لطفا در ایتا مطلب را دنبال کنید
مشاهده در پیام رسان ایتا
انیمیشن ایرانی ۵۰ سال پیش که امروز رو پیش بینی کرده بود ...
https://eitaa.com/HPS_1405
لطفا در ایتا مطلب را دنبال کنید
مشاهده در پیام رسان ایتا
حقیقت فدک (قسمت اول)
https://eitaa.com/HPS_1405
6.1M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
- برای بررسی دلایل این تکیه گاه فکری
نیازمند واکاوی لایههای پنهانی است که از فلسفه یونان تا سیاستهای استعماری و امپراتوری های اروپایی گسترده شدهاند،
در پستهای بعدی همراه ما باشید:
تاریخ و فلسفه علم
- برای بررسی دلایل این تکیه گاه فکری نیازمند واکاوی لایههای پنهانی است که از فلسفه یونان تا سیاست
۱. دیدگاه فلسفی: ساختن هویت عقلانی
غرب با تکیه بر میراث فیلسوفانی مانند سقراط، افلاطون و ارسطو، یونان را نماد عقلانیت و خرد ورزی نظاممند معرفی کرد.
این روایت که در دوره روشنگری تقویت شد، فلسفه یونانی را به عنوان نقطه آغاز تفکر انتقادی و علمی جلوه داد.
با اینحال این نگاه چند مشکل بنیادی دارد:
- نادیده گرفتن پیشینه شرقی: مفاهیمی مانند هندسه در مصر باستان، ستاره شناسی در بین النهرین و پزشکی در هند و به خصوص ایران، قرنها پیش از یونان توسعه یافته بود.
- تقلیل فلسفه به جغرافیا:
تمرکز انحصاری بر یونان، پیوندهای فکری میان تمدن ها را نادیده میگیرد.
برای مثال فیثاغورس از ریاضیات مصر و بین النهرین الهام گرفت. اما این تأثیرات در روایت غربی حذف شده است.
https://eitaa.com/HPS_1405
تاریخ و فلسفه علم
۱. دیدگاه فلسفی: ساختن هویت عقلانی غرب با تکیه بر میراث فیلسوفانی مانند سقراط، افلاطون و ارسطو، یونا
«جغرافیازدگیِ فلسفه» و «اسطورهٔ خلقالساعه بودنِ یونان» با واقعیتهای تاریخیِ مستند نیز همخوان است:
۱. اعتراف خودِ یونانیان باستان:
نکته جالب اینجاست که حتی خود فیلسوفان بزرگ یونان (مانند فیثاغورس، افلاطون و هرودوت) در آثار خود صراحتاً اعتراف کردهاند که دانشِ ریاضی، هندسه و نجوم را از کاهنان مصر، بابِل و حکیمان شرق آموختهاند. فیثاغورس سالها در مصر و بینالنهرین تحصیل کرده بود. اما تاریخنگاران قرن هجدهم و نوزدهم اروپا (مانند دوران روشنگری و پس از آن) این اعترافات را کمرنگ یا حذف کردند تا بتوانند یونان را به عنوان یک «جزیرهٔ پاک و مستقل از شرق» به تصویر بکشند.
۲. مهندسیِ فلسفه تاریخ توسط هگل:
فیلسوفانی مانند هگل در فلسفه تاریخِ خود، نقشه جغرافیایی جهان را به گونهای ترسیم کردند که تاریخِ عقل و آزادی از یونان آغاز میشود، در اروپا سیر میکند و در نهایت به دولتهای غربی میرسد. در این نگاه، تمدنهای کهنِ شرق (ایران، مصر، بینالنهرین، هند، چین) تنها به عنوان جوامعی ایستا، فاقد تحول و «پیشاتاریخی» معرفی شدند که نقشی در تفکر انتقادی نداشتهاند. این دقیقاً همان تقلیلِ پیچیدگیِ تعاملات تمدنی به یک خطِ مستقیمِ اروپامحور است.
۳. پنهان کردن زنجیره انتقال دانش:
علم هیچگاه در یک نقطه متوقف نمانده و همواره حاصل یک زنجیره پیوسته بوده است. بابلیها قرنها پیش از فیثاغورس قضیه موسوم به فیثاغورس را در محاسبات هندسی خود به کار میبردند؛ ایرانیان باستان در ساخت محاسبات تقویمی و پزشکی (مانند دانشگاه جندیشاپور) پیشتاز بودند؛ و هندوان مفهوم صفر و سیستم عددی پیشرفته را ابداع کردند. یونان باستان وارث و پُلِ انتقالِ بخشی از این دانش بود، نه خالقِ مطلقِ آن.
اینکه غرب اصرار دارد فلسفه و علم را منحصراً فرزندِ یونان و خود را وارثِ انحصاری آن بداند، نشاندهندهٔ یک نیازِ ایدئولوژیک برای ساختنِ هویتِ برتر است؛ هویتی که برای مشروعیت بخشیدن به استعمار و سلطنتِ فکری خود، ناچار بود تاریخ را از ریشههای اصلیاش تهی کند.
https://eitaa.com/HPS_1405
تاریخ و فلسفه علم
- برای بررسی دلایل این تکیه گاه فکری نیازمند واکاوی لایههای پنهانی است که از فلسفه یونان تا سیاست
۲. انگیزه های فرهنگی؛ برتری جویی و هویت سازی
پس از رنسانس، اروپا در جستجوی هویتی مستقل از کلیسای قرون وسطی، یونان باستان را به عنوان نیاکان فکری خود باز تعریف کرد. این بازسازی سه هدف داشت:
- مشروعیت بخشیدن به برتری فرهنگی:
با معرفی یونان به عنوان «مهد تمدن»، اروپاییان خود را وارثان مشروع دانش جهانی قلمداد کردند.
- حذف رقبای شرقی:
تمدنهای اسلامی که در سدههای میانه نقش پل ارتباطی بین شرق و غرب را ایفا میکردند به عنوان مقلدان یونان معرفی شدند.
- ساخت اسطوره نژادی:
نظریه پردازان قرن ۱۹ مانند هگل، یونان را «نژاد برتر» و نزدیک به اروپاییان دانستند. در حالی که مصر و بینالنهرین را «شرقی غیر عقلانی» جلوه دادند.
https://eitaa.com/HPS_1405
7.7M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
و اگر بر تو ببندد همه رهها و گذرها
ره پنهان بنماید که کس آن راه نداند
https://eitaa.com/HPS_1405
19.6M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
کشف قدیمیترین درخت منفرد دنیا با سن بیش از ۷۰۰۰ سال در استان کرمان!
https://eitaa.com/HPS_1405
تاریخ و فلسفه علم
- برای بررسی دلایل این تکیه گاه فکری نیازمند واکاوی لایههای پنهانی است که از فلسفه یونان تا سیاست
۳. الزامات اجتماعی، آموزش و یکسان سازی تاریخی
نظام آموزشی اروپا در قرن ۱۹ با طراحی برنامههای درسی متمرکز بر یونان و روم، عملاً تاریخ علم را به روایتی تک قطبی تبدیل کرد. این روند دو پیامد داشت:
- شکلگیری ذهنیت جمعی:
نسلهای جدید اروپا باور کردند که دانش بشری منحصراً از غرب سرچشمه می گیرد.
- حذف مشارکتهای غیر غربی: دستاوردهای دانشمندان اسلامی مانند ابنهثیم یا ریاضیدانان ایرانی و اسلامی از کتب درسی حذف شدند.
«این یکسانسازی آموزشی، روایت تاریخی را از یک میدان تحقیقِ آزاد به یک مفهوم هویتی و ایدئولوژیک تبدیل کرد؛ چیزی که بهجای نشاندادن پیوستار واقعی دانش بشری، تصویری منقطع و اروپا محور از آن پدید آورد»
https://eitaa.com/HPS_1405
تاریخ و فلسفه علم
- برای بررسی دلایل این تکیه گاه فکری نیازمند واکاوی لایههای پنهانی است که از فلسفه یونان تا سیاست
۴. سیاستهای استعماری و توجیه سلطه
امپراتوریهای استعماری از روایتِ یونانمحور بهعنوان ابزاری ایدئولوژیک برای توجیه سلطهٔ خود بر آسیا و آفریقا بهره بردند. این رویکرد استعماری ابعاد مخرب متعددی داشت:
- توهمِ رسالتِ تمدنبخشی («بار سنگین مرد سفید»):
بر اساس این تفکر ساختگی، اروپاییان خود را موظف میدانستند که «دانش واقعی و عقلانیت» را به مردمانِ جوامعِ دیگر آموزش دهند؛ گویی شرق سراسر در جهل و بیتاریخی بهسر میبرده است.
- غارتِ میراثِ فکری و مکتوب: دستنوشتهها، آثار باستانی و منابع علمیِ تمدنهای مصری، بینالنهرینی، اسلامی و بهویژه ایرانی به موزهها و کتابخانههای اروپا منتقل شدند، اما در روایتهای رسمی، نقشِ خالقانِ اصلیِ آنها مسکوت ماند یا مصادره شد.
- تخریبِ هویت و نهادینهسازیِ خودکمبینی:
با معرفی تاریخِ شرق بهعنوان جوامعی ایستا، سنتی و «پیشاتاریخی»، حسِ خودکمبینی و وابستگیِ فرهنگی در جوامعِ تحت استعمار تقویت شد تا پذیرشِ سلطهٔ سیاسی و اقتصادیِ غرب آسانتر گردد.
https://eitaa.com/HPS_1405
تاریخ و فلسفه علم
۴. سیاستهای استعماری و توجیه سلطه امپراتوریهای استعماری از روایتِ یونانمحور بهعنوان ابزاری ایدئو
2.6M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
نظریه «بار مرد سفید»
(The White Man’s Burden)
چیست؟
این مفهوم ریشهدار در دوران اوج استعمار و امپریالیسم غربی، به ایدئولوژیای اشاره دارد که بر اساس آن، مردان سفیدپوست خود را مسئول هدایت، تمدنسازی و «نجات» مردمان غیرسفیدپوست (عمدتاً در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین) میدانستند. این نظریه در واقع توجیه اخلاقی و فرهنگیِ ساختگی برای استعمار، غارت منابع و سلطه بر سایر ملتها بود.
منشأ اصطلاح: این اصطلاح بهطور مستقیم از شعر معروف «رودیارد کیپلینگ» (Rudyard Kipling)، شاعر و نویسندهٔ بریتانیایی، در سال ۱۸۹۹ میلادی گرفته شده است.
زمینهٔ تاریخی: کپلینگ این شعر را در حمایت و توجیهِ استعمارِ فیلیپین توسط ایالات متحده آمریکا سرود. او در این شعر از مردان سفیدپوست خواست که «بار سنگین» استعمار را به دوش بکشند و «تمدن» را به جوامعی که آنها را عقبمانده یا فرودست مینامید، منتقل کنند.
این نگاهِ پدرسالارانه و نژادپرستانه، به استعمارگران اجازه میداد جنایات و استثمار خود را زیر نقابِ انساندوستانه و «رسالتِ تمدنبخشی» پنهان کنند.
https://eitaa.com/HPS_1405