🔴 درنگی در فتوای جهاد
✍ علیرضا آزاد
قسمت ۲ از ۲:
🔹مرور متون جهادی نشان میدهد که برخی از آنها صرفاً توصیه یا ترغیب به جهاد و برخی صراحتاً فتوای جهاد بودند. چیزی به عظمت فتوای جهاد، ادبیات فقهی ویژهای دارد و در لفافه و چندپهلو بیان نمیشود و نباید با موارد مشابه نظیر توصیه یا تجویز جهاد، اشتباه گرفته شود.
🔹برای آشنایی بیشتر با ادبیات فقیهان در صدور فتوای جهاد، متن برخی فتاوای جهاد مشهور را به عنوان نمونه، مرور میکنیم:
▫️متن فتوای جهاد سید اسماعیل صدر و آخوند خراسانی و شیخالشریعه اصفهانی:
«بر عموم اسلامیان واجب است اجتماع نموده و از دولت متبوعه خود رفع تعدیات غیرقانونی روس و ایتالیا را جداً بخواهند و تا رفع این غائله عظمی نشود، آسایش و استقرار را بر خود حرام و این حرکت اسلامپرورانه را جهاد فیسبیلالله مثل مجاهدین بدر و حنین شناسند.»
▫️متن فتوای جهاد سیدعبدالحسین لاری:
«به این وسیله فتوا میدهم که جهاد با این کفار حربی، انگلیسیها، واجب است.»
▫️متن فتوای جهاد سید محمدکاظم یزدی:
«بر عموم مسلمین از عرب و ایرانی، واجب است که... از بذل جان و مال در راه بیرون راندن نیروهای ایتالیا از طرابلس غرب و اخراج قوای روسی وانگلیسی از ایران، هیچ فروگذار نکنند، زیرا این عمل از مهمترین فرایض اسلامی است.»
▫️متن فتوای جهاد آیتالله سیستانی:
«خطراتی که در حال حاضر کشور عراق و ملت عراق را تهدید میکند، دفاع از این سرزمین و جان و ناموس مردم آن را میطلبد. این دفاع بر همه شهروندان واجب کفایی است. بر این اساس بر شهروندانی که توانایی حمل سلاح و مبارزه با تروریستها و دفاع از کشور و ملت و مقدسات خود را دارند، لازم است برای پیوستن به نیروهای نظامی داوطلب شوند.»
🔹آنچه با مرور تجربه تاریخی و متون فتاوای جهاد میآموزیم این است که:
۱. صدور حکم جهاد در مواردی موفقیتآمیز بود و به نتایج درخشانی رسید و نجات بلاد اسلامی را در پی داشت ولی در مواردی به نتایج دلخواه نرسید و علیرعم تلاش فقیهان و مردمان، ناخواسته، ریخته شدن خون مجاهدان و دلسردی مسلمانان و از دست رفتن بخشی از بلاد اسلامی را در پی داشت.
۲. ادبیات فقهیِ فتوای جهاد، با ادبیات توصیه و ترغیب و اذن به جهاد، فرق دارد و نباید همه یکسان انگاشته شود. لذا پیش از انتساب فتوای جهاد به فقیهان، تحلیل گفتمان زبانی و فقهی آنان شایسته و بایسته است.
🔹قابل درک است که غیرت دینی و میل به مبارزه با دشمن، به ویژه پس از ترور ناجوانمردانه و شهادت رهبر انقلاب، سبب شده است که بخشی از افکار عمومی، خواهان صدور فتوای جهاد از سوی مراجع دینی باشند. از همین رو، اغلب گفتههای عالمان دینی درباره اهمیت جهاد را طی روزها و هفتههای اخیر، به فتوای جهاد تعبیر و تفسیر میکنند.
🔹اما برای عالمان، قطعاً توجه به موازین فقهی و سِیر و سیره تاریخیِ فتاوای جهاد و بررسی نتایج و پیامدهای احتمالی آن، اولویت دارد. آنان میدانند که جامه عمل پوشاندن به برخی تفسیرها و تاویلها و اقدامات و توقعات رسانهها، حتی اگر به نیت تقویت جبهه حق باشد، ممکن است در بلندمدت، موجب بیاعتمادی مردم به علما، وهن فقها، لوث شدن احکام متعالی، خرجکرد نابجای سرمایه اجتماعی نهادهای دینی و کماثر شدن فتوای جهاد در زمان مقتضی صدور آن در بزنگاههای پیشِ رو شود. از این رو، نمیتوانند بیپروا به صدور این فتوا تن دهند.
🔹بیشک مؤمنان راستین برای دفاع از دین و میهن، منتظر صدور فتوای جهاد نمیمانند. همان طور که در ۸ سال دفاع مقدس، فتوای جهاد از سوی مراجع دینی صادر نشد اما همان توصیهها به جهاد در راه خدا کافی بود تا مردم با بذل مال و جانشان در راه اسلام و انقلاب، در جبههها مجاهده نمایند. اکنون نیز مؤمنان راستین، هر یک در حد توان در میدان جهاد علیه شیطان بزرگ جهان و غده سرطانی خاورمیانه، آماده و در صحنه دفاع از دین و میهن حاضرند و باید بیش از این نیز در صحنه باشند.
🔹عالمان اسلامشناس و فقیهان زمانشناس در صدور فتوای جهاد، ملاحظات سیاسی و اجتماعی و نظامی و امنیتی و اقتضائات جنگ در عصر سایبر و تفاوت آن با جنگهای گذشته را در نظر خواهند گرفت و در صورت لزوم، به صراحت و نه با کنایه و در لفافه، فتوای جهاد صادر خواهند کرد و در آن صورت، عمل به آن بر همگان واجب خواهد بود.
@AzadName
🔴 از منجیگرایی تا آخرالزمانانگاری
(مرور آسیبهای آخرالزمانانگاری)
✍ علیرضا آزاد
🔻منجیگرایی ناشی از امید و نوعی درمانگری است اما آخرالزمانانگاری ناشی از ناامیدی و نوعی درماندگی است.
🔻گسترش باورهای آخرالزمانی و تفسیر آرماگدونی در پی اتفاقات هولناک (قحطی، بیماری، جنگ)، در همه ادیان و امتها سابقه دارد و منحصر به امروز و دیروز و اینجا و آنجا نیست.
🔻وقتی تباهی اوج میگیرد و امید رهایی کمرنگ میشود رنجدیدگان، تاریخ را تمامشده میانگارند و دستپاچه به آخرالزمانانگاری روی میآورند.
🔻از همین روست که هنگام اسارت بابِلی، جنگهای صلیبی، شورش بارکوخبا، قیام مختار، حمله مغول، قیام سربداران، ماجرای شوالیههای معبد، جنبش آناباپتیسم، شیوع آنفلوآنزای اسپانیایی، جنگ جهانی اول و دوم، جنبش بابی و بهائی، تشکیل دولت صهیونیسم، انقلاب اسلامی ایران، قیام شعبانیه، جنگهای تحمیلی آمریکا و اسرائیل جنایتکار علیه ایران و... شاهد موج آخرالزمانانگاری بودهایم.
🔻امروزه در پی جنگ ناجوانمردانه شیطان بزرگ جهانی و غده سرطانی خاورمیانه و بلکه تمام جهان غرب علیه ایران اسلامی عزیز، و مشاهده حجم رنجها و ویرانیها، شاهد اوج گرفتن چنین باورهایی در سطوحی عمومی و حتی نخبگانی هستیم. لذا توضیح و تفکیک این دو باور، ضروریتر از هر زمان دیگری است.
🔻منجیگرایی باز نگهداشتن روزنههای امید در سختترین شرایط است. فلسفه انتظار یکی از قویترین ابزارهای تسلیبخش و پشتوانه حرکتهای اصلاحگرانه اجتماعی و از محکمترین تکیهگاهها در لحظههای لهشدگی و فروپاشی روانی فرد و جامعه است. از این رو، منجیگرایی یکی از سودبخشترین باورهای دینی در عرصه فردی و اجتماعیست.
🔻اما آخرالزمانانگاری یکی از زیانبارترین باورهای اعتقادیست. از همین رو در روایات اسلامی، در کنار تقریر باور به منجی، از توقیت (تعیین زمان ظهور~~تعیین آخرالزمان) به شدت نهی شده است. از همین روست که رهبر شهید نیز گفتند: «از کار عامیانه و جاهلانه در تطبیق علائم ظهور، پرهیز کنید... و برای دفاع عقلانی از اندیشههای مهدوی و فرهنگ انتظار تلاش نمایید.»
🔻در ادامه، برخی از آسیبهای آخرالزمانانگاری را بر میشمارم:
۱. گسترش انفعال و کاهش حس مسئولیتپذیری فردی در پیشگیری یا مدیریت بحرانهای سیاسی و اجتماعی؛
۲. کاهش تابآوری اجتماعی و افزایش اضطراب و ناامیدی ناشی از باور به ناگزیر و ناگریز بودن فاجعه؛
۳. بیفایدهانگاری تلاش و سازندگی در نتیجه شهیدانگاری خود و جامعه؛
۴. کاهش عقلانیت و غلبه تعصب و خشونت، در پی استیلای عمل بر تفکر؛
۵. تضعیف گفتگو و نهادهای مدنی و اجتماعی و تلاشها و آرمانهای اصلاحطلبانه؛
۶. قطبیسازی جامعه به دو دسته حق و باطل و نادیده گرفتن طیفهای خاکستری؛
۷. تقلیل یا تصعید تفاوتها و اختلافها و منازعهها به نبرد خیر و شر؛
۸. جایگزینی گفتمانهای انتقادی و نقشهای مکمل اجتماعی با دشمنان آخرالزمانی و مبارزان آرماگدونی؛
۹. محاسبهناپذیری سود و زیانهای اجتماعی و فرار از آیندهنگری؛
۱۰. بنبست تلاشهای مداوم و تدریجی برای اصلاح و پیشرفت و تحویل آن به انتظار منفعل و گسست از واقعیتهای اجتماعی؛
۱۱. بسترسازی قدرتطلبان برای سوءاستفاده از افراطگرایی ایدئولوژیک در راستای مطامع سیاسی؛
۱۲. غیرقابل گریز دانستن فاجعه و تعطیلی خرد جمعی و مسؤولیتپذیری اجتماعی در سایه پناه بردن به تقدیرگرایی تاریخی.
🔻از مجموع آموزههای دینی و تجربههای اجتماعی درباره تفاوت منجیگرایی و آخرالزمانانگاری، بر میآید که:
▪️منجیگرایی نوعی درمانگری و آخرالزمانانگاری نوعی درماندگی.
▪️منجیگرایان آماده ظهور منجیاند و آخرالزمانانگاران به دنبال ظهوراندن منجی.
▪️ریشه روانشناختی منجیگرایی، امید است و ریشه جامعهشناختی آخرالزمانانگاری، ناامیدی.
▪️منجیگرایی، سازنده است و آخرالزمانانگاری، ویرانکننده.
@AzadName
آزادنامه
🕋 به مناسبت ماه مهمانی خدا سلسله جلسات گفتگومحور: 📖 ما و قرآن 🔹 تسهیلگر گفتگو: دکتر علیرضا آزاد
برای همراهی با مخاطبان گرامی جهت حضور در مراسم شبهای قدر، برنامه "ما و قرآن" در این هفته (یکشنبه، سهشنبه، پنجشنبه) بجای ساعت ۲۰، از ساعت ۱۹ شروع خواهد شد.
@AzadName
🔴 اللهم ارزقنی توفیق الشهاده فی سبیلک
در جنگهای تنبهتن آغاز میشویم
این رسم ماست، با کفن آغاز میشویم
🔻 برای دفاع از دین و میهن در برابر دژخیمان امریکایی - صهیونی، با افتخار در نهضت قیامِانتقام بهعنوان نیروی داوطلب، نامنویسی و سایرین را نیز به آمادگی و مشارکت توأمان قلم و قدم در دفاع از ایرانِ جان، دعوت میکنم.
خاکم بهسر، ز غصه به سر، خاک اگر کنم
خاکِ وطن چو رفت، چه خاکی بهسر کنم؟!
🔻 لینک ثبتنام:
https://form.iahd.ir/f/770yDna0z
دکتر علیرضا آزاد
هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد
۱۹ اسفند ۱۴۰۴
@AzadName
آزادنامه
🕋 به مناسبت ماه مهمانی خدا سلسله جلسات گفتگومحور: 📖 ما و قرآن 🔹 تسهیلگر گفتگو: دکتر علیرضا آزاد
برای همراهی با مخاطبان گرامی جهت حضور در مراسم شبهای قدر، برنامه "ما و قرآن" در این هفته (یکشنبه، سهشنبه، پنجشنبه) بجای ساعت ۲۰، از ساعت ۱۹ شروع خواهد شد.
@AzadName
🔴 در شامگاه شهادت امام علی (درود خدا بر او باد) گرد هم میآییم تا عشق به ایران را با مکتب اخلاقی و معنوی مولایمان گره بزنیم.
🔻با گفتار:
دکتر علیرضا آزاد
🔻درباره:
زیستجهان علوی و تابآوری ایرانی
🔻همراه با:
خوانش جمعی نیایش، شعر، نثر ادبی، جستارهای ایمانی و ایرانی
▪️زمان: چهارشنبه، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۲۰
▪️مکان: مشهد، سناباد ۴۱، تقاطع اول، سمت راست، پلاک ۳۴
▫️کانون بعثت اخلاق
@AzadName
4.5M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
▫️با ورق زدن تاریخ ایران و اسلام در مییابیم که با تمام این رنجها، ویرانیها، جنگها و اختلافها، به برکت خون شهدا امروز شیعه در قدرتمندترین دوره و ایران در الهامبخشترین برهه از تاریخ خود ایستاده است.
@AzadName
🌗 شبِ قدرِ مقاومت
✍ علیرضا آزاد
🌱 این شبها جمعیت انبوهی از مردان و زنان، کودک و پیر و جوان را میبینیم که خیابان را مسجد و میله پرچم را رحل قرآن کردهاند و در حال راهپیمایی جمعی، دعای جوشن کبیر میخوانند و قرآن به سر میگیرند. کجای تاریخ چنین مردمانی و چنین مؤمنانی و چنین استوارانی به خود دیده است؟ مرحبا!
بر نیزهها تلاوت خورشید، دیدنیست
قرآن کسی شنیده از این دلنوازتر؟
قرآن منم چه غم که شود نیزه، رحل من
امشب مرا در اوج ببین، سرفرازتر
🌱 آنان در خلال جنگ تحمیلی با متجاوزان امریکایی-صهیونی، در حالی که جنگندهها و پهپادهای اجنبی بالای سرشان زوزه میکشد و نعره بمبها گوششان را میخراشد و بوی دود و باروت مشامشان را میآزارد، از یک سو سنگر خیابان را نگه داشتهاند تا هنگام مبارزه با دشمن خارجی، از جنگ داخلی جلوگیری کنند و از سوی دیگر، اعمال عبادی را بجا میآورند و شب قدر را احیاء میکنند.
🌱 عدهای این رویداد بینظیر را جدایی مناسک از سنت تاریخی و مصداق تهیشدن آیینهای دینی از معنا و کارکرد حقیقی آن میدانند. اما به نظر میرسد که چنین نیست.
🌱 شبهای قدر امسال، گواه پویاییِ مناسکی در مواجهه با چالشهای اجتماعی و شاهد معناافزاییِ آیینی و مصداق متین پیوند امر عبادی و سیاسی است.
🌱 انگار دعا و احیا دیگر یک عمل مذهبی و شخصی نیست، بلکه بهمثابه یک کنش سیاسی-اجتماعی برای محافظت همزمان از اسلام و ایران است و تعالی فردی در گرو سرنوشت اجتماعی قرار گرفته است.
🌱 با دیدن آنها فیلم "توپهای سنسباستین" را به یاد میآورم که چگونه آنتونی کوئین در نقش کشیش روستا، از دین برای تقویت هویت و انسجام جمعی در برابر تهدیدها استفاده کرد.
🌱 با دیدن آنها مولایمان حسین را به یاد میآورم که چگونه بعد از دعای عرفه و یک روز قبل از پایان حج، برخلاف قاعده فقیهان، لباس احرام از تن در آورد و راهی کربلا شد و به عبادت، معنای مضاعف بخشید و به همگان فهماند:
کعبه یک سنگ نشانیست که ره گم نشود
حاجی! احرام دگر بند، ببین یار کجاست
🌱 گزاره "حفظ نظام، اوجب واجبات است" را باید در قدمهای استوار این راهپیمایانِ شبزندهدار معنا کرد و نه در توجیه خشونتورزی برای کوفتن رقبای حزبی و جناحی.
🌱 در این شبها خیابان، حجِ ناتمام حسینی است؛ روضه مکشوفه فاطمی است؛ موزه مصور شیعی است؛ استندآپ تراژدی است؛ پرفورمنسِ حماسی است.
🌱 قلمها تعظیم میکنند بر این قدمها؛ قرآنِ روی طاقچه، غبطه میخورد به پرچم برافراشته در کوچه؛ دعاهای مفاتیحالجنان، حسرت میخورند به شعارهای خیابان؛ اشک و عطش و آب رشک میبرند به خون دخترکان میناب؛ دستان سینهزنان و زنجیرزنان بوسه میزنند به پیشانی رزمندگان؛ سجادهها سجده میکنند به سنگرها.
🌱 در پویشهای خیابانیِ شبهای قدر امسال، آیه: تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ معنای جدیدی یافت. آری، به فرموده قرآن، فرشتگان بر قلبهای مؤمنانی که در راه خدا استقامت میورزند، نازل میشود: إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ و این بار، ایران و ایرانی که در برابر بزرگترین جبّاران و مستکبران تاریخ ایستادهاند، منزلگاه فرشتگان و مقصد ملائکه در شبهای قدر هستند. پس: وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
@AzadName
✊ بنازم به ایران؛ بنازم به تهران!
✍ علیرضا آزاد
🔻در روز قدس ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ مردم تهران تصویری از مقاومت به نمایش گذاشتند که در تاریخ ماندگار خواهد شد و معادلات سیاسی را تغییر خواهد داد. جهان برای نخستینبار مردمی را دید که زیر بمباران، بدون ترس به راهپیماییشان ادامه دادند.
ادامه مطلب... 👇
@AzadName
✊ بنازم به ایران؛ بنازم به تهران!
✍ علیرضا آزاد
🔻در روز قدس ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ مردم تهران تصویری از مقاومت به نمایش گذاشتند که در تاریخ ماندگار خواهد شد و معادلات سیاسی را تغییر خواهد داد. جهان برای نخستینبار مردمی را دید که زیر بمباران، بدون ترس به راهپیماییشان ادامه دادند.
🔻شاید تصور شود که موارد مشابه این واقعه قبلاً در ویتنام، لبنان، یمن، غزه، سوریه و سایر نقاط جهان اتفاق افتاده است. اما چنین نیست:
🔻در ویتنام و مناطق تحت کنترل ویتکنگ (کمونیستها) خطر بمباران هوایی آمریکا وجود داشت. اما تئودور هافمن در کتاب The Vietnam War مینویسد که در هوچمینه و هوانگخوآ و... تظاهرات مدنی بعد از بمباران صورت میگرفت و نه همزمان با آن.
🔻در لبنان و طی جنگ ۳۳ روزه، در برخی مناطق، مردم پس از بمبارانهای اسرائیل متجاوز به خیابان میآمدند و تظاهرات میکردند. در گزارش سازمان عفو بینالملل نیز تظاهرات همزمان با بمباران در لبنان ثبت نشده است.
🔻در سوریه بمباران روزانه شهر حلب صورت میگرفت اما طبق اسناد UN OCHA هیچ راهپیمایی عمومی در زیر بمباران برگزار نشد. البته فیلمهایی در آن دوره منتشر گشت که بعداً جعلی بودن آنها ثابت شد.
🔻در غزه و طی عملیات رژیم صهیونیستی در این سالها، فلسطینیان بارها در خیابانها تظاهرات گسترده برگزار کردند اما همه آنها قبل یا بعد از بمباران بود و همزمان با بمباران، تظاهرات برگزار نکردند.
🔻در یمن طبق گزارش Human Rights Watch در مناطقی مانند مکلا و تاکز که زیر بمباران سنگین بود، تظاهرات برگزار نشد و در عدن که بمباران نمیشد، تظاهرات ادامه یافت و در صنعا تظاهرات پس از بمباران، متوقف گشت.
🔻بینظیر بودن آنچه در روز قدس ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ در تهران اتفاق افتاد، از چند جهت است:
۱. بمباران هوایی و حمله موشکی و پهپادی در نزدیکی تجمعات و تظاهرات معمولاً با هشدارهای قبلی اتفاق میافتد. اما رژیم صهیونیستی در این روز، چنین نکرد و ناجوانمردانه بدون اطلاع پیشین به اجتماع مردم عادی حمله هوایی نمود.
۲. راهپیمایان اغلب در مواجهه با حمله هوایی، پراکنده میشوند و به جانپناه میروند. اما مردم تهران در این روز، علیرغم مشاهده بمباران ساختمان مجاور و احتمال شهادت، مصممتر از قبل به راهپیمایی خود ادامه دادند.
۳. اهتزاز پرچم آغشته به خون یکی از شهیدان همین بمباران، نه تنها راهپیمایان را متزلزل نکرد بلکه بر استواری قدمهایشان افزود.
۴. مسؤولان تراز اول کشور در میان جمعیت و در فاصله چند صد متری محل بمباران حضور داشتند اما جا نزدند و دوشبهدوش مردم شجاع، با مشتهای گره کرده و فریادهای اللهاکبر به این حمله واکنش نشان دادند.
۵. در نظیر چنین مواردی، مسؤولان حکومتی در اغلب کشورها نگراناند که مردم جا نزنند. بالعکس مردم ایران در این روزها از شور و انگیزه بالایی برای مقاومت برخوردارند و اغلب نگراناند که مسؤولان جا نزنند. این عزم راسخ را در تظاهرات امروز تهران به عیان نشان دادند.
۶. مردم تهران ثابت کردند که حتی زیر بمباران، خیابان را رها نمیکنند. هیچ پیامی برای نیروهای مسلح، دلگرمکنندهتر از این نیست که امروز مردم در عمل گفتند: "شما مرزها را نگهدارید، ما شهرها را نگه میداریم."
۷. عمّال امریکایی-صهیونی با بمباران ساختمانی در مسیر تظاهرات میلیونی مردم تهران، میخواستند آنها را بترسانند تا صحنه را خالی کنند و از ادامه راهپیمایی منصرف شوند و به خانههایشان پناه ببرند. اما ایستادگی مردم، جلوه تاریخی بینظیری از شجاعت آفرید. اکنون معادله واژگون شد و این دشمنان هستند که در برابر اراده بینظیر ملت شجاعی که حتی از بمباران هم نمیترسند، در وحشت و هراساند.
🔻ملتی که شهادت را افتخار میداند و تا پای جان در راه دین و میهن و آرمان خویش میایستد، بیتردید شکستناپذیر است.
إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا
@AzadName