‌ 📝 گزارش دومین نشست علمی از سلسله نشست‌های تخصصی ویژهٔ دههٔ سوم ماه محرم با موضوع: «جغرافیای حسینی؛ آیین‌های عزاداری در میان علویان ترکیه» روز دوشنبه ۲۲ تیرماه، نشست علمی‑تخصصی با عنوان «جغرافیای حسینی؛ آیین‌های عزاداری در میان علویان ترکیه»، با حضور جمعی از پژوهشگران و تاریخ‌پژوهان، به صورت برخط برگزار شد. در این نشست، یافته‌های پژوهشی میدانی و کتابخانه‌ای دربارهٔ یکی از کمتر شناخته‌شده‌ترین جوامع محب اهل‌بیت(ع) در جهان اسلام، یعنی علویان ترکیه، ارائه و بررسی شد. 🔹 چکیده‌ای از مباحث مطرح‌شده: ۱. علویان ترکیه؛ جامعه‌ای با هویت مستقل علویان ترکیه، جمعیتی قابل توجهی هستند که عمدتاً در آناتولی مرکزی، شرقی و ترکیه سکونت دارند. این جامعه، برخلاف تصور رایج، هویت مستقلی دارند و با سنت شفاهی، نظام «اجاق» و مرجعیت دده‌ها شناخته شده هستند. ۲. عاشورا؛ محور هویت علویان اگرچه نام این جامعه از امام علی(ع) گرفته شده، اما حافظهٔ جمعی، آیین‌ها، اشعار، سوگواری‌ها و نظام اخلاقی آنان، عمدتاً حول شخصیت امام حسین(ع) سازمان یافته است. به‌گونه‌ای که محرم، مهم‌ترین فصل معنوی سال برای آنان محسوب می‌شود و عاشورا، زبان مشترک تمام گروه‌های قومی و زبانی علوی (ترک، کرد، زازا) است. ۳. آیین‌های محرم در میان علویان: ▫️روزهٔ محرم (Muharrem Orucu): روزه‌ای ۱۰ تا ۱۲ روزه که با پرهیز از آب، گوشت، موسیقی، تجمل، نزاع و آزار رساندن به موجودات زنده همراه است. این روزه، نماد همدردی با تشنگی و رنج کربلا و تمرینی برای خودسازی اخلاقی است. ▫️جم ماتم (Matem Cemi): مراسمی جمی در جمخانه (Cemevi) که با سخنرانی دده، خواندن «نَفَس» (اشعار آیینی) با همراهی ساز باغلاما و توزیع آب در پایان (یادآور آب فرات) برگزار می‌شود. در ایام محرم، در بسیاری از جمخانه‌های علویان، مراسم آیینی «سِماح/سماع» به احترام سوگ امام حسین(ع) اجرا نمی‌شود. ▫️آشوره (Aşure): پخت و توزیع جمعی آشوره، نماد پایان سوگ، همبستگی اجتماعی و تقسیم برکت است. در هنگام پخت، ذکر «یا حسین» و گاه لعن بر یزید شنیده می‌شود. ۴. شعر و ادبیات؛ ستون فقرات انتقال عاشورا در فرهنگ علوی، شعر و نَفَس نقش کتاب، حدیث و منبر را ایفا کرده‌اند. شاعرانی چون فضولی، شاه اسماعیل خطایی، پیرسلطان ابدال و ویرانی، با اشعار خود، حافظهٔ عاشورا را قرن‌ها در میان علویان زنده نگه داشته‌اند. باغلاما نیز نه فقط ساز، بلکه رسانهٔ انتقال پیام عاشوراست. ۵. کارکردهای عاشورا در جامعهٔ علوی: 1⃣ کارکرد اعتقادی: محبت اهل‌بیت، هستهٔ مرکزی دینداری 2⃣ کارکرد فرهنگی: انتقال شعر، نَفَس، آیین‌ها و سنت شفاهی 3⃣ کارکرد اجتماعی: همبستگی، حل اختلاف، بازتولید پیوندهای جمعی 4⃣ کارکرد هویتی: پیوند گذشته، حال و آیندهٔ جامعهٔ علوی ◀️ عاشورا در میان علویان ترکیه، تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه یک چارچوب معنابخش برای فهم تاریخ، هویت، اخلاق و سیاست است. اگر امام علی(ع)، هویت اعتقادی علویان است، امام حسین(ع)، هویت زیستهٔ آنان محسوب می‌شود. اینگونه، تعبیر «جغرافیای حسینی» به‌درستی نشان می‌دهد که امام حسین(ع) در شعر، موسیقی، روزه، تربیت، ادبیات سیاسی و حافظهٔ تاریخی علویان حضور دائمی دارد و این جامعه، با همهٔ تنوع‌های قومی و زبانی، در محرم به زبان مشترک عاشورا دست می‌یابد. در پایان نشست بر ضرورت پژوهش‌های میدانی بیشتر در مورد علویان ترکیه و نیز بازخوانی ظرفیت‌های عاشورا برای گفت‌وگو و همدلی میان فرهنگ‌های اسلامی در جوامع مسلمان تأکید شد. 📎 انجمن تاریخ‌پژوهان حوزهٔ علمیه 🗓 تاریخ برگزاری نشست: ۲۲ تیرماه 🌐 دسترسی به صوت نشست: https://room.aou.ir/pc8cwytlgwhq/ ‌#انجمن_تاریخ‌پژوهان #دههٔ_سوم_محرم #نشست_علمی 💠 کانال‌رسمی‌انجمن‌تاریخ‌پژوهان‌حوزه 💠 @a_tarikh ‌‌

‌ 🔊 صوت نشست #چهارم از سلسله‌ نشست‌های تخصصی دهه سوم محرم «افق‌های نو در مطالعات عاشورایی؛ از علل‌شناسی تا فرهنگ‌پژوهی» 🔹 با موضوع: «تحلیل علل قیام امام حسین (ع) از منظر قائد شهید امت» 🎙باارائهٔ: دکتر هادی یعقوب‌زاده عضو هیئت علمی دانشگاه هنر ایران 🔊https://room.aou.ir/px384f0h4k7t/ 🗓زمان برگزاری: ۲۴ تیرماه ساعت ۹ تا ۱٠:۳٠ ‌#انجمن_تاریخ‌پژوهان #دههٔ_سوم_محرم #نشست_علمی 💠 کانال‌رسمی‌انجمن‌تاریخ‌پژوهان‌حوزه 💠 @a_tarikh ‌‌

‌ 🔊 صوت نشست #اول از سلسله‌ نشست‌های تخصصی دهه سوم محرم «افق‌های نو در مطالعات عاشورایی؛ از علل‌شناسی تا فرهنگ‌پژوهی» 🔹 با موضوع: «روش‌شناسی فرهنگی دعوت و جلب اطاعت در قیام عاشورا» 🎙باارائهٔ: دکتر محمدمصطفی اسعدی عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران 🗓زمان برگزاری: ۲۱ تیرماه ساعت ۹ تا ۱٠:۳٠ ‌#انجمن_تاریخ‌پژوهان #دههٔ_سوم_محرم #نشست_علمی 💠 کانال‌رسمی‌انجمن‌تاریخ‌پژوهان‌حوزه 💠 @a_tarikh ‌‌

‌ 🔊 صوت نشست #دوم از سلسله‌ نشست‌های تخصصی دهه سوم محرم «افق‌های نو در مطالعات عاشورایی؛ از علل‌شناسی تا فرهنگ‌پژوهی» 🔹 با موضوع: «جغرافیای حسینی؛ آیین‌های عزاداری در میان علویان ترکیه» 🎙باارائهٔ: دکتر زهرا کبیری‌پور عضو هیئت مدیرهٔ انجمن تاریخ پژوهان حوزهٔ علمیه 🗓زمان برگزاری: ۲۲ تیرماه ساعت ۹ تا ۱٠:۳٠ ‌#انجمن_تاریخ‌پژوهان #دههٔ_سوم_محرم #نشست_علمی 💠 کانال‌رسمی‌انجمن‌تاریخ‌پژوهان‌حوزه 💠 @a_tarikh ‌‌

‌ 🔊 صوت نشست #سوم از سلسله‌ نشست‌های تخصصی دهه سوم محرم «افق‌های نو در مطالعات عاشورایی؛ از علل‌شناسی تا فرهنگ‌پژوهی» 🔹 با موضوع: «نقش خواص کوفه در رخداد عاشورا» 🎙باارائهٔ: دکتر حمیدرضا مطهری رئیس انجمن تاریخ پژوهان حوزهٔ علمیه 🗓زمان برگزاری: ۲۳ تیرماه ساعت ۹ تا ۱٠:۳٠ ‌#انجمن_تاریخ‌پژوهان #دههٔ_سوم_محرم #نشست_علمی 💠 کانال‌رسمی‌انجمن‌تاریخ‌پژوهان‌حوزه 💠 @a_tarikh ‌‌

‌‌ 🔊 صوت نشست #چهارم از سلسله‌ نشست‌های تخصصی دهه سوم محرم «افق‌های نو در مطالعات عاشورایی؛ از علل‌شناسی تا فرهنگ‌پژوهی» 🔹 با موضوع: «تحلیل علل قیام امام حسین (ع) از منظر قائد شهید امت» 🎙باارائهٔ: دکتر هادی یعقوب‌زاده عضو هیئت علمی دانشگاه هنر ایران 🗓زمان برگزاری: ۲۴ تیرماه ساعت ۹ تا ۱٠:۳٠ ‌#انجمن_تاریخ‌پژوهان #دههٔ_سوم_محرم #نشست_علمی 💠 کانال‌رسمی‌انجمن‌تاریخ‌پژوهان‌حوزه 💠 @a_tarikh ‌‌

‌ 📝 گزارش سومین نشست علمی از سلسله نشست‌های تخصصی با موضوع: «نقش خواص کوفه در حوادث عاشورا» روز سه‌شنبه ۲۴ تیرماه، سومین نشست علمی‑تخصصی از سلسله نشست‌های عاشورایی با عنوان «افق‌های نو در مطالعات عاشورایی»، با حضور جمعی از پژوهشگران و تاریخ‌پژوهان، به صورت برخط برگزار شد. در این نشست که از طرف انجمن تاریخ‌پژوهان حوزه علمیه و با همکاری پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) و دیگر مراکز علمی برگزار گردید، یافته‌های پژوهشی دربارهٔ نقش و عملکرد خواص کوفه در بستر تحولات منجر به عاشورا مورد بررسی و واکاوی قرار گرفت. 🔹 چکیده‌ای از مباحث مطرح‌شده: ۱. وضعیت مذهبی کوفه؛ از آغاز تا عصر امام حسین(ع) در ابتدای نشست، تصویری از ترکیب مذهبی کوفه ارائه شد و تأکید گردید که کوفیان به‌طور کامل شیعه نبوده‌اند. این شبهه که شیعیان، امام را دعوت کرده و سپس به شهادت رساندند، نادرست است؛ زیرا بسیاری از کوفیان شیعه نبودند و پس از سلطهٔ معاویه، حتی آن تعداد شیعه نیز کوچانده شدند. بنابراین، کوفه با تغییر بافت جمعیتی مواجه شد و نمی‌توان آن را شهری یکدست شیعی قلمداد کرد. ۲. تعریف خواص خواص، کسانی معرفی شدند که با علم و آگاهی حرکت می‌کنند و تابع جو و هیجانات سطحی نیستند. بر این اساس، نقش آنان در حوادث عاشورا، نقشی تعیین‌کننده و دوگانه ارزیابی شد. ۳. دو گروه خواص در کوفه: طرفدار حق و طرفدار باطل ▫️خواص طرفدار حق: نمونهٔ بارز، سلیمان بن صرد خزاعی است. او و همراهانش با وجود توانایی برای پیوستن به امام حسین(ع) (چنان‌که عبدالله بن عمیر چنین کرد)، در یاری امام کوتاهی ورزیدند. حرکت بعدی آنان در قالب قیام توابین نیز نتوانست تأثیر شایسته‌ای بر تاریخ بگذارد؛ در حالی‌که اگر همین خواص در کربلا حضور می‌یافتند، سرنوشت واقعه دگرگون می‌شد. ▫️خواص طرفدار باطل: نمونهٔ برجسته، شریح قاضی است. زمانی که هانی بن عروه مجروح و در زندان ابن‌زیاد بود، قبیلهٔ او برای نجاتش اطراف دارالاماره را گرفته بودند. شریح به دستور ابن‌زیاد نزد آنان رفت و تنها به زنده بودن هانی اشاره کرد، بدون آنکه از وضعیت وخیم او سخن گوید. اگر او وضعیت واقعی را بازگو می‌کرد، قوم هانی دست به اقدام می‌زدند و احتمالاً تاریخ مسیر دیگری می‌یافت. ۴. سخن پایانی با نقل قولی از رهبر شهید نشست با این جملهٔ کلیدی از رهبر شهید به پایان رسید: «یک وقت یک حرکت بجا، تاریخ را نجات می‌دهد و گاهی یک حرکت نابجا که ناشی از ترس و ضعف و دنیاطلبی و حرص به زنده ماندن است، تاریخ را در ورطهٔ گمراهی می‌غلطاند.» ایشان تصریح کردند: اگر خواص امری را که تشخیص دادند، به‌موقع و بدون فوت وقت عمل کنند، تاریخ نجات پیدا می‌کند و دیگر حسین بن علی‌ها به کربلا کشانده نمی‌شوند. اما اگر خواص بد فهمیدند، دیر فهمیدند، یا فهمیدند ولی با هم اختلاف کردند، کربلاها در تاریخ تکرار خواهد شد. ◀️ این نشست نشان داد که واکاوی نقش خواص کوفه، نه‌تنها برای فهم دقیق‌تر عاشورا، بلکه برای درک مسؤولیت‌پذیری نخبگان در تمام اعصار، ضرورتی انکارناپذیر است. تأکید شد که بازخوانی این مقطع تاریخی، می‌تواند چراغ راهی برای خواص امروز جوامع اسلامی باشد تا از تکرار کربلاهای تاریخی جلوگیری کنند. 📎 انجمن تاریخ‌پژوهان حوزهٔ علمیه 🗓 تاریخ برگزاری نشست: سه‌شنبه ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵ #انجمن_تاریخ‌پژوهان #افق‌های_نو_در_مطالعات_عاشورایی #نشست_علمی 💠 کانال‌رسمی‌انجمن‌تاریخ‌پژوهان‌حوزه 💠 @a_tarikh