🌹6. خوف از محروم گشتنِ لقای الهی و قرب او: برخی از اولیای الهی کسانی هستند که اگر جهنم و بهشتی هم درکار نبود، از این می‌ترسند که مورد بی‌مهری و بی‌اعتنایی خداوند متعال قرار گیرد. 🌹در قرآن کریم، بی‌اعتنایی خداوند به کفار، از جمله بزرگ‌ترین عذاب‌های الهی ذکر می‌گردد: «وَ لايُكَلِّمُهُمُ‏ اللَّهُ‏ وَ لايَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ؛ و خدا با آنان سخن نمى‏ گويد، و در قيامت به آنان نظر [لطف و رحمت] نمى‏ نمايد» (1) 🌹اولیای الهی بـا این که بـه وظایف خود عمل می‌کنند، بیم دارند. بیم آنان از این است که مبادا محبوب آن‌ها را نپسندد و آن‌ها را نپذیرد: «وَ الَّذينَ‏ يُؤْتُونَ‏ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلى‏ رَبِّهِمْ راجِعُون‏؛ و آنان كه آنچه را [از زكات و ديگر انفاقات در راه خدا ] مى‏ پردازند در حالى كه دل‏هايشان از اين كه به سوى پروردگارشان [براى محاسبه دقيق] باز مى‏ گردند، ترسان است» (2) 🌹امام حسین علیه السلام در بعضی از فرازهای دعای عرفه چنان اشک می‌ریختند که گویا از ناودان آب خارج می‌شود و عرضه می‌دارد: «إِنِّي‏ كُنْتُ‏ مِنَ‏ الْوَجِلِينَ‏؛ خدایا من جزء کسانی هستم که از تـو می‌ترسند» 🌹یکی از شاگردان شخ رجبعلی خیاط می‌گوید: روزی جناب شیخ به من گفت: «بنده‌ای که نمی‌داند کارهای او مورد قبول خداوند متعال واقع شده یا نه، چگونه می‌تواند خائف و نگران نباشد؟! آیا تو خود را برای «او» آراسته می‌کنی یا برای «خود» و برای وجهه پیدا کردن میان مردم؟! اموات وقتی مُردند می‌گویند: «حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِ‏ ارْجِعُونِ‏، لَعَلِّي‏ أَعْمَلُ‏ صالِحاً فيما تَرَكْتُ؛ (3) تا زمانى كه يكى از آنان را مرگ در رسد، مى‏ گويد: اى پروردگار من مرا [براى جبران گناهان و تقصيرهايى كه از من سر زده به دنيا] بازگردان، اميد است در [برابر] آنچه [از عمر، مال و ثروت در دنيا] واگذاشته‏ ام كار شايسته‏ اى انجام دهم» عمل صالح آن است که خدا بپسندد، نه این که نفس تو آن را امضا کند» (4) ـــــــــــــــــــــــ 1) سورة آل عمران:3، آیة77. 2) سورة مؤمنون:23، آیة60. 3) سورة مؤمنون:23، آیات 99 و 100. 4) محمدی ری‌شهری، محمد، «کیمای محبت»، ص257. (بخش 78)@ahklag_marefat

#تازه_نشر #پژوهشکده_ادیب استاد و نقش آن در مراحل سیر و سلوک اثر استاد علی عزیزیان خرید از کتابگاه: https://b2n.ir/z04750 یا پیامک به 09197459063

🌺7. خوف از عظمت الهی 🌺 از امور فطريّه‌اى‏ كه جميع بشر مخمّر بر آن است تعظيم و ترهيب از عظيم است. لذا در حضور سلطان عادل، اشخاصى كه به هيچ وجه معصيت و سركشى به خود سراغ ندارند كوچك و راهب و خائف هستند؛ بلكه كسانى كه عظمت و بزرگى عالمى را ادراك كردند، در مقابل او به حسب فطرت، خائف شوند با آن كه مأمون از ضررشان هستند. 🌹اين كه در قلوب ما محجوبان، خوف و رهبت از حق تعالى وجود ندارد، براى آن است كه ادراك عظمت نكرديم. و چون فطرت محتجب به حجاب‌هاى غليظ طبيعت است از اين جهت جرئت بر مولى می كند. آنان كه از حجاب طبيعت بيرون آمده بودند و جلوه عظمت حق بر قلوب آن‌ها شده بود، بى‏ توجّه به نفع و ضرر و بدون التفات به جهنم و بهشت، قلب‌هاى آن‌ها از نور عظمت و سطوت جلال، مى‏ لرزيد (1) و از خوف خدا غش مى‏ كردند. (2) رنگ‌هاى مباركشان در وقت نماز، كه ميعاد حضور اولياء و معراج قرب آن‌ها است، زرد مى‏ شد، (3) و پشت مباركشان مى‏ لرزيد و از خود بى‏ خود مى‏ شدند.(4) 🌺در شب معراج، رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم به مشاهده هر جلوه‌اى‏ از جلوات عظمت، غش مى‏ كرد و پس از آن، از جلوه‏ هاى انس و رحمت به هوشش مى‏ آوردند. (5) آنجا مقام خوف از چيزى جز عظمت نبود، و اسم و رسمى از عذاب و عقاب نبود. آنجا فطرت عشق و محبت، به تمام حقيقت و فطرت رهبت و رغبت، به تمام معنى بى‏ شائبه احتجاب، حكم‏ فرما در وجودش بود، و حكم فطرت از حكم حق جدا نبود.(6) 🌹و خداوند متعال مى‏ فرمايد: «وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ؛ (7) و هر كس را كه از مقام پروردگارش بترسد، دو بهشت است»، «وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى‏ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى؛ (8) و اما كسى كه از ايستادن در برابر پروردگارش هراسيد و نفس [خود] را از هوس بازداشت پس جايگاه او همان بهشت است»، «إِنَّ الْأَبْرارَ ... إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ (9) همانا نيكان...[مى‏گويند:] ما از پروردگارمان از روز عبوسى سخت هراسناكيم». 🌲و در روایتی می‌خوانیم: «أكْثَرُ النّاسِ مَعْرِفَةً لِنَفْسِهِ أخْوَفُكُمْ لِرَبِّهِ؛ (10) آشناترين مردم به نفس خويش، بيمناكترين ايشان از پروردگارش مى‌‌باشد». در دعا از خداوند متعال تقاضا می‌کنیم: «وَاجْعَلْ أَخْوَفَ الْأَشْياءِ عِنْدِى خَوْفَكَ؛ و خوف از تو را نزد من مخوف‌ترین چیزها قرار ده» که تقاضاى خوف از عظمت پروردگار ـ كه بالاترين ترس از او سبحانه به حساب مى‏ آيد ـ می‌باشد. و نیز تقاضا می‌کنیم: «وَاجْعَلْ عَيْنِى باكِيَةً لِخَشْيَتِكَ؛ (11) و چشمم را براى ترس [از عظمت‏] خود گريان قرار ده» «يا مَوْلاىَ! بِذِكْرِكَ عاشَ قَلْبى، وَبِمُناجاتِكَ بَرَّدْتُ أَلَمَ الْخَوْفِ عَنّى؛ (12) اى مولاى من! با ياد و ذكرت دلم زنده است، و با مناجاتت درد خوف‏ خود را تسكين مى دهم». 🥀خوف حضرت زهرا علیها السلام حضرت فاطمه علیها السلام عابده‏ اى است كه چون در محراب عبادت مى‏ ايستاد، آنچنان نور وجودش براى اهل آسمان جلوه مى‏ كرد كه خداوند به ملائكه‏ اش مى‏ فرمود: «بنده‏ ام فاطمه را ببينيد كه چگونه در پيشگاهم ايستاده و از شدّت خوف‏ من، بدنش مى‏ لرزد و با قلبش به بندگى من روى آورده است» (13) ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1) چنان كه درباره حضرت سيّد الساجدين على بن حسين علیهما السلام نقل شده است: «كان أعضائه ترتعدّ من خشية اللّه؛ اعضاى بدن آن حضرت از خشيت و ترس خدا مى‏ لرزيد». (بحار الانوار؛ ج 46، ص80). 2) چنان كه حالت غشوه براى حضرت أميرالمؤمنين علیه السلام بعد از دعا و مناجات، دست مى‏ داد. (بحارالأنوار، ج41، ص12) 3) چنان كه بروز اين حالت براى حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام در هنگام وضو گرفتن نقل شده است. (بحارالأنوار، ج 77، ص 346). 4) مجلسی، محمد باقر، «بحارالأنوار»، ج 46، ص 55. 5) همان؛ ج 79، ص 241. 6) خمينى، روح الله، «تهذيب نفس و سير و سلوك از ديدگاه امام خمينى»، ج‏1، ص495. 7) سورة الرحمن:55 ، آية 46. 8) سورة نازعات:79 ، آية40 و 41. 9) سورة انسان:76 ، آيات 5 و 10. 10) آمدی، ابوالفتح، «غرر و درر موضوعى»، باب الخوف، ص 97. 11) سید بن طاووس، «اقبال الاعمال»، ص 443. 12) همان، ص73. 13) سعادت پرور، على، «جلوه نور»، ص13. (بخش 79)https://eitaa.com/ahklag_marefat

🌺8 . خوف از سوء خاتمه و سرانجام‏🌺 بيشترین خوفى كه در دل اهل تقوی و خوبان است خوف سوء خاتمه است كه دل‌ آن‌ها را پاره پاره کرده است؛ زيرا كه در آن وقت امر، صعب و خطرناك است. در قرآن مجید آمده است: 🌹«رَبَّنا لا تُزِغْ‏ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً؛ (1) [مى‏ گويند:] پروردگارا، پس از آن كه ما را هدايت كردى، دل‏هايمان را دستخوش انحراف مگردان، و از جانب خود، رحمتى بر ما ارزانى دار». 🌹«ثُمَ‏ كانَ‏ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى‏ أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُنَ‏؛ (2) آن گاه فرجام كسانى كه بدى كردند [بسى‏] بدتر بود، [چرا] كه آيات خدا را تكذيب كردند و آن‏ها را به ريشخند مى‏ گرفتند». 🌹«فَانْظُرْ كَيْفَ‏ كانَ‏ عاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ؛ (3) پس بنگر فرجام بيم داده شدگان چگونه بوده، مگر بندگان مخلَص و پاكيزه [به تمام وجود] خداوند» 🌲مرحوم نراقی در این باره مى‏ فرمايد: «النّاسُ كلُّهم هَلكَى إلاّ العالمونَ و العالمونَ كلُّهم هلكى إلاّ العاملون و العاملونَ كلُّهم هَلكَى إلاّ المخلصون و المخلصون فى خطرٍ عظيمٍ؛ (4) مردم همه در هلاك‏ اند مگر علما، و علما همه در هلاك‏ اند مگر عمل‏ كنندگان (به علم خود) و عمل‏ كنندگان همه در هلاك‏ اند مگر مخلصين و مخلصين هم در خطر بزرگ هستند " ⚘بر همین اساس از امام صادق علیه السلام نقل شده است: پس از آن که نمازت را تمام کردی بگو: «اللّهُمّ....أَسْأَلُكَ‏ أَنْ‏ تَعْصِمَنِي‏ مِنْ‏ مَعَاصِيكَ‏ وَ لَا تَكِلَنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ أَبَداً مَا أَحْيَيْتَنِي لَا أَقَلَّ مِنْ ذَلِكَ وَ لَا أَكْثَرَ- إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمْتَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِين؛ (5) بار خدایا....از تو می‌خواهم که مرا از گناهانت حفظ کنی و تا زنده‌ام هرگز کمتر و بیشتر از چشم برهم زدنی مرا به خودم وامگذار؛ زیرا که نفس همواره به بدی فرمان می‌دهد مگر این که تو رحم کنی ای مهربان‌ترین مهربانان» ــــــــــــــــــــــــــــــــ 1) سوره آل عمران:3، آيه 8. 2) سوره روم:30، آيه 10. 3) سوره صافّات:37، آيات 73 و 74. 4) نراقی، مهدی، «جامع السعادات»، ج 1، ص 220. 5) مجلسی، محمد باقر، «بحارالأنوار»، ج83، ص40. (بخش 80)https://eitaa.com/ahklag_marefat

🌺عوامل به وجود آورنده خوف ممدوح🌺 عوامل مختلفی برای تحصیل خوف ممدوح بیان شده است که اهمّ آن‌ها عبارتند از؛ 🌹1. تحصيل يقين و ايمان به خدا و روز قيامت به طوری که هرچه ايمان قوى‏ تر شود خوف بيش‏تر خواهد بود. امیرالمؤمنین علیه السلام درباره صفات متقين و مرتبه یقین آن‌ها مى‏ فرمايد: «فَهُمْ‏ وَ الْجَنَّةُ كَمَنْ‏ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُنَعَّمُونَ وَ هُمْ وَ النَّارُ كَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُعَذَّبُون؛ ‏(1) آن‏ چنان ايمان آنان كامل شده كه گويا اهل بهشت را به چشم مى‏ بينند كه در ناز و نعمت‏ اند و اهل جهنّم را كه در آن معذّب و گرفتارند». 🌹2. فكر درباره مرگ، قبر و برزخ، قیامت، عذاب آخرت و غيره به طوری که نسبت به این موارد دچار غفلت نشود. خداوند متعال مى‏ فرمايد: «اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ؛ (2) از خدا بترسيد، آن ‏چنان‏ كه شايستة ترسيدن از اوست» ـــــــــــــــــــــــــــــــــ 1) نهج البلاغه، خطبه همام. 2) سورة آل عمران: ، آيه 102. (بخش 81) https://eitaa.com/ahklag_marefat

🌺آثار خوف ممدوح🌺 برای خوف ممدوح آثاری گفته شده است که به برخی از آن‎ها اشاره می‌شود: خوف ممدوح بـاعث دور شدن انـسان از معاصی و اضطراب است. در انسان خائـف شهوت حرام از بین رفته و دل را از غفلت بیرون کرده و آمال و آرزوها را کوتاه می‌سازد. این خوف انسان را به سوی کمال حرکت می‌دهد به طوری که نقش مهمی در بازسازی اعمال دارد. 🌹چنان که امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرماید: «الْخَوْفُ‏ سِجْنُ‏ النَّفْسِ‏ عَنِ الذُّنُوبِ وَ رَادِعُهَا عَنِ الْمَعَاصِي؛ (1) خوف زندان نفس از گناهان و بازدارنده نفس از معاصی است». 🌹آیات و روایت چنین خوفی را عاملی مهم برای اجتناب از بدی‌ها و ناهنجاری‌ها، دین فروشی، قتل، کفر، محرمات، ولایت کافران، هوای نفس، کمک به دیگران، انجام اوامر الهی، انذارپذیری، خشوع، توبه و بازگشت، زهد و بى رغبتى به دنيا، آمرزش گناهان، ايمن بودن از خوف در قيامت، نورانى شدن قلب، نداشتن اندوه و غم در دنيا و.... می‌شمارند. ⚘⚘البته از جمله آثار خوف ممدوح که تأثیر و نقش بسزائی در سیر الی الله دارد رقّت قلب و گریه از خوف الهی است. این گوهر معنویّت به كثرت ياد مرگ و عذاب‌هاى الهى و اهوال قيامت و غیره حاصل مى‏ شود، این اکسیر اقرب راه‌هاى قرب به سوى خداوند است. گریه یکی از مظاهر رحمت الهی است که از سوز دل برمی‌خیزد. 🥀 در روایتی از امام باقر علیه السلام نقل شده است: «هيچ‏ قطره‏اى‏ نزد خدا محبوب‏تر نيست از يك قطره اشك كه در سياهى شب از ترس خدا باشد و نظر به ديگرى در آن نباشد» (2) 🥀و در روایتی دیگر نقل شده است: «چشمى كه از خوف خدا گريست، در قيامت گريان نيست و قطره‏اى از اشك چشم براى خدا، دريايى از آتش را خاموش مى‏ كند و اگر گريه كننده‏اى در امتى‏ بگريد به همه رحم خواهد شد و خوشا به حال بنده‏اى كه خداوند او را در گريه ببيند و گريه كنندگان در قيامت در رفيق اعلا هستند و نزديك‏ترين مرحله عبد به رب گريه در سجده است‏» (3) 🌺مرحوم آیت الله ملکی تبریزی قدس سرّه در این باره می‌نویسد: «اى‏ برادر! خوب فكر كن و براى روز فقر و بيچارگى خود توشه‏ اى فراهم نما بلكه براى حال گرفتارى و بلايت چنين كن و اگر حالت براى گريه مساعد نيست پس چاره‏اى جز تباكى كردن نيست و اگر قساوت قلب مانع تباكى شد پس بدان كه همانا گناهان، تو را بيمار ساخته و كدورت عيب‏ها دلت را به فساد كشيده است به خصوص به زينت اين دنياى پَست و زر و زيور و ظاهر فريبايش مغرور شده‌ای» (4) 🌹بنابراین از خداوند متعال درخواست می‌کنیم: «اللَّهُمَ‏ احْمِلْنا فِى‏ سُفُنِ‏ نَجاتِكَ‏ وَ مَتِّعْنا بِلَذِيذِ مُنَاجَاتِكَ وَ أَوْرِدْنا حِيَاضَ حُبِّكَ وَ أَذِقْنا حَلاوَةَ وُدِّكَ وَ قُرْبِكَ؛ (5) خدايا! ما را بر كشتى‏ هاى نجات حمل كن و از لذّت مناجات و راز و نياز با حضرتت بهره‏ مند گردان و به حوض‏هاى دوستى‏ ات در آور و شيرينى محبت و مقام قرب خود را به ما بچشان» ــــــــــــــــــــــــــــــ 1) آمدی، عبدالواحد، «تصنيف غرر الحكم و درر الكلم»، ص190. 2) كلينى، محمد بن يعقوب، «اصول كافى؛ ترجمه كمره‌اى»، ج‏6، ص57. 3) قمی، عباس، «سفينة البحار»، ج1، ص353. 4) ملكى تبريزى، جواد، «لقاء الله»، ص159. 5) مفاتیح الجنان، مناجات مطیعین. (بخش 81) https://eitaa.com/ahklag_marefat

🌺ب) خوف مذموم🌺 خوف مذموم آن است که منجر به یأس و ناامیدى شود به طوری که انسان را از عمل باز ‌دارد؛ زیرا نشاط را از بین برده و ایجاد کسالت می‌کند. چنین خوفى موجب فساد و نقص و عین خسران است که عقلا و شرعا مذموم است. 🌺عوامل به وجود آورنده خوف مذوم🌺 خوف‏ مذموم‏ خوفى‏ است كه ارتباطى با مسائل خطرآفرين و نيز ربطى به مسائل عالى الهى از قبيل ترس از عذاب فردا، يا ترس از مقام و هيبت حق ندارد، بلكه علّت آن تصوّرات باطل و وهم و خيالات فاسده نسبت به پاره‏اى از امور است كه انسان با اندكى تأمّل نسبت به آن امور كه زاييده خيالات و اوهام است، حس مى‏كند كه خوفش امرى بيهوده و حالتى غير منطقى است. (1) 🌹🌹برای خوف مذموم اسبابی ذکر شده است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت است از؛ 🌲 خوف از مرگ‏ مرگ، نـابودى و از بین رفتن نیست بـلکه مرتبه‌ای از مراتب كمال انسانى و کوچ از منزلی به منزل ديگر است. انسان مومن از چنین انتقالی نباید خوفی نداشته باشد بلکه باید علاقه‌مند نیز باشد؛ زیرا خداوند مى‏ فرمايد: «فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ؛ (2) هيچ كس نمى‏ داند چه پاداش‏ هاى مهمّى كه مايه‏ روشنى چشم او مى‏ شود براى او نهفته است، و اين پاداش كارهايى است كه انجام مى‏ دادند» ⚘⚘اميرالمؤمنين علیه السلام مى‏ فرمايد: «وَ اللَّهِ لَابْنُ أَبِي طَالِبٍ آنَسُ‏ بِالْمَوْتِ‏ مِنَ الطِّفْلِ بِثَدْيِ أُمِّه؛ (3) به خدا سوگند، پسر ابى طالب علاقه‏ اش به مرگ بيش‏تر از علاقه كودك شيرخوار به‏ پستان مادرش است» هم ‏چنين بعد از ضربت خوردن در ضمن وصيتى مى‏ فرمايد: «وَ اللَّهِ مَا فَجَأَنِي مِنَ‏ الْمَوْتِ‏ وَارِدٌ كَرِهْتُهُ وَ لَا طَالِعٌ أَنْكَرْتُهُ وَ مَا كُنْتُ إِلَّا كَقَارِبٍ‏ وَرَدَ وَ طَالِبٍ وَجَدَ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرار؛ (4) خيال نكنيد از ناگهان و بى‏خبر به شهادت رسيدن ناراحتم، بلكه من همانند كسى هستم كه شب تاريك در جست ‏وجوى آب بوده و يا پيگرد چيزى بوده و حالا به آن دست يافته است و آنچه در نزد خداست براى نيكان بهتر است» ⚘⚘امام حسين علیه السلام به اصحاب خود فرمود: «فَإِنِّي لَا أَرَى‏ الْمَوْتَ‏ إِلَّا سَعَادَةً وَ لَا الْحَيَاةَ مَعَ الظَّالِمِينَ إِلَّا بَرَماً؛ (5) من مرگ را جز رسيدن به سعادت نمى‏ دانم و زندگى با ستمكاران را ذلّت و خوارى مى‏ پندارم» ــــــــــــــــــــــــــــــ 1) انصاريان، حسين، «عرفان اسلامى»، ص141. 2) سوره سجده:32، آيه17. 3) نهج البلاغه، خطبه 5. 4) همان، نامه 23. 5) مجلسی، محمد باقر، «بحار الانوار»، ج 44، ص 381. (بخش 82)https://eitaa.com/ahklag_marefat

🌺3. «نور و چراغ هدایت»🌺 🌹خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «وَ مَنْ‏ لَمْ‏ يَجْعَلِ‏ اللَّهُ‏ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ؛ و هر كه خداوند براى او نوری قرار نداد پس براى او هيچ نورى نیست». (1) و خداوند عهده دار چنین نوری است: «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ؛ خداوند ولیّ كسانى است كه ايمان آورده‏ اند، آنان را از تاريكى‏ ها به سوى روشنايى به در مى‏ برد»؛ (2) «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ آمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ؛ اى مؤمنان ! از خدا پروا كنيد و به پيامبرش ايمان آوريد تا دو سهم از رحمتش را به شما عطا كند ، و براى شما نورى قرار دهد كه به وسيله آن [ در ميان مردم ] راه سپاريد»؛ (3) «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‏....يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ؛ خدا نور آسمان‏ها و زمين است....خدا هر كه را بخواهد، با نور خويش هدايت مى‏ كند» (4) 🌲حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نیز می‌فرماید: «فَزَهَرَ مِصْبَاحُ الْهُدَى فِي قَلْبِهِ؛ پس چراغ هدایت در قلبش درخشید». این روشن شدن چراغ هدایت، اشاره به تابش انوار معارف الهیّه بر آئینه قلب آن‌‌هاست. که به مصداق آیه شریفه: «اتَّقُوا اللَّهَ‏ وَ يُعَلِّمُكُمُ‏ اللَّه؛ (5) تقوا را پیشه کنید و خداوند به شما تعلیم می‌دهد» می‌باشد؛ چرا که چنین قلبی مورد توجه و عنایت الهی است. 🌲چنانکه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرماید: «قُلُوبُ‏ الْعِبَادِ الطَّاهِرَةُ مَوَاضِعُ‏ نَظَرِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ فَمَنْ طَهَّرَ قَلْبَهُ نَظَرَ إِلَيْهِ؛ دل‌های پاک بندگان، نظرگاه‌های خدای سبحان است. پس هر که دلش را پاک سازد خداوند به آن بنگرد» (6) 🥀براین اساس امام علی علیه السلام از خداوند متعال در مناجاتش درخواست می‌کند: «إِلَهِي هَبْ‏ لِي‏ كَمَالَ‏ الِانْقِطَاعِ إِلَيْكَ وَ أَنِرْ أَبْصَارَ قُلُوبِنَا بِضِيَاءِ نَظَرِهَا إِلَيْكَ حَتَّى تَخِرَقَ أَبْصَارُ الْقُلُوبِ حُجُبَ النُّورِ فَتَصِلَ إِلَى مَعْدِنِ الْعَظَمَةِ وَ تَصِيرَ أَرْوَاحُنَا مُعَلَّقَةً بِعِزِّ قُدْسِك؛ بار الها! وارستگى [از هركس و هر چيز] و پيوستگى كامل و جانانه به بارگاهت را ارزانى‏ ام دار، و ديدگانِ دلهامان را به فروغ نگاه به خودت روشن گردان تا ديدگان دلهامان، پرده‏ هاى نور را دريده و [عريان و برهنه‏] به معدن و سرچشمه بزرگى و جلال، راه يابد و جانهامان [همچون شعاع‏] به عِزّ قدسِ تو آويخته گردد» (7) 🌹تزكيه براى اين است كه نور هدايت‏ در انسان واقع بشود. تا تزكيه نشديد، طغيان براى شما حاصل خواهد شد. تا تزكيه نشده‏ ايد، علم براى شما خطرناك است، خطرناك‏تر از هر چيزى. تا تزكيه نشده‏ ايد، مقام براى شما خطرناك است و شما را به هلاكت دنيايى و اخروى مى‏ كشاند. (8) 🌹لذا تا آئينه دل از زنگار گناه پاك نشود و روح و جان انسان با آب توبه شستشو نگردد و نور توبه، ظلمت و تاريكى گناه را از درون قلب بيرون نكند، پيمودن راه تهذيب اخلاق و سير سلوك الى اللَّه و رسيدن به جوار قرب پروردگار و غرق شدن در نور هدايت‏ و جذبه‏ هاى وصف ناپذير عرفانى، غير ممكن است. (9) ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1) سوره نور:24، آیه24. 2) سوره بقره:2، آيه 257. 3) سوره حديد:57، آيه 28. 4) سوره نور:24، آيه 35. 5) سوره بقره:2، آیه282. 6) مکارم شیرازی، ناصر، «پیام امام»، ج3، ص544. 7) آمدی، عبدالواحد، «غرر الحكم و درر الكلم»، ص501. 8) تهذيب نفس و سير و سلوك از ديدگاه امام خمينى، ‏ج‏1، ص137. 9) مكارم شيرازى، ناصر، «اخلاق در قرآن»، ج‏1، ص246. (بخش 83)https://eitaa.com/ahklag_marefat

🌹4. «آمادگی برای روز مرگ یا روز قیامت»🌹 کسی که تصمیم بر سفری داشته باشد باید مقداری زاد و توشه‌ مهیا کند تا در هنگام سفر دچار مشکل نشود. همچنین است سفر آخرت که هیچ چاره‌ و گریزی از آن نیست و باید نسبت به آن آمادگی لازم را داشته باشیم. 🌺لذا با توجه به آیات و روایاتی که احوالات مرگ و قیامت را ترسیم کرده است همّت و تصمیم جدی برای آمادگی نسبت به آن روز را تقویت می‌کند. در قرآن کریم آیات متعددی در مقام بیان احوال قبر و قیامت ذکر شده است؛ 🌲«يَوْماً يَجْعَلُ‏ الْوِلْدانَ‏ شيباً؛ روزى كه كودكان را پير مى‏ كند»؛ (1) 🌲«الْأَخِلاَّءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ‏ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقينَ؛ در آن روز دوستان دشمن يكديگرند مگر پرهيزكاران»؛ (2) 🌲«يَوْمَ‏ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ‏؛ آن روز كه (از وحشت) هر كسى از برادرش مي‌گريزد (بلكه) هم از مادر و پدر و از زن و فرزندش (گريزانست) و در آن روز هر كسى چنان گرفتار شأن و كار خود است كه به هيچ كس نتواند پرداخت»؛ (3) 🌲«یَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى‏ وَ ما هُمْ بِسُكارى‏ وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ؛ چون هنگامه آن روز بزرگ را مشاهد كنيد هر زن شير دهى طفل خود را از هول فراموش كند و هر آبستنى فرزند خود را بيفكند و مردم را از وحشت آن روز بي خود و مست بنگرى در صورتى كه مست نيستند، و لكن عذاب خدا سخت است (كه از هول آن مردم چون مست و مدهوشند)»؛ (4) 🌲«يَوْمَ‏ يَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ يَداهُ وَ يَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَني‏ كُنْتُ تُرابا؛ روزى كه هر كسى هر چه (از نيك و بد) كرده در پيش روى خود حاضر بيند و كافر در آن روز (از فرط عذاب) آرزو كند اى كاش خاك بود (تا چنين بآتش كفر خود نمي‌سوخت)» (5) و....آری نسبت به چنین روز و احوالی باید آمادگی لازم پیدا شود. 🌺رسول گرامى صلی الله علیه و آله و سلم به ابوذر فرمود: «يا اباذَرٍ! اذا دَخَلَ النُّورُ الْقَلْبَ، انْفَسَحَ الْقَلْبُ وَاسْتَوْسَعَ؛ (6) اى ابوذر! هنگامى كه نور وارد قلب مى شود. قلب باز و وسيع مى گردد» ابوذر پرسيد: اى رسول خدا! پدر و مادرم به فدايت! علامت آن چيست؟ حضرت فرمود: «الِانابَةُ الى دارِ الْخُلودِ وَ التّجافى عَنْ دارِ الْغُرورِ وَ الإسْتِعْدادُ لِلْمَوْتِ قَبْلَ نُزولِهِ؛ (7) بازگشت [به تمام وجود] به سراى جاودانگى، و كناره گرفتن از سراى فريفتگى، و آمادگى‏ براى‏ مرگ‏ پيش از فرود آمدن آن» 🌹حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام هنگام شهادت به یکی از اصحاب فرمود: «اسْتَعِدَّ لِسَفَرِكَ‏ وَ حَصِّلْ‏ زَادَكَ قَبْلَ حُلُولِ أَجَلِكَ؛ مهیای سفر آخرت شو و توشة خود را قبل از رسیدن مرگت تحصیل کن» (8) 🌹امام سجاد علیه السلام در دعای خود عرضه می‌دارد: «أَللَّهُمَّ! ارْزُقْنِى التَّجافِىَ عَنْ دارِ الْغُرُورِ وَ الْإِنابَةَ إِلى‏ دارِ الْخُلُودِ وَ الْإِسْتِعْدادَ لِلْمَوْتِ قَبْلَ حُلُولِ الْفَوْتِ؛ (9) خداوندا! برجستن و كناره‏گيرى از خانه فريب و بازگشت [به تمام وجود] به خانه جاودانى و آمادگى‏ براى‏ مرگ‏ پيش از دست رفتن آن را روزى‏ام فرما» و نیز عرضه می‌دارد؛ «وَ انْصِبِ الْمَوْتَ بَيْنَ أَيْدِينَا نَصْباً وَ لَا تَجْعَلْ ذِكْرَنَا لَهُ غِبّا؛ و مرگ را همواره در برابر ما نصب العين قرار ده و ياد مرگ را براى ما هر از گاهى قرار مده (بلكه هميشگى كن)» (10) و همچنین مناجات امام علی علیه السلام در مسجد کوفه در این باره بسیار مناسب است. ⚘مرحوم علامه طباطبایی می‌نویسد: «چيزى كه مردم را از اشتغال‏ به‏ امر آخرت باز داشته و بسوى دنيا و مغرور گشتن به آن مى‏ كشاند مساله فراموش كردن مرگ است، مرگى كه انسان نمى‏ داند كارش به كجا مى‏ انجامد». (11) ایشان در اواخر عمرشان دائم می‌فرمود: «توجه، توجه» لذا هر عصر جمعه به زیارت اهل قبور می‌رفت و می‌فرمود: رفتن به قبرستان در سازندگی انسان مؤثر است».(12) ـــــــــــــــــــ 1) سوره مزمّل:73، آیه17. 2) سوره زخرف43، آیه67. ‏ 3) سوره عبس:80، آیه 34 ـ 37. 4) سوره حج:22آ آیه2. 5) سوره نبأ:78، آیه40. 6) مجلسی، محمد باقر، «بحارالأنوار»، ج 77، ص 83. 7) همان، ص 81. 8) مجلسى، محمد باقر، «بحار الأنوار»، ج‏44، ص139. 9) سید بن طاووس، «اقبال الاعمال»، ص 228. 10) صحيفه سجاديه، دعای40. 11) طباطبايى، محمدحسين، «تفسير الميزان»، ترجمه محمد باقر موسوی همدانی، ج8، ص456. 12) محیطی، علی، «صراط سلوک»، ص131. (بخش 84)https://eitaa.com/ahklag_marefat

🌹یاد مرگ و توجه و آمادگی نسبت به آخرت، گرایش‌های درونی را کنترل و متعادل می‌گرداند و وجود او را از دام تعلّقات رها کرده و موجب دلبستگی وی به عالم قدس می‌شود .... یاد مرگ در حال غنی و فقر، انسان را از زیاده خواهی، افزون طلبی و فخرفروشی در دنیا باز می‌دارد. 🌹 چنان که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «أكثِرُوا ذِكرَ الموتِ فإنَّه يُمَحِّصُ الذُّنُوبَ و يُزَهِّدُ في الدّنيا فإن ذَكَرتُمُوهُ عندَ الغنى هَدَمَه و إن ذَكَرتُمُوهُ عندَ الفقرِ أرضاكُم بِعِيشِكُم؛ زیاد مرگ را یاد کنید؛ زیرا یاد مرگ گناهان را می‌ریزد و در دنیا بی‌رغبت می‌کند، پس اگر آن را هنگام ثروتمندی یاد کنید، آن (طغیان) را می‌شکند و اگر آن را هنگام نداری یاد کنید، شما را به زندگانی‌تان خشنود می‌گرداند». (1) 🌺ملاقات در قبرستان مالك بن دينار می‌گويد: به قبرستان‏ بصره داخل شدم، شخصی بنام سعدون را در آن جا ديدم، پرسيدم: چگونه‏ اى و در چه حالى؟ گفت: اى مالك! چگونه باشد حال كسى كه صبح و شام مى‏ كند در حالى كه قصد سفر به‏ جاى دورى را بدون آمادگى و توشه دارد و بر پروردگار عادلى كه بين بندگان حكم مى‏ فرمايد، وارد مى‏ شود؟ پس از آن بسيار گريست. گفتم: چرا مى‏ گريى؟ گفت: به خدا سوگند كه به سبب حرص بر دنيا و يا به جهت بى‏ تابى از مرگ و مصيبت گريه نكردم، بلكه براى روزى كه از عمرم گذشت و عمل نيكويى در آن انجام ندادم، گريستم، به خدا سوگند كه كمى توشه و دورى بيابان و گردنه سخت [قيامت‏] مرا به گريه درآورد. و نمى‏دانم كه بعد از آن به بهشت مى‏روم يا به سوى آتش [جهنم‏]. چون اين گفتار حكمت بار را از وى شنيدم، گفتم: مردم گمان مى‏ كنند تو ديوانه‏ اى! گفت: گفتارى كه ديگران مى‏ گويند، تو هم بر زبان مى‏ آورى؟ مردم گمان مى‏ كنند من ديوانه‏ ام، ديوانه نيستم. و لكن محبّت مولايم با قلب و درونم آميخته و بين گوشت و خون و استخوان‏هايم جارى گشته، پس به خدا سوگند كه از محبت او سرگشته و ديوانه‏ ام. (2) ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1) پاينده، ابوالقاسم، «نهج الفصاحة»، ص237. 2) سعادت پرور، على، «پاسداران حريم عشق»، ج‏5، ص180. 3) (بخش 85)https://eitaa.com/ahklag_marefat