▪️سوته‌دلان▪️ 🏴  حرکت سیدالشهدا اقدامی فردی یا تصمیم جمعی؟ شب نهم با حضور مسعود ادیب میزبان: نورا نوری صفت چهارشنبه سوم تیر ساعت ۲۱ صفحه اینستاگرام دین‌آنلاین https://www.instagram.com/dinonline 🆔 @dinonline

🏴 ویژه‌نامه دین‌نامه به مناسبت ایام عزای حسینی(۲) ▪️آیت‌الله ایازی، عاشورا را نه یک نزاع سیاسی، بلکه دفاعی از کرامت و حق انتخاب آگاهانه انسان می‌داند. به باور او، این واقعه محصول یک روند تدریجی انحطاط است؛ جایی که دین به ابزار قدرت تبدیل شد و ظواهر دینداری جای اخلاق و عدالت را گرفت. سکوت نخبگان و انباشت چشم‌پوشی‌های کوچک، زمینه‌ساز فاجعه شد. مهم‌ترین هشدار عاشورا این است که جوامع با بی‌تفاوتی نسبت به انحرافات اولیه سقوط می‌کنند. او نهضت حسینی را در سه اصل وفاداری به حقیقت، پاسداری از کرامت انسانی و پیوند معنویت با مسئولیت اجتماعی خلاصه می‌کند؛ اصولی که برای انسان معاصر در بحران معنا و اخلاق، افق‌های تازه‌ای می‌گشاید. 📟پیوند به متن و فایل صوتی این پادکست نشریه الکترونیک دین‌نامه https://www.dinonline.com/46102/ 🆔 @dinonline

🔻روش سوگواری بر امام حسین به سبک علما ✍ انصارالدین انصاری ✔️برای بسیاری سوگواری و عزاداریِ محرم تنها در هیئت‌ها و دسته‌های سینه‌زنی خلاصه می‌شود؛ اما در پسِ این آیینِ عمومی، روایتی دیگر جریان دارد: روایتی که علمای شیعه، از نخستین سده‌های اسلامی تا امروز، نه فقط در مسجد و منبر، بلکه در درس و قلم و حتی در پاسخ به شبهات، برای حسین بن علی «روش سوگ» تعریف کرده‌اند. از نگارشِ مقتل‌های نخستین تا پیاده‌رویِ کربلا، از روضه‌های پیش از درسِ میرزای شیرازی تا شبکه‌های ماهواره‌ای؛ این گزارش، نگاهی است به آنچه عزاداریِ علما را از سوگِ فردی به یک سنتِ علمی و نهادی تبدیل کرد. انصارالدین انصاری در یادداشتی که در اختیار دین‌آنلاین گذاشته مروری کرده به این دست سوگواری عالمان شیعی و ادای دین این دست سوته‌دلان حسینی. 📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46117/ 🆔 @dinonline

🔻شهید بهشتی در سه پرده ✔️آیت‌الله سیدمحمد حسینی بهشتی در نهضت انقلاب پس از امام خمینی جایگاهی ممتاز داشت. در اين گزارش به سه جنبه علمی، دینی و اخلاقی بهشتی از نگاه سه شخصیت سرشناس می‌پردازیم: آیت الله شبیری زنجانی، مرحوم هادی خسروشاهی و محسن رفیق‌دوست. 🔹آیت‌الله شبیری زنجانی می‌گوید: “اشکال کردن در درس آقای [سید محمد محقق] داماد سخت بود. علتش این بود که بیان وی مغلق بود و اگر نقضی مطرح می‌کرد، تا می‌خواستیم درباره آن فکر کنیم، طول می‌کشید. لذا جواب دادن و اشکال کردن به مطالب آقای داماد نیاز به سرعت انتقال داشت. آقای بهشتی چون سرعت انتقال و دقت نظر داشت، اشکال می‌کرد و قدری هم مقاومت می‌کرد…. سرعت انتقالی که آقای بهشتی داشت، قابل مقایسه با ما نبود و از این جهت بر ما خیلی مقدم بود. گاهی درباره مساله‌ای او یک صفحه می‌نوشت ولی من تدریجاً و با تأمل حدود ده صفحه می‌نوشتم. ولی آقای بهشتی، همان یک صفحه را فوراً و با اولین تامل می‌نوشت. (جرعه‌ای از دریا، ج۳، ص ۶۰۶) 🔹 مرحوم سید هادی خسروشاهی می‌گوید: “یک بار از من دعوت شده بود که بروم و در شهر آخن آلمان برای دانشجویان سخنرانی کنم. همراه آقای صادق طباطبایی و آقای طارمی به منزل یکی از تجار معروف فرش رفتیم که خانمش آلمانی بود. البته الان ایران هستند. خانم مستقیم از آشپزخانه به طرف من آمد و دستش را دراز کرد که با من دست بدهد، من دست ندادم و عذرخواهی کردم! خیلی به خانم برخورد، طوری سرخ و کبود شد و از شدت ناراحتی به آشپزخانه رفت و تا وقتی که آنجا بودیم، بیرون نیامد. البته او حالا یک مسلمان واقعی است و با مرد غریبه دست نمی‌دهد؛ اما هنوز من یادم هست که چقدر به او برخورد. در هامبورگ من این مساله را با آقای بهشتی مطرح کردم و گفتم آقا ما با چنین ماجرایی یک بار برخورد کردیم و گرفتارش شدیم؛ وضعمان این شد. شما چه می‌کنید؟ ایشان با همان روش و متانت خاصش گفت: “شما که مشکلتان یک بار بوده و حل شده و تمام شده. ما در هر حال فکری می‌کنیم. پرسیدم واقعاً شما شرعاً چنین عملی را جایز می‌دانید یا نه؟ جواب داد اگر عملکرد ما باعث انزجار و دوری کسی از اسلام و دین خدا بشود، قطعاً اشکال دارد. (مجله شاهد یاران، گفتگو با سید هادی خسروشاهی، ۱۳۸۵، شماره ۸؛ ص ۱۹) 🔹محسن رفیق دوست می‌گوید: “محمد [منتظری] زیاد احساساتی بود. مرحوم بهشتی روحانی معتدل و محکم و باسوادی بود که از دولت موقت حمایت می‌کرد. این مسئله مورد قبول محمد منتظری نبود. شهید بهشتی رئیس شورای انقلاب و تقریباً همه‌کاره مملکت بعد از امام بود. لذا محمد منتظری کم‌کم با شهید بهشتی مخالفت کرد و غیر از امام با همه مخالفت می‌کرد. می‌گفت این حکومت باید برچیده بشود و حکومت اسلامی سر کار بیاید. من چند جلسه با ایشان صحبت کردم و نکاتی را از شهید بهشتی به او گفتم. الان بعد از سی سال یادم نیست که دقیقاً چه صحبتی کردم. من سال‌ها قبل از انقلاب با شهید بهشتی ارتباط داشتم. شاگردش بودم و ایشان جایگاه ویژه‌ای پیش ما داشت. آن‌قدر با محمد صحبت کردم که متحول شد و قبول کرد در محل حزب با شهید بهشتی ملاقات کند و حرف‌هایش را رو در رو بزند. به مرحوم بهشتی گفتم می‌خواهم قراری برای ملاقات آقای محمد منتظری با شما بگذارم. آقای بهشتی گفت: “محمد خودمان”؟ وقتی این کلام شهید بهشتی را به محمد گفتم، گریه کرد. با هم به حزب رفتیم، در پله‌ها با ایشان برخورد کردیم. همان‌جا همدیگر را بغل کردند و من دیگر نایستادم و رفتم. چند روز بعد محمد منتظری را دیدم. گفت: اشتباه کردم؛ واقعا استغفار کردم. ان‌شاءالله که آقای بهشتی مرا عفو کردند و بخشیدند. این داستان مربوط به حدود یک ماه قبل از انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در ۷ تیر ۱۳۶۰ بود. در این یک ماه، محمد منتظری به قدری به مرحوم بهشتی نزدیک شده بود که بالاخره در کنار ایشان هم شهید شد”. (محسن رفیق دوست؛ برای تاریخ می‌گویم، صص ۶۹ و ۷۰) 📎 پیوند به این مطلب در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/18488/ 🆔 @dinonline

🔻دگرگونی بزرگ در اندیشه اسلامی ترکیه ✔️در میان خاموشیِ ظاهریِ فضای سیاسی ترکیه، جریانی ژرف و آرام در حال شکل‌گیری است که از درونِ سنتِ اسلامی ترکیه برمی‌خیزد و ستونِ آن را «آزادی انسان» و «نقدِ استبداد» تشکیل می‌دهد. طاها آق‌یول، روزنامه‌نگار برجسته، در یادداشتی تازه، از موجی از بازاندیشی در تاریخ، فقه و حدیث خبر می‌دهد که به‌دستِ نسلِ جدیدی از پژوهشگران و الهی‌دانان ترکیه در جریان است؛ بازاندیشی‌ای که نه از غرب، بلکه از بطنِ میراثِ اسلامی سرچشمه گرفته و در پیِ آن است که تفسیری نو، اخلاق‌محور و سازگار با حقوق مدرن از دین ارائه دهد. 📎 پيوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46108/ 🆔 @dinonline

🔻حسینیه معلی؛ آیین برای زیستن است یا برای دیده شدن؟ (به مناسبت فصل جدید «حسینیه معلی»؛ تأملی در رسانه‌ای شدن آیین) ✍سید حسین سیدوکیلی(پژوهشگر رسانه) ✔️در بسیاری از هیئت‌های قدیمی، روضه که آغاز می‌شد، چراغ‌ها را خاموش می‌کردند. آن تاریکی فقط یک رسم قدیمی نبود؛ حریمی می‌ساخت تا عزادار از بار سنگین دیده شدن رها شود. هیئت، جمعی بود، اما آنچه در دل هر عزادار می‌گذشت، تجربه‌ای کاملاً شخصی بود. هرکس در میان جمع، تنهایی خودش را داشت. امروز اما همان لحظه، زیر نور پروژکتورها و در محاصره دوربین‌ها ثبت می‌شود؛ لحظه‌ای که ساعتی بعد، در قالب کلیپی کوتاه، در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود. «حسینیه معلی» یکی از نوآورانه‌ترین و جسورانه‌ترین روایت‌های رسانه‌ای از آیین‌های عزاداری است؛ همین جایگاه، آن را به بهانه‌ای مناسب برای طرح پرسشی تبدیل می‌کند که فقط درباره «حسینیه معلی» نیست. آیا همه آنچه در یک آیین رخ می‌دهد، باید رسانه‌‌ای شود؟ «جیمز کری» در نظریه «ارتباط آیینی» میان دو کارکرد رسانه تفاوت گذاشت. از نگاه او، رسانه همیشه برای انتقال اطلاعات نیست؛ گاهی کارکرد اصلی آن، حفظ و بازتولید یک فرهنگ و یک باور مشترک است. به عبارت دیگر: هیئت، برای تجربه شدن شکل گرفته است، نه برای اجرا شدن. در واقع، هیئت یک Experience است، نه یک Performance. مسئله دقیقاً از همان‌جا آغاز می‌شود که رسانه، آیین را از «زیستن» به «تماشا کردن» می‌برد. درست است که عزاداری، یک آیین جمعی است؛ اما تجربه عزاداری، تجربه‌ای عمیقاً شخصی است. ممکن است هزار نفر زیر یک سقف اشک بریزند، اما هیچ‌کس به جای دیگری عزاداری نمی‌کند. هر وقت دوربین وارد شود، رفتار انسان تغییر می‌کند. این نه یک قضاوت اخلاقی است و نه اتهامی به کسی؛ اقتضای دوربین است. انسان، وقتی می‌داند دیده می‌شود، ناخودآگاه نسبت خود را با نگاه دیگران تنظیم می‌کند. اما مسئله فقط تغییر رفتار نیست؛ خود آیین نیز آرام‌آرام با منطق رسانه سازگار می‌شود. رسانه، همه چیز را نشان نمی‌دهد؛ انتخاب می‌کند. از میان صدها لحظه یک مجلس، تصمیم می‌گیرد کدام تصویر دیده شود و کدام تصویر بیرون قاب بماند. همین انتخاب‌ها، آرام‌‌آرام تعیین می‌کنند کدام تصویر از عزاداری در ذهن ما ماندگار شود، کدام احساس برجسته شود و کدام شکل از آیین، عادی و مطلوب به نظر برسد. آنچه بیشتر دیده می‌شود، بیشتر تکرار می‌شود؛ آنچه بیشتر تکرار می‌شود، طبیعی‌تر به نظر می‌رسد؛ و آنچه طبیعی به نظر برسد، آرام‌آرام به فرهنگ تبدیل می‌شود. به همین دلیل است که می‌گویند رسانه، فقط حافظه جمعی نمی‌سازد؛ سلیقه جمعی هم می‌سازد. به نظر می‌رسد این، پارادوکس گریزناپذیر عصر ماست. اگر آیین، رسانه‌ای نشود، در هیاهوی جهان جدید، به حاشیه می‌رود و به تدریج فراموش می‌شود. اما اگر کاملاً با منطق رسانه سازگار شود، همان چیزی را از دست می‌دهد که اساساً به آن معنا می‌دهد. رسانه برای دیده شدن ساخته شده است. اما همه تجربه‌های انسانی، برای دیده شدن نیستند. شاید امروز، در روزگاری که تقریباً هیچ مجلسی از چشم دوربین دور نمی‌ماند، بیش از هر چیز جای همان تاریکی خالی است. شاید «حسینیه معلی» فقط بهانه‌ای باشد تا دوباره این پرسش را از خود بپرسیم: آیا وقتی پروژکتورها روشن می‌شوند، ما هنوز در حال «تجربه» آیین هستیم، یا آرام‌آرام به تماشاگر «نمایش» آن تبدیل شده‌ایم؟ 📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46135/ 🆔 @dinonline

🔻از ولایت فقیه تا «دعت تورات»؛ چگونه یک مورخ اسرائیلی از «شیعه‌سازی» یهودیت سخن می‌گوید؟ ✔️آیا می‌توان میان سنت‌های دینی‌ای که در ظاهر کاملاً متفاوت‌اند، شباهت‌های ساختاری یافت؟ این پرسش، سال‌هاست که موضوع پژوهش تاریخ‌نگاران ادیان و جامعه‌شناسان دین بوده است. مقاله پیش رو، نوشته یکی از پژوهشگران تاریخ یهود، تلاشی است برای بررسی برخی همانندی‌های تاریخی و نهادی میان تشیع معاصر و جریان‌های فوق‌ارتدوکس یهودی. روشن است که انتشار این ترجمه به معنای تأیید همه داوری‌ها و نتیجه‌گیری‌های نویسنده نیست، بلکه دعوتی است به تأمل و گفت‌وگو درباره یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات در مطالعات تطبیقی ادیان. 📎 پيوند به متن کامل این مطلب در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46132/ 🆔 @dinonline

🔻از «یهودیان اسلام» تا «شیعی‌سازی» یهودیت راست‌کیش افراطی(نگاهی انتقادی به مقالۀ «آیا شیعیان همان یهودیان اسلام‌اند؟» نوشتۀ رونی واینستاین با ترجمۀ یاسر میردامادی( ✔️آیا می‌توان تنها بر پایه چند شباهت ظاهری، از تأثیرپذیری یک سنت دینی از سنتی دیگر سخن گفت؟ فهیمه اشعری در این مقاله با نگاهی انتقادی به نوشته رونی واینستاین، این پرسش را پیش می‌کشد و نشان می‌دهد که ادعای «شیعی‌سازی» یهودیت راست‌کیش افراطی، بیش از آنکه بر شواهد تاریخی و پژوهش‌های مستند استوار باشد، بر قیاس‌های ناروا، مفروضات اثبات‌نشده و برداشت‌هایی گزینشی از تاریخ یهودیت و تشیع تکیه دارد. نویسنده با واکاوی مدعاهای اصلی مقاله، می‌کوشد تصویری مستندتر از نسبت میان این دو سنت دینی ارائه دهد و کاستی‌های استدلالی این روایت را آشکار سازد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46140 🆔 @dinonline

🔻روایت جنگ؛ از «کلیدر» تا «جنگ و صلح»؛ روایت انسان در میان آتش و کلمه ✍ علی چراغی ✔️جنگ در ادبیات، تنها شرحِ نبردها و نقشه‌های نظامی نیست؛ بلکه صحنه‌ای است برای پرسش از انسانیت، عشق، ترس و بقا. از رمان‌های بومیِ ایران مانند «کلیدر» و «زمین سوخته» که جنگ را به خانه‌ها و قبیله‌ها می‌برند، تا شاهکارهای جهانی مانند «جنگ و صلح» و «وداع با اسلحه» که آن را به فلسفه‌ای از زیستن بدل می‌کنند؛ این گزارش، مروری است بر آنچه ادبیات داستانی از تجربهٔ جنگ به ما می‌گوید؛ تجربه‌ای که گاه در خاکسترِ خانه‌ها و گاه در تردیدهای یک سرباز، معنای تازه‌ای از «ایستادگی» را روایت می‌کند. در این میان، علی چراغی با نگاهی به میراثِ حماسیِ ایران، از رستم تا رئیس‌علی دلواری، یادآور می‌شود که دفاع از وطن، نه فقط یک وظیفهٔ تاریخی که یک روایتِ همیشه‌زنده از شرف و نجابت است. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46122/ 🆔 @dinonline

🔻ناگفته‌های «امر به معروف و نهی از منکر» (1) ✍ محمدتقی سهرابی‌فر ✔️«امر به معروف و نهی از منکر» از ارکان مهم فقه اجتماعی اسلام، همواره با دو چالش جدی روبه‌رو بوده است: از یک‌سو، برداشت‌های سطحی و افراطی که به نام این فریضه به جنایت انجامیده (مانند خوارج) و از سوی دیگر، تقلیل آن به ابزاری سیاسی-حزبی یا نزاع‌های فردی. محمدتقی سهرابی‌فر(استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم) در این یادداشت، با واکاوی تاریخی و مفهومی، از معنای اجتماعی این آموزه پرده برمی‌دارد و با تأکید بر «محاسبه نتیجه» و «فهم عرفی از معروف و منکر»، راهی برای بازگرداندن این قانون الهی به مسیر اصلاح و مصلحت عمومی ارائه می‌دهد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46130/ 🆔 @dinonline

🔻از موشک‌های بالستیک تا دیپلماسی قرآنی و انتخاب آیات در مصلای تهران ✔️گاهی یک آیه، به اندازه یک بیانیه سیاسی معنا تولید می‌کند. انتخاب آیات متفاوت برای هیئت‌های حاضر در مراسم ادای احترام به رهبر شهید ایران، موجی از تفسیرها و واکنش‌ها را در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی برانگیخت؛ از توصیف آن به عنوان «دیپلماسی قرآنی» تا نقد آن به مثابه بهره‌گیری ابزاری از متن مقدس. فارغ از درستی یا نادرستی این برداشت‌ها، رخداد مصلای تهران پرسشی مهم را پیش روی اندیشمندان دین قرار داده است: مرز میان استفاده ارتباطی از قرآن و تفسیر سیاسی آن کجاست؟ 📎 پيوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46160/ 🆔 @dinonline

🔻سخنان عبدالکریم سروش به مناسبت تشییع رهبر شهید ✔️ما حرمت می‌نهیم به مردم کشورمان و ارادتی که نسبت به شهیدان فقید خود می‌ورزند و می‌بینید که چطور علی‌رغم اختلافات داخلی ید واحده در مقابل متجاوزان ایستاده‌اند. 🆔 @dinonline