· موجودات تک‌یاخته‌ای (مثل باکتری): تمام فعالیت‌های حیاتی خود را با همان یک یاخته انجام می‌دهند. · موجودات پریاخته‌ای (مثل انسان): فعالیت‌های حیاتی توسط تعداد زیادی یاخته و با تقسیم کار بین آنها انجام می‌شود. هر گروه از یاخته‌ها کار خاصی را بر عهده می‌گیرند. پرسش: به چه جاندارانی پریاخته‌ای ساده می‌گویند؟ مثال بزنید. پاسخ: به جاندارانی که از چند یاخته تشکیل شده‌اند، اما هر یاخته هنوز می‌تواند به تنهایی و مستقل از دیگران به زندگی خود ادامه دهد، پریاخته‌ای ساده می‌گویند. مثال: جلبک رشته‌ای. --- صفحه ۷ پرسش: انجام کار در جانداران پریاخته‌ای چگونه است؟ مثالی از تناسب بین کار و شکل یاخته بیان کنید. پاسخ: در جانداران پریاخته‌ای پیشرفته (مثل گیاهان و جانوران) تقسیم کار به طور کامل صورت گرفته است. یاخته‌ها برای انجام کارهای ویژه، شکل‌های متفاوتی پیدا کرده‌اند. · مثال ۱ (یاخته‌های خونی): برای اینکه به راحتی در رگ‌ها حرکت کنند، شکل گرد دارند. · مثال ۲ (یاخته‌های عصبی): برای انتقال پیام در مسافت‌های طولانی، شکل دراز و کشیده دارند. · مثال ۳ (یاخته‌های پوششی پوست): برای محافظت از بدن، به هم فشرده و ضخیم هستند. · مثال ۴ (یاخته‌های مویرگ‌ها): برای تبادل آسان مواد، نازک هستند و منافذی بین آنها وجود دارد. پرسش: اندام یا عضو را تعریف کنید. مثال بزنید. پاسخ: اندام یا عضو به مجموعه‌ای از چند بافت مختلف گفته می‌شود که برای انجام یک کار مشخص با هم همکاری می‌کنند. مثال: معده، کلیه، قلب، پوست، کبد. پرسش: انواع بافت‌های اصلی بدن ما کدامند؟ پاسخ: چهار نوع بافت اصلی در بدن ما وجود دارد: 1. بافت پوششی 2. بافت ماهیچه‌ای 3. بافت عصبی 4. بافت پیوندی انواع فرعی بافت پیوندی عبارتند از: بافت خونی، استخوان، غضروف و چربی. --- صفحه ۸ پرسش: جمله "بدن یک موجود زنده از واحدهای کوچک‌تری به نام دستگاه ساخته شده است" را تصحیح کنید. پاسخ: این جمله نادرست است. ترتیب درست سلسله‌مراتب سازمان‌یابی بدن به این صورت است: یاخته ← بافت ← اندام ← دستگاه ← موجود زنده بنابراین، بدن یک موجود زنده مستقیماً از دستگاه ساخته نشده، بلکه دستگاه‌ها در کنار هم قرار می‌گیرند و موجود زنده را به وجود می‌آورند. دستگاه‌ها خود از اجتماع اندام‌ها ساخته می‌شوند. پاسخ‌های کامل و تشریحی به پرسش‌های «فصل ۱۲ سفره سلامت» --- صفحه ۱ پرسش: بدن ما مواد لازم برای رشد را از کجا تامین می‌کند؟ پاسخ: بدن ما مواد لازم برای ساخته شدن یاخته‌های جدید و رشد آن‌ها را از غذاهایی که می‌خوریم تأمین می‌کند. پرسش: غذاها چه نیازهایی از بدن ما را تامین می‌کنند؟ پاسخ: غذاها دو نیاز اصلی بدن ما را تأمین می‌کنند: 1. مواد مورد نیاز برای ساخت و رشد یاخته‌ها. 2. انرژی مورد نیاز برای انجام فعالیت‌های مختلف. --- صفحه ۲ پرسش: شکل روبرو (برچسب روی بسته خوراکی) چه موادی را در آن خوراکی نشان می‌دهد؟ پاسخ: بر اساس برچسب، مواد موجود در این خوراکی عبارتند از: انرژی، کربوهیدرات، چربی، فیبر، رطوبت و آهن. پرسش: کارهایی که غذا در بدن ما انجام می‌دهد به چه چیزهایی بستگی دارد؟ پاسخ: کارهایی که غذا در بدن انجام می‌دهد به مواد مغذی موجود در آن بستگی دارد. پرسش: مواد مغذی موجود در غذاها را نام ببرید. پاسخ: مواد مغذی اصلی عبارتند از: 1. کربوهیدرات‌ها (قندها) 2. لیپیدها (چربی‌ها) 3. پروتئین‌ها 4. ویتامین‌ها 5. مواد معدنی 6. آب پرسش: کربوهیدرات‌ها چه موادی هستند؟ پاسخ: کربوهیدرات‌ها گروهی از مواد مغذی هستند که وظیفه اصلی آن‌ها تأمین انرژی مورد نیاز بدن است. پرسش: چه خوراکی‌های دیگری می‌شناسید که نشاسته دارند؟ پاسخ: علاوه بر سیب‌زمینی، نان و خیار، خوراکی‌های دیگری که نشاسته دارند عبارتند از: برنج، موز، ذرت، ماکارونی، گندم. پرسش: نشاسته از چه چیزی ساخته شده است؟ پاسخ: نشاسته از به هم پیوستن تعداد زیادی مولکول گلوکز (یک نوع قند ساده) ساخته می‌شود. --- صفحه ۳ پرسش: گلوکز چیست؟ پاسخ: گلوکز یک قند ساده است که گیاهان در فرایند فتوسنتز آن را می‌سازند. گلوکز ماده اولیه ساخت نشاسته و سلولز است. پرسش: سلولز چیست و در چه غذاهایی یافت می‌شود؟ پاسخ: سلولز یک نوع کربوهیدرات مرکب است که در گیاهان ساخته می‌شود و مانند نشاسته از مولکول‌های گلوکز تشکیل شده است. سلولز در همه غذاهای گیاهی از جمله میوه‌ها و سبزی‌ها یافت می‌شود. پرسش: فایده سلولز برای بدن چیست؟ پاسخ: اگرچه بدن ما نمی‌تواند سلولز را هضم کند و از انرژی آن استفاده نماید، اما خوردن غذاهای دارای سلولز (فیبر) به دلیل نقشی که در تنظیم کار دستگاه گوارش و دفع مواد زائد دارد، به سلامتی بدن کمک می‌کند. پرسش: به جز روغن و کره، چه خوراکی‌های دیگری می‌شناسید که چربی دارند؟ پاسخ: بادام، گردو، پسته، تخمه آفتابگردان، زیتون، گوشت، تخم مرغ، شیر و لبنیات.

پرسش: در آزمایش تشخیص چربی، چه تغییری در کاغذ ایجاد می‌شود؟ پاسخ: وقتی کاغذ با ماده چرب آغشته می‌شود، یک لکه شفاف روی آن ایجاد می‌شود که پس از خشک شدن کاغذ نیز باقی می‌ماند. پرسش: برخی از فواید چربی‌ها برای بدن را بیان کنید. پاسخ: 1. ساختار: چربی‌ها ماده اصلی سازنده غشای یاخته‌ها هستند. 2. محافظت: بافت چربی دور اندام‌های داخلی (مثل قلب) را می‌پوشاند و از آن‌ها در برابر آسیب و ضربه محافظت می‌کند. 3. انرژی: چربی‌ها منبع غنی انرژی هستند و به ازای هر گرم، بیش از دو برابر کربوهیدرات انرژی تولید می‌کنند. پرسش: در مصرف چربی‌ها به چه چیزهایی باید توجه کنیم؟ پاسخ: باید توجه کنیم که چربی کم مصرف کنیم و تا حد امکان از چربی‌های مایع (گیاهی) به جای چربی‌های جامد استفاده کنیم، زیرا چربی‌های جامد خطر رسوب در رگ‌ها و بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهند. پرسش: چربی‌ها چه ضررهایی برای بدن دارند؟ پاسخ: مصرف زیاد چربی‌ها، به ویژه چربی‌های جامد (اشباع)، می‌تواند باعث تنگ شدن رگ‌ها، افزایش خطر سکته قلبی و فشار خون بالا شود. --- صفحه ۴ پرسش: انواع چربی‌ها کدام‌اند و هر یک چه حالتی دارند و در چه چیزهایی یافت می‌شوند؟ پاسخ: · چربی‌های گیاهی: در دمای معمولی اتاق، مایع هستند. مانند: روغن زیتون، روغن گردو، روغن آفتابگردان. · چربی‌های جانوری: در دمای معمولی اتاق، معمولاً جامد هستند. مانند: پیه، کره. پرسش: چرا پزشکان توصیه می‌کنند از چربی‌های جامد کمتر مصرف کنیم؟ پاسخ: زیرا احتمال رسوب کردن چربی‌های جامد در دیواره رگ‌ها و ایجاد تنگی و گرفتگی آن‌ها، بیشتر از چربی‌های مایع است. این گرفتگی رگ‌ها می‌تواند منجر به بیماری‌های قلبی و سکته شود. پرسش: چه افرادی ماهیچه‌های قوی دارند و ماهیچه‌های قوی چه فایده‌ای دارد؟ پاسخ: افرادی که ورزش می‌کنند، معمولاً ماهیچه‌های قوی‌تری دارند. داشتن ماهیچه‌های قوی به ما کمک می‌کند تا بتوانیم فعالیت‌های بدنی را بهتر انجام دهیم (مثلاً سریع‌تر بدویم، وزنه سنگین‌تری بلند کنیم). پرسش: چرا باید در غذاهایی که می‌خوریم به اندازه کافی پروتئین باشد؟ پاسخ: زیرا پروتئین‌ها برای ساخته شدن یاخته‌های جدید، ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده و ساخت بافت‌های مختلف بدن مانند ماهیچه‌ها، استخوان‌ها و غضروف‌ها ضروری هستند. بدون پروتئین کافی، بدن نمی‌تواند رشد کند و سالم بماند. --- صفحه ۵ پرسش: واحد سازنده مولکول‌های پروتئین چیست؟ پاسخ: واحد سازنده پروتئین‌ها، مولکول‌های کوچکی به نام آمینواسید (اسید آمینه) هستند. پرسش: منظور از آمینواسیدهای ضروری چیست؟ پاسخ: آمینواسیدهایی هستند که بدن ما نمی‌تواند آن‌ها را بسازد و ناچار است آن‌ها را به طور آماده و از طریق غذا دریافت کند. --- صفحه ۶ پرسش: فکر کنید: الف) اگر فردی هیچ نوع غذای جانوری مصرف نکند، چه مشکلی ممکن است برایش پیش آید؟ ب) چنین افرادی چه نکاتی را باید در برنامه غذایی خود رعایت کنند؟ پاسخ: · الف) ممکن است با کمبود آمینواسیدهای ضروری مواجه شود، زیرا بیشتر پروتئین‌های گیاهی به تنهایی همه آمینواسیدهای ضروری را ندارند. · ب) چنین افرادی (گیاهخواران) باید غذاهایی را مصرف کنند که به صورت ترکیبی، همه آمینواسیدهای ضروری را داشته باشند. مثلاً مخلوط کردن حبوبات (نخود، عدس، لوبیا) با غلات (گندم، برنج، ذرت) می‌تواند پروتئین کاملی را فراهم کند. پرسش: فایده ویتامین‌ها چیست؟ پاسخ: ویتامین‌ها به مقدار کم مورد نیاز بدن هستند، اما برای رشد و عملکرد مناسب دستگاه‌های بدن ضروری بوده و کمبود آن‌ها باعث بروز بیماری‌های مختلف می‌شود. پرسش: ویتامین‌ها به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ پاسخ: ویتامین‌ها به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: 1. ویتامین‌های محلول در آب 2. ویتامین‌های محلول در چربی پرسش: ویتامین‌های محلول در آب را نام ببرید و چه فایده‌ای دارند؟ پاسخ: ویتامین‌های محلول در آب شامل ویتامین C و ویتامین‌های گروه B هستند. · ویتامین C: در سلامت پوست و لثه نقش مهمی دارد. · ویتامین‌های گروه B: در پیشگیری از کم‌خونی و ریزش مو نقش دارند. پرسش: منابع ویتامین C را نام ببرید. پاسخ: پرتقال، لیمو، گوجه‌فرنگی، کیوی، توت‌فرنگی، سبزیجات برگ‌دار (مانند کلم). پرسش: منابع ویتامین‌های گروه B را نام ببرید. پاسخ: گوشت، تخم‌مرغ، شیر، حبوبات (نخود، عدس، لوبیا)، غلات سبوس‌دار (گندم کامل، ذرت). --- صفحه ۷ پرسش: ویتامین‌های محلول در چربی را نام ببرید. پاسخ: ویتامین‌های محلول در چربی عبارتند از: A، D، E، K. پرسش: فایده ویتامین A چیست و در چه چیزی وجود دارد؟ پاسخ: · فایده: برای سلامت چشم و بینایی، به ویژه در نور کم، ضروری است. · منابع غذایی: هویج، گوجه‌فرنگی، زردآلو، جگر، تخم‌مرغ، لبنیات.

پرسش: فایده ویتامین D در بدن چیست؟ پاسخ: ویتامین D به جذب کلسیم از غذا و استحکام استخوان‌ها کمک می‌کند. کمبود آن در کودکان باعث نرمی استخوان و در بزرگسالان پوکی استخوان می‌شود. پرسش: ویتامین D در چه غذاهایی یافت می‌شود؟ پاسخ: ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات. همچنین بدن ما می‌تواند این ویتامین را با قرار گرفتن در معرض نور خورشید بسازد. پرسش: فایده کلسیم و آهن در بدن چیست؟ پاسخ: · کلسیم: ماده اصلی سازنده استخوان‌ها و دندان‌ها است و برای استحکام آن‌ها ضروری است. · آهن: در ساختار یاخته‌های قرمز خون (هموگلوبین) وجود دارد و برای حمل اکسیژن در بدن حیاتی است. کمبود آهن باعث کم‌خونی می‌شود. پرسش: مواد معدنی (مانند کلسیم و آهن) چگونه از خاک به بدن ما و جانوران دیگر وارد می‌شوند؟ پاسخ: این مواد در آب حل شده و توسط ریشه گیاه جذب می‌شوند و وارد اندام‌های گیاه می‌گردند. انسان با خوردن مستقیم گیاهان، یا با خوردن گوشت و فرآورده‌های جانورانی که از گیاهان تغذیه کرده‌اند، این مواد را وارد بدن خود می‌کند. پرسش: عامل کم‌خونی چیست و علائم آن کدامند؟ پاسخ: یکی از عوامل مهم کم‌خونی، کمبود آهن در بدن است. علائم آن شامل خستگی زیاد، رنگ‌پریدگی و ضعف است. پرسش: منظور از مواد معدنی غذاها چیست؟ پاسخ: منظور عناصر ضروری برای بدن هستند که در خاک وجود دارند و گیاهان آن‌ها را جذب می‌کنند. مانند کلسیم، آهن، منیزیم، سدیم، پتاسیم و ید. پرسش: غذاهای آهن‌دار را نام ببرید. پاسخ: اسفناج، جعفری، عدس، لوبیا، تخم‌مرغ (زرده)، گوشت قرمز، جگر. --- صفحه ۸ پرسش: با توجه به شکل، سفر مواد معدنی را از خاک تا بدنتان در چند جمله بنویسید. پاسخ: 1. ریشه گیاه، املاح و مواد معدنی محلول در آب را از خاک جذب می‌کند. 2. این مواد معدنی از ریشه به سایر اندام‌های گیاه (برگ، ساقه، میوه) منتقل می‌شوند. 3. حیوانات (دام‌ها) با خوردن گیاهان، این مواد معدنی را وارد بدن خود می‌کنند. 4. انسان با مصرف مستقیم گیاهان یا با استفاده از فرآورده‌های دامی (گوشت، شیر، تخم‌مرغ)، مواد معدنی را جذب می‌کند. پرسش: ید در چه غذاهایی وجود دارد و چه فایده‌ای برای بدن دارد؟ پاسخ: · منابع: غذاهای دریایی (ماهی، میگو) و نمک یددار. · فایده: ید در تنظیم فعالیت یاخته‌ها و رشد بدن نقش دارد. کمبود آن باعث اختلال در کار غده تیروئید و کم‌کاری آن می‌شود. پرسش: سدیم در چه غذاهایی یافت می‌شود و چه ضررهایی دارد؟ پاسخ: · منابع: سدیم تقریباً در همه غذاها (به ویژه میوه‌ها و سبزی‌ها) وجود دارد، اما منبع اصلی آن نمک خوراکی (کلرید سدیم) است. · ضررها: مصرف زیاد سدیم (نمک) خطر ابتلا به فشار خون بالا و پوکی استخوان را در بزرگسالی افزایش می‌دهد. پرسش: برخی از فواید آب برای بدن را توضیح دهید. پاسخ: 1. بسیاری از مواد مغذی به صورت محلول در آب وارد یاخته‌ها می‌شوند. 2. بسیاری از مواد زائد به صورت محلول در آب از بدن دفع می‌شوند. 3. آب در تمام واکنش‌های شیمیایی بدن شرکت دارد. 4. آب دمای بدن را تنظیم می‌کند. پرسش: آب بدن ما چگونه تأمین می‌شود؟ پاسخ: 1. نوشیدن آب و مایعات. 2. مصرف غذاها (زیرا بسیاری از غذاها مانند میوه‌ها و سبزی‌ها دارای آب هستند). 3. واکنش‌های شیمیایی درون بدن که آب تولید می‌کنند. پرسش: برای تعیین مقدار آب در میوه‌ها و سبزی‌ها چه آزمایشی می‌توان انجام داد؟ پاسخ: مقدار معینی از میوه یا سبزی را وزن می‌کنیم. سپس آن را در معرض جریان هوای آزاد قرار می‌دهیم تا کاملاً خشک شود. دوباره آن را وزن می‌کنیم. کاهش وزن ایجاد شده، مربوط به آبی است که تبخیر شده است. پرسش: آیا نیاز همه افراد به نوشیدن آب یکسان است؟ چرا؟ پاسخ: خیر، یکسان نیست. مقدار آب مورد نیاز بدن به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله: · دمای هوا · میزان فعالیت بدنی · سن فرد · نوع تغذیه --- صفحه ۹ پرسش: از کجا می‌فهمیم که تغذیه سالمی داریم؟ (معیارهای تغذیه سالم) پاسخ: تغذیه سالم تغذیه‌ای است که: 1. همه مواد مغذی مورد نیاز بدن را به مقدار کافی و با تنوع مناسب تأمین کند. 2. غذاها به روش بهداشتی و سالم (مانند آب‌پز یا بخارپز به جای سرخ کردن زیاد) تهیه شده باشند. 3. عادت‌های غذایی ما درست باشد (مصرف میان وعده‌های سالم مثل میوه و آجیل به جای تنقلات مضر مثل پفک و شکلات). پرسش: عادات و رفتارهای غذایی ما چگونه باعث می‌شود که تغذیه سالمی داشته باشیم؟ پاسخ: انتخاب مواد غذایی مناسب (مانند میوه به جای شیرینی)، روش پخت سالم (بخارپز به جای سرخ کردن)، توجه به برچسب مواد غذایی و مصرف متعادل خوراکی‌ها، همگی عادات و رفتارهایی هستند که منجر به تغذیه سالم می‌شوند. پرسش: میان وعده‌های مفید کدامند؟ پاسخ: آجیل (مانند گردو، بادام، پسته) و میوه‌ها جزء میان وعده‌های مفید و سالم هستند.

پرسش: غذا علاوه بر تأمین مواد مورد نیاز بدن، چه اهمیت دیگری دارد؟ پاسخ: غذاها علاوه بر نقش تغذیه‌ای، در بسیاری از مناسبت‌ها، فرهنگ‌ها و مراسم خاص نیز جایگاه ویژه‌ای دارند و پختن و خوردن آن‌ها با آداب و رسوم خاصی همراه است (مثل پختن سمنو برای عید نوروز). پاسخ‌های کامل و تشریحی به پرسش‌های مطرح‌شده در فایل «فصل ۱۳ سفر غذا» --- صفحه ۱ پرسش: فرض کنید از شما خواسته‌اند یک دستگاه برای گوارش غذا طراحی کنید. این دستگاه چه قسمت‌هایی باید داشته باشد؟ پاسخ: یک دستگاه گوارش باید دو بخش اصلی داشته باشد: 1. لوله‌هایی برای عبور غذا: که غذا از دهان تا مقعد در آن حرکت کند. 2. غده‌هایی برای گوارش غذا: که شیره‌های گوارشی (مثل بزاق، شیره معده، شیره لوزالمعده و صفرا) را ترشح کنند تا به تجزیه غذا کمک نمایند. پرسش: یکی از کارهای مهم دستگاه گوارش چیست؟ پاسخ: یکی از کارهای مهم دستگاه گوارش، گوارش غذا است. یعنی غذا را آن‌قدر ریز کند تا به مولکول‌های قابل جذب تبدیل شود و بتواند وارد خون شده و به یاخته‌ها برسد. --- صفحه ۲ پرسش: دستگاه گوارش چگونه است و از کجا شروع و به کجا ختم می‌شود؟ پاسخ: دستگاه گوارش شامل یک لولهٔ پرپیچ و خم به نام لولهٔ گوارش است که از دهان شروع می‌شود و به مخرج ختم می‌گردد. پرسش: بخش‌های دستگاه گوارش را به ترتیب نام ببرید. پاسخ: بخش‌های لوله گوارش به ترتیب عبارتند از: 1. دهان 2. حلق 3. مری 4. معده 5. روده باریک 6. روده فراخ (بزرگ) 7. مخرج پرسش: غده‌های دستگاه گوارش را نام ببرید. پاسخ: غده‌های اصلی دستگاه گوارش عبارتند از: 1. غدد بزاقی (در دهان) 2. لوزالمعده (پانکراس) 3. کبد (جگر) پرسش: دیواره لوله گوارش از چه بافت‌هایی ساخته شده است؟ پاسخ: دیواره لوله گوارش از سه نوع بافت ساخته شده است: 1. بافت پوششی (داخلی‌ترین لایه) 2. بافت ماهیچه‌ای (لایه میانی برای حرکت دادن غذا) 3. بافت پیوندی (لایه بیرونی برای محافظت و اتصال) --- صفحه ۳ پرسش: لوله گوارش پرنده چه تفاوت‌هایی با لوله گوارش ما (انسان) دارد؟ پاسخ: لوله گوارش پرنده دو بخش دارد که در انسان وجود ندارد: 1. چینه‌دان: محلی برای ذخیره موقت غذا. 2. سنگدان: محلی که غذا با کمک سنگ‌های ریزی که پرنده خورده، له و خرد می‌شود (گوارش مکانیکی). پرسش: دهان در گوارش غذا چه نقشی دارد؟ پاسخ: نقش دهان در گوارش دو بخشی است: · گوارش مکانیکی: دندان‌ها غذا را می‌جوند و آن را خرد می‌کنند. · گوارش شیمیایی: بزاق دهان که از غدد بزاقی ترشح می‌شود، با غذا مخلوط شده و آنزیم موجود در آن (آمیلاز) فرایند تجزیه نشاسته به قند ساده را شروع می‌کند. پرسش: آنزیم‌ها چه موادی هستند؟ مثال بزنید. پاسخ: آنزیم‌ها مولکول‌هایی هستند که سرعت واکنش‌های شیمیایی را زیاد می‌کنند. در بدن، آنزیم‌ها به تجزیه مواد غذایی کمک می‌کنند. مثال: نوعی آنزیم در بزاق وجود دارد که سرعت تجزیه نشاسته به قند ساده را افزایش می‌دهد. پرسش: آزمایشی طراحی کنید که بتوان با آن، وجود آنزیم تجزیه‌کننده نشاسته را در بزاق نشان داد. پاسخ: 1. دو لوله آزمایش آماده کنید. 2. در هر دو لوله، مقدار مساوی نشاسته و آب بریزید. 3. به لوله اول، چند قطره آب معمولی اضافه کنید (نمونه شاهد). 4. به لوله دوم، چند قطره بزاق دهان اضافه کنید. 5. هر دو لوله را در دمای ولرم قرار دهید. 6. بعد از چند دقیقه، به هر دو لوله، چند قطره لوگول (محلول ید) اضافه کنید. 7. نتیجه: در لوله اول (آب)، محلول آبی تیره می‌شود (نشاسته هنوز وجود دارد). در لوله دوم (بزاق)، تغییری در رنگ ایجاد نمی‌شود (زیرا آنزیم بزاق، نشاسته را به قند ساده تبدیل کرده است). پرسش: شکل سه نوع دندان را نشان می‌دهد. الف) چه ارتباطی بین شکل و کار هر دندان وجود دارد؟ ب) چه تعدادی از هر نوع دندان در دهان یک فرد بالغ وجود دارد؟ پاسخ: · الف) ارتباط شکل و کار: · دندان پیش: لبه تیز دارد و برای بریدن غذا به کار می‌رود. · دندان نیش: نوک تیز و مخروطی دارد و برای پاره کردن غذا به کار می‌رود. · دندان آسیا: سطح بزرگ و صافی دارد و برای له کردن و آسیاب کردن غذا به کار می‌رود. · ب) تعداد در فرد بالغ: · دندان پیش: ۸ عدد (۴ در بالا، ۴ در پایین) · دندان نیش: ۴ عدد (۲ در بالا، ۲ در پایین) · دندان آسیا (کوچک و بزرگ): ۲۰ عدد (۱۰ در بالا، ۱۰ در پایین) · جمع کل: ۳۲ عدد. --- صفحه ۴ پرسش: غذایی که بلعیده می‌شود چه شکلی است؟ پاسخ: غذایی که بلعیده می‌شود، به صورت توده‌های نرم و خمیری شکل است. پرسش: چرا هنگام بلع، غذا وارد مری می‌شود ولی وارد نای نمی‌شود؟ پاسخ: زیرا هنگام بلع، دو تکه غضروفی کوچک به نام برچاکنای (اپی گلوت) و کام‌ک (زبان کوچک) مسیرها را می‌بندند:

1. برچاکنای (اپی گلوت): راه نای را می‌بندد تا غذا وارد ریه‌ها نشود. 2. زبان کوچک: راه بینی را می‌بندد تا غذا وارد بینی نشود. با این مکانیسم، تنها راه باز برای عبور غذا، مری است. پرسش: فکر کنید: آیا برای شما پیش آمده است که غذا در گلویتان بپرد؟ در آن موقع چه حسی داشتید؟ بگویید چرا این اتفاق افتاده است؟ پاسخ: بله، این حالت که با احساس خفگی و سرفه شدید همراه است، وقتی رخ می‌دهد که هنگام بلع، مقدار کمی غذا یا مایع به اشتباه وارد ابتدای نای شود. این ورود غذا به نای، باعث تحریک شدید و ایجاد سرفه برای بیرون راندن آن می‌شود. پرسش: چه موقع کار مری شروع می‌شود؟ پاسخ: به محض اینکه لقمه غذا وارد مری می‌شود، کار مری شروع می‌شود. دیواره مری دارای ماهیچه است که با انقباض و انبساط پشت سر هم، غذا را به سمت معده می‌رانند. به این حرکات، حرکات دودی (کرمی شکل) می‌گویند. --- صفحه ۵ پرسش: نقش معده در گوارش غذاها چیست؟ (چند سوال از نکات مهم خط‌کشی شده) پاسخ: · نقش معده: 1. غذا برای مدتی در معده می‌ماند و با شیره گوارشی مخلوط می‌شود. 2. شیره گوارشی معده که دارای آنزیم و اسید است، به گوارش شیمیایی مواد غذایی کمک می‌کند. 3. ماهیچه‌های دیواره معده با انقباض خود، غذا را نرم‌تر کرده و آن را با شیره گوارشی مخلوط می‌کنند (گوارش مکانیکی). · سوال: در شیره گوارشی معده چه موادی وجود دارد؟ · پاسخ: آنزیم و اسید. · سوال: چه عواملی به گوارش مواد غذایی در معده کمک می‌کنند؟ · پاسخ: ۱) شیره گوارشی (آنزیم و اسید) ۲) انقباض ماهیچه‌های دیواره معده. پرسش: تحقیق کنید: برای پیشگیری از زخم معده چه مواردی را باید رعایت کنید؟ پاسخ: 1. رعایت بهداشت فردی: شستن مرتب دست‌ها با آب و صابون، به ویژه قبل از غذا خوردن. 2. رعایت بهداشت مواد غذایی: شستن کامل میوه‌ها و سبزی‌ها و استفاده از آب آشامیدنی سالم. 3. خودداری از مصرف خودسرانه داروها: به ویژه مسکن‌ها (مانند آسپرین و بروفن) که می‌توانند به دیواره معده آسیب بزنند. 4. پرهیز از دخانیات و الکل. 5. مدیریت استرس و اضطراب. (دلیل علمی: شایع‌ترین باکتری ایجادکننده زخم معده، هلیکوباکتر پیلوری است که از راه آب و غذای آلوده یا بزاق منتقل می‌شود.) پرسش: وظیفه اصلی باریک‌روده چیست و این کار با کمک چه ماده‌ای انجام می‌شود؟ پاسخ: وظیفه اصلی باریک‌روده، گوارش نهایی غذا است. این کار با کمک آنزیم‌های متفاوتی انجام می‌شود که در باریک‌روده وجود دارند. پرسش: بیشتر آنزیم‌های باریک‌روده در کجا ساخته می‌شوند و چگونه به باریک‌روده می‌رسند؟ پاسخ: بیشتر این آنزیم‌ها در لوزالمعده (پانکراس) ساخته می‌شوند و از طریق لوله‌ای به ابتدای باریک‌روده ریخته می‌شوند. --- صفحه ۷ پرسش: مواد غذایی جذب شده توسط رگ‌ها از روده باریک به کجا می‌رود؟ پاسخ: خونی که از روده باریک خارج می‌شود و سرشار از مواد مغذی است، ابتدا وارد کبد می‌شود. پرسش: صفرا در کجا ساخته می‌شود و چه کاری انجام می‌دهد؟ پاسخ: · محل ساخت: صفرا در کبد (جگر) ساخته می‌شود. · محل ذخیره: صفرا در کیسه صفرا ذخیره می‌شود. · کار: صفرا در گوارش چربی‌ها نقش دارد (چربی‌ها را به قطعات ریزتر تبدیل می‌کند). پرسش: چرا اگر در مصرف کربوهیدرات‌ها زیاده‌روی کنیم، دچار اضافه وزن می‌شویم؟ پاسخ: اگر کربوهیدرات بیشتری از نیاز بدن مصرف کنیم، مقدار اضافی آن در بدن به چربی تبدیل شده و در بافت چربی ذخیره می‌شود. این تجمع چربی باعث افزایش وزن می‌گردد. پرسش: توضیح دهید کدام یک از عوامل موثر بر وزن (وراثت، تغذیه، فعالیت بدنی، هوا) در اختیار شما قرار دارد؟ پاسخ: از بین این عوامل، تغذیه (نوع و مقدار غذایی که می‌خوریم) و فعالیت بدنی (میزان ورزش و تحرک) عواملی هستند که مستقیماً در اختیار ما هستند و با انتخاب سبک زندگی می‌توانیم آن‌ها را کنترل کنیم. پرسش: چه شیوه‌ای از زندگی در پیشگیری از بیماری دیابت (بیماری قند) نقش دارد؟ پاسخ: شیوه زندگی سالم که شامل موارد زیر است در پیشگیری از دیابت نقش مهمی دارد: 1. تحرک و ورزش منظم: حداقل یک ساعت فعالیت بدنی در روز. 2. تغذیه مناسب: مصرف غذای کم‌چرب، کم‌شیرین و پرفیبر، پرهیز از پرخوری و داشتن وزن مناسب. پاسخ‌های کامل و تشریحی به پرسش‌های «فصل ۱۴ گردش مواد» --- صفحه ۱ پرسش: چرا جانداران تک‌یاخته‌ای نیاز به دستگاه گردش مواد ندارند، اما جانداران پریاخته‌ای باید دستگاه گردش مواد داشته باشند؟ پاسخ: · جانداران تک‌یاخته‌ای (مثل آمیب یا باکتری) فقط از یک یاخته تشکیل شده‌اند و این یاخته به طور مستقیم با محیط بیرون در تماس است. بنابراین، مواد مورد نیاز (مانند اکسیژن و غذا) را به طور مستقیم از محیط جذب کرده و مواد زائد را نیز مستقیماً به محیط دفع می‌کند.

· جانداران پریاخته‌ای (مثل انسان) از میلیاردها یاخته تشکیل شده‌اند که بیشتر آنها در عمق بدن قرار دارند و با محیط بیرون تماس ندارند. به همین دلیل، نیاز به یک دستگاه حمل و نقل (دستگاه گردش مواد) دارند تا مواد مورد نیاز را به یاخته‌ها برساند و مواد زائد را از آنها دور کند. پرسش: رابط بین همه دستگاه‌های بدن کدام دستگاه است؟ پاسخ: دستگاه گردش خون. پرسش: مواد مغذی پس از گوارش جذب می‌شوند؛ اما این مواد چگونه به تک‌تک یاخته‌های بدن می‌رسند؟ پاسخ: مواد مغذی پس از جذب از روده باریک، وارد خون می‌شوند. سپس دستگاه گردش خون (شامل قلب، رگ‌ها و خون) این مواد را به تمام یاخته‌های بدن می‌رساند. --- صفحه ۲ پرسش: به نظر شما دستگاه گردش مواد باید چه بخش‌هایی با چه مشخصاتی داشته باشد؟ پاسخ: یک دستگاه گردش مواد باید سه بخش اصلی داشته باشد: 1. یک مایع (خون) برای حمل مواد. 2. مسیرهایی (رگ‌های خونی) برای عبور این مایع در سراسر بدن. 3. یک تلمبه (قلب) برای به جریان انداختن مایع درون رگ‌ها. پرسش: فایده داشتن یک مایع در دستگاه گردش مواد چیست؟ پاسخ: این مایع (خون) وظیفه جابه‌جا کردن مواد (مانند اکسیژن، مواد مغذی، مواد زائد و...) را بین اندام‌ها و یاخته‌های مختلف بر عهده دارد. پرسش: دستگاه گردش مواد در انسان شامل چه بخش‌هایی است؟ پاسخ: دستگاه گردش مواد در انسان شامل قلب، رگ‌های خونی و خون است. پرسش: رگ چیست؟ پاسخ: رگ‌ها، لوله‌هایی هستند که خون درون آنها جریان دارد و یک شبکه به هم پیوسته را در سراسر بدن تشکیل می‌دهند. پرسش: چه اندامی باعث حرکت خون در رگ‌ها و انتقال به تمام بدن می‌شود؟ پاسخ: قلب. قلب با ضربان خود، خون را با فشار به درون رگ‌ها می‌فرستد. پرسش: چرا خون دوباره به قلب باز می‌گردد؟ پاسخ: زیرا رگ‌ها یک شبکه به هم مرتبط را تشکیل می‌دهند و خونی که توسط قلب به رگ‌ها پمپ می‌شود، پس از عبور از اندام‌ها و مویرگ‌ها، دوباره به قلب بازمی‌گردد و این چرخه پیوسته تکرار می‌شود. پرسش: نام حفره‌ها و دریچه‌های قلب را از روی شکل نشان دهید. (پاسخ تشریحی) پاسخ: قلب دارای چهار حفره است: · دهلیز راست (حفره بالایی راست) · دهلیز چپ (حفره بالایی چپ) · بطن راست (حفره پایینی راست) · بطن چپ (حفره پایینی چپ) دریچه‌های اصلی قلب عبارتند از: · دریچه سه‌لتی (بین دهلیز راست و بطن راست) · دریچه دو لختی (میترال) (بین دهلیز چپ و بطن چپ) · دریچه سرخرگ ششی (بین بطن راست و سرخرگ ششی) · دریچه سرخرگ آئورت (بین بطن چپ و سرخرگ آئورت) پرسش: کار دریچه‌های قلب چیست؟ پاسخ: کار دریچه‌ها، یک‌طرفه کردن جریان خون است. آن‌ها از بازگشت خون به حفره قبلی جلوگیری می‌کنند. --- صفحه ۳ پرسش: وجود دریچه‌های دهلیزی-بطنی و سینی در قلب چه اهمیتی دارد؟ پاسخ: این دریچه‌ها با باز و بسته شدن به موقع خود، از برگشت خون به عقب جلوگیری کرده و باعث می‌شوند خون همیشه در یک مسیر درست (از دهلیز به بطن و از بطن به سرخرگ‌ها) جریان داشته باشد. پرسش: بافت‌های تشکیل‌دهنده قلب را نام ببرید و هریک در چه بخشی به کار می‌رود؟ پاسخ: در قلب سه نوع بافت وجود دارد: 1. بافت ماهیچه‌ای (ماهیچه قلبی): بخش عمده قلب را تشکیل می‌دهد. با انقباض خود، نیروی لازم برای پمپاژ خون را ایجاد می‌کند. 2. بافت پوششی: سطح داخلی حفره‌های قلب و دریچه‌ها را می‌پوشاند. 3. بافت پیوندی: در اطراف قلب قرار دارد و از آن محافظت می‌کند. پرسش: چرا قلب می‌تواند خون را در سرخرگ‌ها به جریان درآورد؟ پاسخ: زیرا بخش عمده قلب از بافت ماهیچه‌ای ساخته شده است. وقتی این ماهیچه‌ها منقبض می‌شوند، نیرویی ایجاد می‌کنند که به خون فشار آورده و آن را به درون سرخرگ‌ها می‌راند. پرسش: در تشریح قلب، سمت چپ و راست قلب را با هم مقایسه کنید. چه تفاوتی با هم دارند؟ پاسخ: مهم‌ترین تفاوت، ضخامت دیواره بطن‌ها است. دیواره بطن چپ بسیار ضخیم‌تر از دیواره بطن راست است. دلیل این امر این است که بطن چپ باید خون را با فشار زیاد به تمام بدن (گردش عمومی) پمپ کند، در حالی که بطن راست فقط خون را به شش‌های نزدیک (گردش ششی) می‌فرستد. پرسش: کار رگ‌های اکلیلی یا کرونر در قلب چیست؟ پاسخ: رگ‌های کرونر (اکلیلی) وظیفه خون‌رسانی به خود قلب را بر عهده دارند. آن‌ها اکسیژن و مواد مغذی را به بافت ماهیچه‌ای قلب می‌رسانند و مواد زائد را از آن دور می‌کنند. --- صفحه ۴ پرسش: کار سرخرگ‌ها و سیاهرگ‌ها را بیان کنید. پاسخ: · سرخرگ‌ها: خون را از قلب خارج کرده و به اندام‌ها می‌برند. · سیاهرگ‌ها: خون را از اندام‌ها جمع کرده و به قلب برمی‌گردانند. پرسش: تفاوت خون سمت چپ و راست قلب با هم چیست؟ پاسخ:

· در سمت چپ قلب، خون روشن (اکسیژن‌دار) جریان دارد که از شش‌ها آمده و باید به تمام بدن فرستاده شود. · در سمت راست قلب، خون تیره (کربن‌دی‌اکسیددار) جریان دارد که از اندام‌ها برگشته و باید برای تصفیه به شش‌ها برود. پرسش: آیا همه سرخرگ‌ها خون روشن و همه سیاهرگ‌ها خون تیره دارند؟ پاسخ: خیر، این جمله نادرست است. در گردش عمومی (بدن)، سرخرگ‌ها خون روشن و سیاهرگ‌ها خون تیره دارند. اما در گردش ششی (قلب به شش‌ها و بالعکس)، عکس این قضیه صادق است: · سرخرگ ششی (از قلب به شش) خون تیره دارد. · سیاهرگ ششی (از شش به قلب) خون روشن دارد. پرسش: یک گردش کامل خون را از لحظه ورود خون تیره به قلب تا برگشت آن به عنوان خون روشن توضیح دهید. پاسخ: خون تیره از اندام‌ها ← بزرگ‌سیاهرگ زیرین و زبرین ← دهلیز راست ← دریچه سه‌لتی ← بطن راست ← دریچه سرخرگ ششی ← سرخرگ ششی ← شش‌ها (خون تیره روشن می‌شود) ← سیاهرگ ششی ← دهلیز چپ ← دریچه دو لختی ← بطن چپ ← دریچه آئورت ← سرخرگ آئورت ← همه اندام‌های بدن (خون روشن تیره می‌شود). --- صفحه ۵ پرسش: منظور از ضربان قلب چیست؟ پاسخ: به مجموع سه مرحله پشت سر هم که در یک بار تپیدن قلب اتفاق می‌افتد، یک ضربان قلب می‌گویند. پرسش: مراحل کار قلب را نام ببرید. پاسخ: 1. انقباض دهلیزها: خون از دهلیزها به بطن‌ها پمپ می‌شود. 2. انقباض بطن‌ها: خون از بطن راست به سرخرگ ششی و از بطن چپ به سرخرگ آئورت پمپ می‌شود. 3. انبساط کامل: تمام حفره‌ها شل شده و خون دوباره وارد دهلیزها می‌شود. پرسش: تفاوت سرخرگ‌ها با سیاهرگ‌ها چیست؟ پاسخ: · سرخرگ: دیواره ضخیم و قابل ارتجاع دارد. · سیاهرگ: دیواره نازک‌تر دارد و خاصیت ارتجاعی آن کمتر است. پرسش: مویرگ‌ها از انشعابات چه نوع رگی به وجود می‌آیند و کار مویرگ‌ها چیست؟ پاسخ: · مویرگ‌ها از انشعابات سرخرگ‌ها به وجود می‌آیند. · کار مویرگ‌ها: دیواره آن‌ها بسیار نازک و نفوذپذیر است، بنابراین محل اصلی تبادل مواد (اکسیژن، مواد مغذی، کربن‌دی‌اکسید و مواد زائد) بین خون و یاخته‌ها هستند. --- صفحه ۶ پرسش: جدول ویژگی‌های سرخرگ و سیاهرگ را کامل کنید. پاسخ: ویژگی سرخرگ سیاهرگ به بطن‌ها متصل‌اند. ✓ به دهلیزها متصل‌اند. ✓ خون را از قلب خارج می‌کنند. ✓ خون را به قلب برمی‌گردانند. ✓ خون را به سایر اندام می‌برند. ✓ خون را از اندام‌ها خارج می‌کنند. ✓ پرسش: نبض چگونه به وجود می‌آید؟ پاسخ: در هر ضربان قلب، خون با فشار وارد سرخرگ‌ها می‌شود. این فشار باعث می‌شود دیواره ارتجاعی سرخرگ‌ها به طور موقتی گشاد شده و سپس به حالت اول برگردد. این تنگ و گشاد شدن موزون دیواره سرخرگ‌ها که به صورت موجی در طول سرخرگ حرکت می‌کند، همان نبض است. پرسش: چرا نبض در برخی نقاط بدن (مثل مچ دست) بهتر احساس می‌شود؟ پاسخ: زیرا در این نقاط، سرخرگ از روی یک استخوان عبور کرده است و به راحتی می‌توان آن را روی استخوان فشار داد و نبض را حس کرد. --- صفحه ۷ پرسش: بخش‌های خون را نام ببرید. پاسخ: خون از دو بخش اصلی تشکیل شده است: 1. بخش مایع (پلاسما یا خوناب): از آب، قند، نمک و پروتئین ساخته شده است. 2. بخش یاخته‌ای: که شامل سه نوع یاخته خونی است: · گلبول‌های قرمز · گلبول‌های سفید · پلاکت‌ها (گرده‌ها) پرسش: سه نوع یاخته خونی را نام ببرید، سپس شکل و کار هر یک را بیان کنید. پاسخ: نوع یاخته شکل کار گلبول قرمز سکه‌مانند با وسط فرو رفته انتقال گازهای تنفسی (اکسیژن و کربن‌دی‌اکسید) گلبول سفید تقریباً کروی دفاع از بدن در برابر میکروب‌ها و عوامل بیگانه پلاکت بسیار ریز و بدون شکل مشخص شرکت در انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی پاسخ‌های کامل و تشریحی پرسش‌های «فصل ۱۵ تبادل با محیط» --- صفحه ۱ ۱. پرسش: نیاز انسان به غذا، آب و هوا را با هم مقایسه کنید. پاسخ: انسان می‌تواند چندین روز بدون غذا و چند روز بدون آب زنده بماند، اما بدون هوا (اکسیژن) فقط چند دقیقه بیشتر زنده نمی‌ماند. بنابراین، نیاز به هوا از همه فوری‌تر و حیاتی‌تر است. ۲. پرسش: کار دستگاه تنفس چیست؟ پاسخ: دستگاه تنفس دو کار اصلی انجام می‌دهد: 1. تأمین اکسیژن مورد نیاز یاخته‌های بدن. 2. دفع کربن‌دی‌اکسید که ماده زائد حاصل از فعالیت یاخته‌هاست. ۳. پرسش: بخش‌های دستگاه تنفس را نام ببرید. پاسخ: بخش‌های اصلی دستگاه تنفس به ترتیب عبارتند از: · بینی و دهان · حلق · حنجره · نای · نایژه‌ها (دو شاخه شدن نای) · نایژک‌ها (انشعابات ریز درون شش‌ها) · کیسه‌های هوایی (در انتهای نایژک‌ها) --- صفحه ۲ ۴. پرسش: گفت‌وگو کنید: الف) به نظر شما هوا هنگام عبور از مجاری تنفسی چه تغییری می‌کند؟ پاسخ: هوا در مجاری تنفسی گرم، مرطوب و تمیز (غبارگیری) می‌شود. موکوس و مژک‌های موجود در این مجاری، گرد و غبار و میکروب‌ها را به دام می‌اندازند.

۵. پرسش: ب) برخی عادت دارند بیشتر از طریق دهان نفس بکشند. به نظر شما این کار چه ضرری برای بدن دارد؟ پاسخ: تنفس از راه دهان باعث می‌شود هوا تصفیه، گرم و مرطوب نشود و گرد و غبار و میکروب‌ها به راحتی وارد ریه‌ها شوند و خطر ابتلا به بیماری‌های تنفسی را افزایش دهند. ۶. پرسش: مبادله گازهای تنفسی بین خون و شش در کجا انجام می‌شود؟ پاسخ: این مبادله در کیسه‌های هوایی (که در انتهای نایژک‌ها قرار دارند) انجام می‌شود. اکسیژن از کیسه هوایی وارد خون و کربن‌دی‌اکسید از خون وارد کیسه هوایی می‌شود. ۷. پرسش: در دیوارۀ نای، نایژه‌ها و نایژک‌ها قطعات غضروفی وجود دارد. وجود آنها چه اهمیتی دارد؟ پاسخ: وجود این قطعات غضروفی باعث می‌شود که نای و مجاری هوایی همیشه باز بمانند و هنگام دم و بازدم فرو نریزند و راه عبور هوا مسدود نشود. ۸. پرسش: در ساختار شش‌ها تعداد زیادی رگ‌های خونی دیده می‌شود. وظیفۀ این رگ‌ها چیست؟ پاسخ: · سرخرگ ششی: خون تیره (کربن‌دی‌اکسیددار) را از قلب به شش‌ها می‌آورد. · مویرگ‌ها: در اطراف کیسه‌های هوایی، محل مبادله گازها (اکسیژن و کربن‌دی‌اکسید) بین خون و هوا هستند. · سیاهرگ ششی: خون روشن (اکسیژن‌دار) را از شش‌ها به قلب برمی‌گرداند. ۹. پرسش: شش‌ها در کجا قرار دارند و چرا؟ پاسخ: شش‌ها درون قفسه سینه قرار دارند. این مکان دو فایده دارد: 1. محافظت از شش‌ها در برابر ضربات. 2. کمک به عمل دم و بازدم با بالا و پایین رفتن قفسه سینه. ۱۰. پرسش: دیافراگم کجاست و کارش چیست؟ پاسخ: دیافراگم یک پرده ماهیچه‌ای است که در پایین قفسه سینه قرار دارد و کف آن را می‌بندد. کار آن کمک به دم و بازدم است. وقتی منقبض می‌شود، به پایین کشیده شده و حجم قفسه سینه را افزایش می‌دهد (دم) و وقتی شل می‌شود، به بالا آمده و حجم قفسه سینه را کاهش می‌دهد (بازدم). ۱۱. پرسش: دم و بازدم را تعریف کنید. پاسخ: · دم: ورود هوا از محیط بیرون به درون شش‌ها. · بازدم: خروج هوا از شش‌ها به محیط بیرون. --- صفحه ۳ ۱۲. پرسش: در هوای سالم و بدون آلودگی حدود چند درصد اکسیژن وجود دارد؟ پاسخ: حدود ۲۱ درصد. ۱۳. پرسش: چرا در شهرهای بزرگ یا صنعتی، درصد اکسیژن هوا کاهش یافته است؟ پاسخ: به دلیل آلودگی هوا ناشی از دود کارخانه‌ها، وسایل نقلیه و سوزاندن سوخت‌های فسیلی، ذرات معلق و گازهای سمی جای اکسیژن را گرفته و درصد آن را کاهش می‌دهند. ۱۴. پرسش: در مدل دستگاه تنفس، وقتی پرده (دیافراگم) به پایین کشیده می‌شود، چه اتفاقی می‌افتد؟ پاسخ: با پایین رفتن دیافراگم، حجم قفسه سینه افزایش یافته و هوا به درون شش‌ها مکیده می‌شود (دم). ۱۵. پرسش: وقتی پرده (دیافراگم) رها می‌شود، چه اتفاقی می‌افتد؟ پاسخ: با رها شدن دیافراگم، به حالت اولیه خود بازگشته و به بالا می‌آید. این کار حجم قفسه سینه را کم کرده و هوا از شش‌ها خارج می‌شود (بازدم). ۱۶. پرسش: قفسه سینه از چند دنده تشکیل شده است؟ پاسخ: قفسه سینه از ۲۴ دنده (۱۲ جفت) تشکیل شده است. ۱۷. پرسش: تحقیق کنید: دود سیگار بر سلامت فرد سیگاری و اطرافیانش چه اثری دارد؟ پاسخ: دود سیگار برای فرد سیگاری و اطرافیانش (به ویژه کودکان) بسیار خطرناک است و خطر ابتلا به بیماری‌های تنفسی (مانند برونشیت مزمن، آمفیزم و سرطان ریه) و بیماری‌های قلبی-عروقی را افزایش می‌دهد. ۱۸. پرسش: تحقیق کنید: در دود سیگار چه ترکیبات سمی وجود دارد؟ پاسخ: در دود سیگار ترکیبات سمی زیادی وجود دارد که از مهم‌ترین آنها می‌توان به نیکوتین، قطران (تار) و مونوکسیدکربن اشاره کرد. ۱۹. پرسش: تحقیق کنید: درباره راه‌های کاهش آلودگی هوا در شهرهای بزرگ و صنعتی، چه پیشنهادهایی دارید؟ پاسخ: · استفاده از وسایل نقلیه عمومی (اتوبوس، مترو) به جای ماشین شخصی. · ترویج استفاده از دوچرخه و پیاده‌روی. · کاشت درختان و توسعه فضای سبز. · استفاده از سوخت‌های پاک و استاندارد. · جلوگیری از فعالیت کارخانه‌های آلاینده در نزدیکی شهرها. ۲۰. پرسش: علت تولید صدا در حنجره چیست؟ پاسخ: درون حنجره دو پرده ماهیچه‌ای به نام تارهای صوتی وجود دارد. عبور هوا از میان این تارها باعث ارتعاش آن‌ها و تولید صدا می‌شود. ۲۱. پرسش: هنگام صحبت کردن، ما دم انجام می‌دهیم یا بازدم؟ پاسخ: هنگام صحبت کردن، معمولاً عمل بازدم انجام می‌شود و هوای بازدمی باعث لرزش تارهای صوتی می‌گردد. --- صفحه ۴ ۲۲. پرسش: فایده اکسیژن برای یاخته‌ها چیست؟ پاسخ: اکسیژن درون یاخته‌ها در فرایند تنفس یاخته‌ای شرکت کرده و باعث آزاد شدن انرژی از مواد غذایی (مانند قندها و چربی‌ها) می‌شود. ۲۳. پرسش: در فرایند تنفس یاخته‌ای چه گازی تولید می‌شود و این گاز سرانجام به کجا می‌رود؟ پاسخ: در این فرایند، گاز کربن‌دی‌اکسید تولید می‌شود. این گاز از یاخته‌ها وارد خون شده و توسط خون به شش‌ها منتقل می‌شود و در نهایت از طریق بازدم از بدن خارج می‌گردد.

۲۴. پرسش: خون، هریک از گازهای تنفسی را از کجا به کجا منتقل می‌کند؟ پاسخ: · اکسیژن: خون، اکسیژن را از شش‌ها گرفته و به تمام یاخته‌های بدن می‌رساند. · کربن‌دی‌اکسید: خون، کربن‌دی‌اکسید را از یاخته‌های بدن گرفته و به شش‌ها می‌برد تا دفع شود. ۲۵. پرسش: با چه آزمایشی می‌توان به وجود کربن‌دی‌اکسید در هوای بازدم پی برد؟ پاسخ: با استفاده از آب آهک. اگر درون یک لیوان آب آهک (محلول شفاف) بدمیم، آب آهک شیری رنگ و کدر می‌شود. این تغییر رنگ به دلیل واکنش کربن‌دی‌اکسید بازدم با آب آهک و تولید کلسیم‌کربنات (یک ماده نا محلول) است. --- صفحه ۵ ۲۶. پرسش: اوره چیست و چگونه از بدن دفع می‌شود؟ پاسخ: اوره یک ماده سمی و زائد است که در کبد از تجزیه پروتئین‌ها ساخته می‌شود. اوره توسط خون به کلیه‌ها منتقل شده و در آنجا از خون تصفیه شده و به همراه آب و نمک اضافی به صورت ادرار از بدن دفع می‌شود. ۲۷. پرسش: کلیه‌ها چه شکلی هستند و در کجا قرار دارند؟ پاسخ: کلیه‌ها به شکل لوبیا و به تعداد دو عدد در طرفین ستون مهره‌ها و در بالای ناحیه کمر قرار گرفته‌اند. ۲۸. پرسش: خون چگونه به کلیه‌ها وارد و خارج می‌شود؟ پاسخ: · ورود: یک شاخه از بزرگ‌سرخرگ آئورت به نام سرخرگ کلیوی، خون را برای تصفیه به هر کلیه می‌آورد. · خروج: خون تصفیه شده توسط سیاهرگ کلیوی از کلیه خارج شده و به بزرگ‌سیاهرگ زیرین می‌ریزد. ۲۹. پرسش: لگنچه (لنگچه) چه مشخصاتی دارد و سوراخ وسط آن به کجا وصل می‌شود؟ پاسخ: لگنچه (لنگچه) یک فضای قیفی شکل در مرکز کلیه است که ادرار را از بخش‌های مختلف کلیه جمع می‌کند. سوراخ وسط آن به میزنای متصل می‌شود تا ادرار را به سمت مثانه هدایت کند. ۳۰. پرسش: کلیه چگونه خون را تصفیه می‌کند؟ پاسخ: در ساختار میکروسکوپی کلیه، میلیون‌ها واحد تصفیه به نام گردیزه (نفرون) وجود دارد. این واحدها، مواد زائد (مانند اوره) و نمک‌های اضافی را به همراه مقداری آب از خون گرفته و ادرار را می‌سازند. ۳۱. پرسش: مواد گرفته شده از خون توسط کلیه‌ها سرانجام چه می‌شود؟ پاسخ: این مواد (اوره، نمک اضافی و آب) ابتدا به لگنچه، سپس از طریق میزنای به مثانه منتقل و در آنجا ذخیره می‌شوند. در نهایت، هنگام دفع ادرار از طریق پیشابراه از بدن خارج می‌شوند. ۳۲. پرسش: در هر کلیه چند واحد تصفیه (گردیزه) وجود دارد؟ پاسخ: حدود یک میلیون گردیزه (نفرون) در هر کلیه وجود دارد. ۳۳. پرسش: واحد تصفیه کلیه‌ها چه نام دارد؟ پاسخ: گردیزه یا نفرون. --- صفحه ۶ ۳۴. پرسش: به جز کلیه و شش، از پوست نیز به عنوان اندام دفعی نام برده می‌شود. توضیح دهید. پاسخ: پوست از طریق غدد عرق، مواد زائدی مانند آب، نمک (سدیم کلرید) و اوره را به صورت عرق از بدن دفع می‌کند. ۳۵. پرسش: منظور از محیط داخلی بدن چیست؟ پاسخ: یاخته‌های بدن در میان مایعی به نام مایع بین‌یاخته‌ای شناور هستند. به مجموع این مایع و خونی که در رگ‌ها جریان دارد، محیط داخلی بدن می‌گویند. ۳۶. پرسش: مقدار و نوع مواد محیط داخلی چه اهمیتی دارد؟ پاسخ: مقدار و نوع مواد محیط داخلی (مانند آب، نمک، قند) باید ثابت بماند تا یاخته‌ها بتوانند فعالیت‌های خود را به درستی انجام دهند. هرگونه تغییر شدید در آن می‌تواند به یاخته‌ها آسیب بزند. ۳۷. پرسش: تنظیم مواد محیط داخلی بدن بر عهده چه اندامی است؟ پاسخ: کلیه‌ها نقش اساسی در تنظیم مواد محیط داخلی را دارند. آن‌ها با دفع مواد زائد و تنظیم میزان آب و نمک، به ثبات محیط داخلی کمک می‌کنند. ۳۸. پرسش: یکی از مهم‌ترین کارهای کلیه چیست؟ پاسخ: یکی از مهم‌ترین کارهای کلیه، تنظیم میزان آب بدن است. کلیه‌ها با کم یا زیاد کردن آب دفع شده به صورت ادرار، این تنظیم را انجام می‌دهند. ۳۹. پرسش: فکر کنید: الف) بدن ما به چه صورت‌هایی آب را دفع می‌کند؟ پاسخ: آب از سه راه اصلی دفع می‌شود: 1. ادرار (توسط کلیه‌ها) 2. عرق (توسط پوست) 3. بازدم (به صورت بخار آب توسط شش‌ها) ۴۰. پرسش: ب) تأمین آب مورد نیاز بدن به چه صورت‌هایی انجام می‌شود؟ پاسخ: 1. نوشیدن آب و مایعات. 2. مصرف غذاها (میوه‌ها و سبزی‌ها). 3. واکنش‌های شیمیایی درون بدن (آب متابولیک). ۴۱. پرسش: پ) آیا همیشه میزان آب مصرفی شما یکسان است؟ پاسخ: خیر. میزان آب مصرفی به عواملی مانند دمای هوا، میزان فعالیت بدنی، سن و نوع تغذیه بستگی دارد و در شرایط مختلف متفاوت است. ۴۲. پرسش: بیماری‌های کلیه مانند سنگ مثانه چه خطراتی دارد و چگونه می‌توان از آن پیشگیری کرد؟ پاسخ: · خطرات: سنگ کلیه و مثانه بسیار دردناک هستند و می‌توانند باعث انسداد مجاری ادرار، عفونت، آسیب کلیه و حتی از کار افتادن کلیه شوند. · پیشگیری: مصرف آب آشامیدنی سالم و استاندارد با مواد معدنی متعادل، پرهیز از مصرف زیاد نمک و خودداری از نگه داشتن طولانی مدت ادرار.

سلام و عرض ادب دانش آموزان عزیز ، جهت ارتباط با ادمین و پاسخگویی به سوالات درسی شما @gbehfar

قابل توجه دانش آموزان خرم آباد