انسان در جستجوی معنا» را نوشت. ۱۴. غسان کنفانی رمان‌هایش را در تبعید و زیر سایهٔ تهدید نوشت. ۱۵. ژولین بندا کتاب شجاعانهٔ «خیانت روشنفکران» را در زمان اشغال فرانسه توسط نازی‌ها و در مخفیگاه تألیف کرد. ۱۶. گادامر پس از بمباران دانشگاه لایپزیگ توسط متفقین در جنگ جهانی دوم، زیر نور شمع و در میان ویرانه‌های شهر، اشعار ریلکه را برای دانشجویانش شرح می‌داد. ۱۷. ویتگنشتاین رساله منطقی-فلسفی خود را در خط مقدم و زیر آتش توپخانه و سپس در سلول‌های اردوگاه اسرای جنگی نوشت. ۱۸. محمود درویش اثر ماندگار «در پیشگاهِ غیاب» را زیر آوار بمباران‌های اسرائیل در بیروت سرود. ۱۹. یک نمونه تاریخی دیگر را شما اضافه کن... ۲۰. آیا من و تو نمی‌توانیم نمونه بعدی باشیم... 🔸۳۰ سال قبل استادی داشتم که در درس اکولوژی می‌گفت: آتش گرفتن جنگل اتفاق خوبی نیست اما همین آتش، پوسته ضخیم برخی بذرهای خفته را از بین می‌برد و آنها را بیدار می‌کند و به آنها پس از سال‌ها، فرصت جوانه‌زدن می‌دهد. لذا بعد از آتش گرفتن جنگل، درختانی سر بر می‌کنند که قبلش در آنجا دیده نمی‌شدند. آری، در دل ویرانی‌ها و ریزش‌ها، می‌توان امید آفرید و رویش‌ها را دید و همچنان امیدوار ماند. 🔸ما ملت امام حسین‌ایم. جوشش خون مظلوم را در فراخ‌نای تاریخ، دیده‌ایم و با شهادت، زیسته‌ایم. ثارالله خون جاری خدا در رگ‌های تاریخ است و خواهیم دید به برکت خون‌های پاک شهیدان چه بذرهای امیدی در کشور عزیزمان رویش خواهند کرد و آرمان‌های حسینی چگونه شکوفاتر خواهند شد. 🔸ما در دل سوگ، روایت‌گر امیدیم. ما در دل تراژدی، روایت‌گر حماسه‌ایم. ما در دل غم، روایت‌گر هنر و اندیشه‌ایم. ما می‌دانیم آنان که ماندگار شدند، نه در آرامش و آسایش، بلکه در دلِ همین توفان‌های حوادث، سَر بَر کردند، نوشتند، ساختند، سرودند، گفتند، نواختند، دوام آوردند و اندیشه و امید آفریدند. @AzadName

🔴 درنگی در فتوای جهاد ✍ علی‌رضا آزاد قسمت ۱ از ۲: 🔹اذن جهاد، توصیه به جهاد، ترغیب به جهاد و فتوای جهاد فرق دارند و هر کدام، دارای موازین و ادبیات فقهی خاصی هستند. 🔹در آیات متعددی از قرآن به اصل جهاد اشاره شده است: وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ... وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ و... 🔹اما فتوای جهاد در عصر غیبت، به‌معنای دستور حاکم شرع برای نبرد با دشمنان اسلام است و می‌تواند به صورت واجب عینی یا کفایی، نامحدود یا محدود به زمان و مکان، خطاب به عموم یا برخی از مسلمانان، مطلق یا مقید به شرایط خاص فردی و اجتماعی باشد. 🔹 صدور فتوای جهاد، چارچوب استنباطی و تبیینی خاص خودش را دارد و یکی از مهم‌ترین ابزارهای فقهی برای بسیج عمومی با اتکا به سرمایه اجتماعی عالمان دینی و گاهی به مثابه آخرین حربه است. لذا با احتیاط و حساسیت زیاد و صرفاً در بزنگاه‌های تاریخی و با ملاحظات خاصی، صادر می‌شود. 🔹 گاهی میل به مبارزه تمام عیار با دشمن و غیرت‌ورزی دینی و ملی، سبب می‌شود که افرادی با کم‌توجهی نسبت به ملاحظات زمان و موازین فقیهان، برخی از گفته‌های آنان درباره لزوم مقاومت در برابر دشمنان را به‌زعم خود، تعبیر به فتوای جهاد کنند و از دیدن هاله‌ها و سایه‌های کلام عالمان و فقیهان، غافل شوند و به پیامدهای بلندمدت چنین تفسیرهایی، کمتر بیندیشند. 🔹 تاریخ نشان می‌دهد که برخلاف تصور عمومی، فتاوای جهاد از سوی عالمان شیعه و سنی، همیشه در عمل موفق نبوده و گاهی خسارت‌های مالی و جانی عظیم و گاهی موفقیت‌های سیاسی و اجتماعی چشمگیری به ارمغان آورده است. 🔹از این رو، برخی فتاوای جهاد مشهور و نتایج حاصل از آن در ۲۰۰ سال اخیر را مرور می‌کنیم تا با بصیرت تاریخی، در استفاده یا انتساب فتوای جهاد در شرایط امروز، عمل نماییم: ▫️در سال ۱۸۰۱ و در پی حمله وهابی‌ها به عتبات عالیات، شیخ جعفر کاشف‌الغطاء فتوای جهاد صادر کرد و موفق شد آنان را به عقب براند. ▫️در سال ۱۸۰۴ فتوای جهاد شیخ عثمان دان‌فردیو در نیجریه موجب پیروزی بر انگلستان شد. ▫️در سال ۱۸۲۱ فتوای جهاد سید احمد بریلوی علیه استعمار انگلیس در هند، شکست خورد. ▫️در سال ۱۸۲۶ سیدعلی طباطبایی، میرزای قمی و ملا احمد نراقی در راستای حمایت از قاجار و بلاد اسلامی در نبرد با روس، فتوای جهاد صادر کردند و موفقیت‌های اولیه‌ای هم به‌دست آوردند اما نتیجه جنگ، پیروزی روس‌ها و انعقاد عهدنامه ترکمنچای شد. ▫️در سال ۱۹۱۴ و در اثنای جنگ جهانی اول، مصطفی حائری افندی برای مقابله با قشون متفقین، فتوای جهاد در حمایت از پادشاه عثمانی صادر کرد و حتی برخی علمای شیعه نیز از او حمایت کردند اما در نهایت شکست خوردند. ▫️در سال ۱۹۱۸ سیدعبدالحسین لاری فتوای جهاد علیه انگلیسی‌ها صادر کرد اما موفق به شکست آنها نشد. ▫️در سال ۱۹۱۸ و در قیام ثورة العشرین عراق، میرزا محمدتقی شیرازی فتوای جهاد صادر کرد و علمای شیعه و سنی دست به دست هم دادند اما نتوانستد انگلیس را شکست دهد. همان طور که فتوای جهاد علمای هند علیه انگلیس در آن دوره، راه به جایی نبرد. ▫️در سال ۱۹۲۰ حاج امین حسینی فتوای جهاد علیه انگلیس و صهیونیزم صادر کرد ولی موفق نبود. ▫️در سال ۱۹۳۴ و در پی جنایات ایتالیا در لیبی، آخوند خراسانی و سید اسماعیل صدر و شیخ عبدالله مازندرانی طی بیانیه مشترکی از مسلمانان خواستند که به دفاع از ممالک اسلامی برخیزند. اما در عمل موفق نبودند. ▫️در ۱۹۴۱ ابوالعلی مودودی پس از تأسیس حزب جماعت اسلامی پاکستان، اعلام جهاد علیه غرب کرد اما در عمل راه به جایی نبرد. ▫️در سال ۱۹۳۵ عزالدین قسام و در سال ۱۹۴۷ علمای الازهر مصر فتوای جهاد علیه صهیونیست‌ها صادر کردند و موفقیت‌هایی هم به دست آوردند اما پیروز نهایی نبودند. ▫️در سال ۱۹۴۸ و پس از اعلام رسمی موجودیت دولت منحوس اسرائیل نیز برخی علمای شیعه و سنی نظیر حسنین محمد مخلوف و شیخ عبدالکریم زنجانی فتوای جهاد علیه اسرائیل صادر کردند اما پیروز میدان نشدند. ▫️در سال ۱۹۸۹ و در پی اشغال افغانستان توسط شوروی، عبدالله عزام فتوای جهاد علیه کمونیسم صادر کرد اما در عمل موفق نبود. ▫️در سال ۲۰۱۴ داعش برخی از مناطق عراق را گرفت و آیت‌الله سیستانی فتوای جهاد صادر نمود و موفق به عقب راندن داعش شد. ▫️در سال ۲۰۲۳ و در پی کشتار غزه، اتحادیه جهانی علمای مسلمان فتوای جهاد علیه اسرائیل صادر کرد اما معادلات سیاسی ورای این فتوا رقم خورد. ▫️در سال ۲۰۲۶ در پی حمله امریکا و اسرائیل به ایران و شهادت رهبر انقلاب، جمعی از علمای خراسان طی نامه‌ای از آیت‌الله سیستانی درخواست صدور فتوای جهاد کردند که این درخواست تاکنون از سوی ایشان پذیرفته نشده است. ادامه دارد... @AzadName

🔴 درنگی در فتوای جهاد ✍ علی‌رضا آزاد قسمت ۲ از ۲: 🔹مرور متون جهادی نشان می‌دهد که برخی از آنها صرفاً توصیه یا ترغیب به جهاد و برخی صراحتاً فتوای جهاد بودند. چیزی به عظمت فتوای جهاد، ادبیات فقهی ویژه‌ای دارد و در لفافه و چندپهلو بیان نمی‌شود و نباید با موارد مشابه نظیر توصیه یا تجویز جهاد، اشتباه گرفته شود. 🔹برای آشنایی بیشتر با ادبیات فقیهان در صدور فتوای جهاد، متن برخی فتاوای جهاد مشهور را به عنوان نمونه، مرور می‌کنیم: ▫️متن فتوای جهاد سید اسماعیل صدر و آخوند خراسانی و شیخ‌الشریعه اصفهانی: «بر عموم اسلامیان واجب است اجتماع نموده و از دولت متبوعه خود رفع تعدیات غیرقانونی روس و ایتالیا را جداً بخواهند و تا رفع این غائله عظمی نشود، آسایش و استقرار را بر خود حرام و این حرکت اسلام‌پرورانه را جهاد فی‌سبیل‌الله مثل مجاهدین بدر و حنین شناسند.» ▫️متن فتوای جهاد سیدعبدالحسین لاری: «به این وسیله فتوا می‌دهم که جهاد با این کفار حربی، انگلیسی‌ها، واجب است.» ▫️متن فتوای جهاد سید محمدکاظم یزدی: «بر عموم مسلمین از عرب و ایرانی، واجب است که... از بذل جان و مال در راه بیرون راندن نیروهای ایتالیا از طرابلس غرب و اخراج قوای روسی وانگلیسی از ایران، هیچ فروگذار نکنند، زیرا این عمل از مهمترین فرایض اسلامی است.» ▫️متن فتوای جهاد آیت‌الله سیستانی: «خطراتی که در حال حاضر کشور عراق و ملت عراق را تهدید می‌کند، دفاع از این سرزمین و جان و ناموس مردم آن را می‌طلبد. این دفاع بر همه شهروندان واجب کفایی است. بر این اساس بر شهروندانی که توانایی حمل سلاح و مبارزه با تروریست‌ها و دفاع از کشور و ملت و مقدسات خود را دارند، لازم است برای پیوستن به نیروهای نظامی داوطلب شوند.» 🔹آنچه با مرور تجربه تاریخی و متون فتاوای جهاد می‌آموزیم این است که: ۱. صدور حکم جهاد در مواردی موفقیت‌آمیز بود و به نتایج درخشانی رسید و نجات بلاد اسلامی را در پی داشت ولی در مواردی به نتایج دلخواه نرسید و علی‌رعم تلاش فقیهان و مردمان، ناخواسته، ریخته شدن خون مجاهدان و دلسردی مسلمانان و از دست رفتن بخشی از بلاد اسلامی را در پی داشت. ۲. ادبیات فقهیِ فتوای جهاد، با ادبیات توصیه و ترغیب و اذن به جهاد، فرق دارد و نباید همه یکسان انگاشته شود. لذا پیش از انتساب فتوای جهاد به فقیهان، تحلیل گفتمان زبانی و فقهی آنان شایسته و بایسته است. 🔹قابل درک است که غیرت دینی و میل به مبارزه با دشمن، به ویژه پس از ترور ناجوانمردانه و شهادت رهبر انقلاب، سبب شده است که بخشی از افکار عمومی، خواهان صدور فتوای جهاد از سوی مراجع دینی باشند. از همین رو، اغلب گفته‌های عالمان دینی درباره اهمیت جهاد را طی روزها و هفته‌های اخیر، به فتوای جهاد تعبیر و تفسیر می‌کنند. 🔹اما برای عالمان، قطعاً توجه به موازین فقهی و سِیر و سیره تاریخیِ فتاوای جهاد و بررسی نتایج و پیامدهای احتمالی آن، اولویت دارد. آنان می‌دانند که جامه عمل پوشاندن به برخی تفسیرها و تاویل‌ها و اقدامات و توقعات رسانه‌ها، حتی اگر به نیت تقویت جبهه حق باشد، ممکن است در بلندمدت، موجب بی‌اعتمادی مردم به علما، وهن فقها، لوث شدن احکام متعالی، خرج‌کرد نابجای سرمایه اجتماعی نهادهای دینی و کم‌اثر شدن فتوای جهاد در زمان مقتضی صدور آن در بزنگاه‌های پیشِ رو شود. از این رو، نمی‌توانند بی‌پروا به صدور این فتوا تن دهند. 🔹بی‌شک مؤمنان راستین برای دفاع از دین و میهن، منتظر صدور فتوای جهاد نمی‌مانند. همان طور که در ۸ سال دفاع مقدس، فتوای جهاد از سوی مراجع دینی صادر نشد اما همان توصیه‌ها به جهاد در راه خدا کافی بود تا مردم با بذل مال و جان‌شان در راه اسلام و انقلاب، در جبهه‌ها مجاهده نمایند. اکنون نیز مؤمنان راستین، هر یک در حد توان در میدان جهاد علیه شیطان بزرگ جهان و غده سرطانی خاورمیانه، آماده و در صحنه‌ دفاع از دین و میهن حاضرند و باید بیش از این نیز در صحنه باشند. 🔹عالمان اسلام‌شناس و فقیهان زمان‌شناس در صدور فتوای جهاد، ملاحظات سیاسی و اجتماعی و نظامی و امنیتی و اقتضائات جنگ در عصر سایبر و تفاوت آن با جنگ‌های گذشته را در نظر خواهند گرفت و در صورت لزوم، به صراحت و نه با کنایه و در لفافه، فتوای جهاد صادر خواهند کرد و در آن صورت، عمل به آن بر همگان واجب خواهد بود. @AzadName

🔴 از منجی‌گرایی تا آخرالزمان‌انگاری (مرور آسیب‌های آخرالزمان‌انگاری) ✍ علی‌رضا آزاد 🔻منجی‌گرایی ناشی از امید و نوعی درمان‌گری است اما آخرالزمان‌انگاری ناشی از ناامیدی و نوعی درماندگی است. 🔻گسترش باورهای آخرالزمانی و تفسیر آرماگدونی در پی اتفاقات هولناک (قحطی، بیماری، جنگ)، در همه ادیان و امت‌ها سابقه دارد و منحصر به امروز و دیروز و اینجا و آنجا نیست. 🔻وقتی تباهی اوج می‌گیرد و امید رهایی کم‌رنگ می‌شود رنج‌دیدگان، تاریخ را تمام‌شده می‌انگارند و دست‌پاچه به آخرالزمان‌انگاری روی می‌آورند. 🔻از همین روست که هنگام اسارت بابِلی، جنگ‌های صلیبی، شورش بارکوخبا، قیام مختار، حمله مغول، قیام سربداران، ماجرای شوالیه‌های معبد، جنبش آناباپتیسم، شیوع آنفلوآنزای اسپانیایی، جنگ جهانی اول و دوم، جنبش بابی و بهائی، تشکیل دولت صهیونیسم، انقلاب اسلامی ایران، قیام شعبانیه، جنگ‌های تحمیلی آمریکا و اسرائیل جنایتکار علیه ایران و... شاهد موج آخرالزمان‌انگاری بوده‌ایم. 🔻امروزه در پی جنگ ناجوانمردانه شیطان بزرگ جهانی و غده سرطانی خاورمیانه و بلکه تمام جهان غرب علیه ایران اسلامی عزیز، و مشاهده حجم رنج‌ها و ویرانی‌ها، شاهد اوج گرفتن چنین باورهایی در سطوحی عمومی و حتی نخبگانی هستیم. لذا توضیح و تفکیک این دو باور، ضروری‌تر از هر زمان دیگری است. 🔻منجی‌گرایی باز نگه‌داشتن روزنه‌های امید در سخت‌ترین شرایط است. فلسفه انتظار یکی از قوی‌ترین ابزارهای تسلی‌بخش و پشتوانه حرکت‌های اصلاح‌گرانه اجتماعی و از محکم‌ترین تکیه‌گاه‌ها در لحظه‌های له‌شدگی و فروپاشی روانی فرد و جامعه است. از این رو، منجی‌گرایی یکی از سودبخش‌ترین باورهای دینی در عرصه فردی و اجتماعی‌ست. 🔻اما آخرالزمان‌انگاری یکی از زیان‌بارترین باورهای اعتقادی‌ست. از همین رو در روایات اسلامی، در کنار تقریر باور به منجی، از توقیت (تعیین زمان ظهور~~تعیین آخرالزمان) به شدت نهی شده است. از همین روست که رهبر شهید نیز گفتند: «از کار عامیانه و جاهلانه در تطبیق علائم ظهور، پرهیز کنید... و برای دفاع عقلانی از اندیشه‌های مهدوی و فرهنگ انتظار تلاش نمایید.» 🔻در ادامه، برخی از آسیب‌های آخرالزمان‌انگاری را بر می‌شمارم: ۱. گسترش انفعال و کاهش حس مسئولیت‌پذیری فردی در پیش‌گیری یا مدیریت بحران‌های سیاسی و اجتماعی؛ ۲. کاهش تاب‌آوری اجتماعی و افزایش اضطراب و ناامیدی ناشی از باور به ناگزیر و ناگریز بودن فاجعه؛ ۳. بی‌فایده‌انگاری تلاش و سازندگی در نتیجه شهیدانگاری خود و جامعه؛ ۴. کاهش عقلانیت و غلبه تعصب و خشونت، در پی استیلای عمل بر تفکر؛ ۵. تضعیف گفتگو و نهادهای مدنی و اجتماعی و تلاش‌ها و آرمان‌های اصلاح‌طلبانه؛ ۶. قطبی‌سازی جامعه به دو دسته حق و باطل و نادیده گرفتن طیف‌های خاکستری؛ ۷. تقلیل یا تصعید تفاوت‌ها و اختلاف‌ها و منازعه‌ها به نبرد خیر و شر؛ ۸. جایگزینی گفتمان‌های انتقادی و نقش‌های مکمل اجتماعی با دشمنان آخرالزمانی و مبارزان آرماگدونی؛ ۹. محاسبه‌ناپذیری سود و زیان‌های اجتماعی و فرار از آینده‌نگری؛ ۱۰. بن‌بست تلاش‌های مداوم و تدریجی برای اصلاح و پیشرفت و تحویل آن به انتظار منفعل و گسست از واقعیت‌‌های اجتماعی؛ ۱۱. بسترسازی قدرت‌طلبان برای سوءاستفاده از افراط‌گرایی ایدئولوژیک در راستای مطامع سیاسی؛ ۱۲. غیرقابل گریز دانستن فاجعه و تعطیلی خرد جمعی و مسؤولیت‌پذیری اجتماعی در سایه پناه بردن به تقدیرگرایی تاریخی. 🔻از مجموع آموزه‌های دینی و تجربه‌های اجتماعی درباره تفاوت منجی‌گرایی و آخرالزمان‌انگاری، بر می‌آید که: ▪️منجی‌گرایی نوعی درمان‌گری و آخرالزمان‌انگاری نوعی درماندگی. ▪️منجی‌گرایان آماده ظهور منجی‌اند و آخرالزمان‌انگاران به دنبال ظهوراندن منجی. ▪️ریشه روان‌شناختی منجی‌گرایی، امید است و ریشه جامعه‌شناختی آخرالزمان‌انگاری، ناامیدی. ▪️منجی‌گرایی، سازنده است و آخرالزمان‌انگاری، ویران‌کننده. @AzadName

برای همراهی با مخاطبان گرامی جهت حضور در مراسم شب‌های قدر، برنامه‌ "ما و قرآن" در این هفته (یکشنبه، سه‌شنبه، پنج‌شنبه) بجای ساعت ۲۰، از ساعت ۱۹ شروع خواهد شد. @AzadName