📚 #چاپ_اول
🌱 #ذاتمندی_انسان
✨ نقد دیدگاهها و پاسخ به شبهات
🔹🔶باور به ذات مشترک انسانها یکی از پیشنیازهای ایجاد تعامل معرفتی بینفردی و یافتن معرفتی همسان و مشترک بوده و شرطِ اساسی در تعمیمِ پیامهای دین به زمانها و مکانهای مختلف است. مجوزِ آموزهها و توصیههای فراگیر در علومی نظیر فقه، کلام، تربیت، اخلاق، روانشناسی و حقوق، پذیرش ذاتمندیِ انسانهاست…
📝 #محمدتقی_سهرابی_فر
🖨 #مؤسسه_فرهنگی_دانش_و_اندیشه_معاصر
📇این کتاب در 343 صفحه به قیمت 490000 تومان در آذر 1404 به چاپ رسیده است.
📌 @Poiictnews
🛒 https://poiict.ir/product/k-14056
📘📙📗📕
بسم الله الرحمن الرحیم
آیا احکام فقهی همان احکامِ خداوند است؟
فقه، تلاشِ فقیه برایِ رسیدن به حکمِ الهی است. نتیجه این تلاش، احکامی همچون واجب و حرام، صحیح و باطل است. در این نوشتار بدنبالِ پاسخ به این پرسش هستیم که آیا میتوانیم این احکامِ فقهی را حکم الهی بدانیم و باور قلبی بر الهی بودنِ آنها داشته باشیم؟ به عبارت دیگر آیا میتوان احکام و فتاوایِ موجود در فقه را به خداوند نسبت داد؟
دو مقدمه ما را به پاسخِ پرسشِ فوق میرساند:
1. باورِ قلبی و نسبت دادنِ حکمی به خداوند، نیازمند علم و یقین است.
2. اکثر ادله ای که فقیهان برای بدست آوردنِ احکام در اختیار دارند، یقینی نیست.
نتیجه اینکه: برفرضِ اثباتِ اعتبارِ ادله غیر علمی در فقه، انتسابِ احکامِ حاصله از آن، به خداوند متعال خطاست.
توضیح اینکه:
1. نگارنده در جایی دیگر به تفصیل عرض کرده ام که آیات و احادیثِ بسیار بر ضرورتِ علم و یقین در اعتقادات دلالت دارد و نیز آرایِ بسیاری از عالمان و فقیهان را نقل کرده ام که معتقدند، اعتقاداتِ دینی باید بر ادله یقینی استوار باشد.( رک به: «علم، ظن و عقیده»، بخش سوم؛ به قلم نگارنده)
2. احکام فقهی دارای دو جهتِ فقهی و اعتقادی است. واجب بودنِ نماز، روزه، حج، حجابِ بانوان و ...، مسئله فقهی است اما باور به وجوبِ آنها مسئله ای اعتقادی است. ممکن است مسائلِ فقهی با برخی ادله غیر یقینی ( مانند ظهور آیات و خبر واحد) به اثبات برسد اما اعتقاد به وجوبِ آنها در دین اسلام (نسبت دادنِ وجوب به خداوند) تنها با ادله یقینی صحیح خواهد بود.
نمونه تفکیکِ بُعد اعتقادی از بُعدِ فقهی به همراه شرح مرحوم فیض کاشانی:
خداوند در سوره آل عمران آیه 97، حج را واجب میکند و در انتهایِ آیه میفرماید «هرکس کفر ورزد، خداوند از جهانیان بی نیاز است» راوی می پرسد: آیا هرکدام از ما اگر حج نرفتیم کافر می شویم؟ حضرت می فرماید: «نه، هرکس بگوید اینگونه نیست کافر می شود» فیض کاشانی توضیح میدهد که انجام ندادنِ حج، سببِ کفر نمیشود بلکه معتقد نشدن به وجوبِ حج موجبِ کفر میشود. (فیض کاشانی، الوافي، ج 12، ص 250 و 251، مكتبة الإمام أمير المؤمنين علي ع)
3. آشنایان به فقه میدانند که با توجه به ابهامات بسیار از جمله فاصله هزار و دویست ساله از معصومین (ع)، کشفِ حکمِ الهی در موارد بسیار، نیازمندِ عبور از نَه هفت خان که از هفتاد خان است و هر خان همراه با امّا و اگرهاست به همین دلیل کتابهای فقهی مالامال از اختلافِ فتاوا است.
4. فقیهان تلاش می کنند تا اعتبارِ ادله فقهی را به اثبات برسانند اما اعتبار این ادله در فقه، به معنایِ یقینی بودنِ آنها نیست. در نتیجه استنادِ آرایِ فقهیِ غیر یقینی به خداوند، آلودنِ حریم الهی به آرایِ بشریِ مشوب به حدس و گمان است.
5. مرحوم آخوند خراسانی از جمله کسانی است که متوجه این نکته دقیق بوده است. ایشان ضمن معتبر دانستنِ برخی ادله ظنی در فقه، تصریح میکند که نتیجه این اعتبار، جواز التزامِ قلبی و جوازِ استناد به خداوند متعال نیست (آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ص 280 (آل البیت ع))
محقق بروجردی ضمن نقلِ سخن آخوند، نتیجه میگیرد که حجیّت در فقه به معنایِ نسبت دادنِ آن به خداوند نخواهد بود و حُرمتِ انتسابِ نادانسته ها به خداوند همچنان به قوّت خود باقیست (بروجردی، نهایة الاصول بقلم حسینعلی منتظری، ص 464، نشرتفکر.)
مرحوم آشتیانی، ضمن بیان اینکه در مسائل اعتقادی، نیازمند علم هستیم و ظن نمی تواند جایگزین علم شود، متذکر می شود که اگر از طریق یکی از ظنونِ معتبر در فقه مطلبی از ناحیه شارع به دست ما رسید که هم بُعد فقهی دارد وهم بعد اعتقادی، در این صورت ما با توجه به ظنی بودن ِ دلیل، بعد فقهی را عمل می کنیم اما به بُعد اعتقادی ترتیب اثر نمی دهیم. (بحر الفوائد، میرزای آشتیانی، ص277، قم، انتشارات آیت الله نجفی مرعشی)
در میان اهل سنت نیز غزالی، بُعدِ فقهی را از بُعدِ اعتقادی جدا کرده است (محمدغزالی، المستصفی، ج1، ص113) و عالمی دیگر این تفکیک را به عُمده عالمانِ اهل سنت نسبت داده است (محمود ابوریّة، أضواء على السنة المحمدية، ص276 و 277)
انتظار از اندیشمندان آنستکه آرایِ اختلافیِ بشری را در حریم الهی راه ندهند و نیز در پیامدهایِ سخن فوق بیاندیشند. همچنین متولیان امور دینی در اولویت بندیِ دغدغه هایِ دینی بازبینی کرده و جایگاهِ مظنونات و محتملاتِ دینی را از مسلّماتِ دینی تفکیک کنند.
والسلام
محمدتقی سهرابی فر