🚑 الگوریتم انتقال سکته مغزی در اورژانس پیشبیمارستانی
بر اساس گایدلاین 2025 AHA – با نگاه عملیاتی EMS
🔴 مرحله 1: دیسپچ اورژانس
اعزام بر اساس پروتکل منطقهای سکته مغزی
فعالسازی سریع تیم پاسخ
ثبت دقیق زمان تماس (Time Zero)
🔴 مرحله 2: اقدامات در صحنه (On Scene)
1️⃣ ABC و پایدارسازی اولیه
تأمین راه هوایی
اکسیژن در صورت SpO₂ < 94%
مانیتورینگ قلبی
دو رگ محیطی در صورت نیاز
2️⃣ گرفتن شرح حال دقیق
زمان Last Known Well (LKW) ← مهمترین فاکتور درمانی
زمان کشف علائم
داروهای ضدانعقاد
سابقه سکته قبلی
3️⃣ انجام تست غربالگری سکته
استفاده از ابزار معتبر مانند:
FAST
CPSS
BE-FAST
LAMS / RACE برای ارزیابی احتمال LVO
4️⃣ قند خون Point of Care
رد هیپوگلیسمی (قند <60 mg/dL)
🔴 مرحله 3: آیا سکته مشکوک است؟
🔹 اگر خیر → درمان بر اساس تابلوی بالینی
🔹 اگر بله → فعالسازی پروتکل سکته
🔥 ارزیابی انسداد عروق بزرگ (LVO)
آیا LVO مشکوک است؟
با استفاده از اسکیل شدت سکته (RACE ≥5 یا LAMS بالا)
🕒 بررسی زمان طلایی
LKW کمتر از 24 ساعت؟
(در 2025 همچنان پنجره EVT تا 24 ساعت در بیماران منتخب حفظ شده)
🚑 تصمیم انتقال
اگر LVO مشکوک و شرایط زمانی مناسب است:
1️⃣ آیا انتقال به مرکز دارای EVT باعث از دست رفتن زمان ترومبولیز نمیشود؟
2️⃣ آیا کل زمان انتقال به CSC ≤ 30 دقیقه است؟
🏥 انتخاب مرکز درمانی
🔹 اگر LVO مشکوک نیست:
➡ انتقال به نزدیکترین مرکز دارای گواهی سکته:
PSC (Primary Stroke Center)
TSC (Thrombectomy Capable Stroke Center)
CSC (Comprehensive Stroke Center)
🔹 اگر LVO مشکوک است:
✔ اگر CSC در فاصله زمانی مجاز است → مستقیم به CSC
✔ اگر فاصله زیاد است → نزدیکترین TSC
✔ اگر هیچکدام در زمان مجاز نیستند → نزدیکترین مرکز دارای گواهی
📢 حتماً Prehospital Notification انجام شود
⚡ نکات کلیدی گایدلاین 2025 AHA برای EMS
✅ تأکید بیشتر بر:
استفاده از اسکیلهای معتبر LVO
کاهش Scene Time (هدف < 15 دقیقه)
فعالسازی سیستم Stroke Alert از صحنه
مستندسازی دقیق LKW
انتقال مستقیم به مرکز EVT در صورت امکان
✅ در 2025 تأکید شده:
تأخیر در ترومبولیز به دلیل انتقال مستقیم به CSC قابل قبول نیست
سیستم منطقهای باید از قبل تعریف شده باشد (Regional Stroke System of Care)
🎯 اهداف حیاتی در پیشبیمارستان
⏱ Door-to-Needle < 60 min
⏱ Door-to-Groin < 90 min
🚑 Scene Time < 15 min
📞 Prehospital Notification الزامی
🧠 پیام حرفهای برای همکاران EMS
سکته مغزی یک Time Dependent Emergency است.
هر دقیقه تأخیر = از دست رفتن حدود 1.9 میلیون نورون.
🔹 تشخیص سریع
🔹 انتخاب درست مقصد
🔹 اطلاعرسانی پیشبیمارستانی
🔹 کاهش زمان صحنه
= نجات مغز بیمار
📚 اصطلاحات
🚑 EMS
Emergency Medical Services
خدمات فوریتهای پزشکی (اورژانس پیشبیمارستانی)
🧠 Stroke
سکته مغزی
اختلال ناگهانی خونرسانی به مغز (ایسکمیک یا هموراژیک)
🔍 LVO
Large Vessel Occlusion
انسداد عروق بزرگ مغزی
(مثل MCA یا ICA که معمولاً نیاز به ترومبکتومی دارند)
🕒 LKW
Last Known Well
آخرین زمانی که بیمار کاملاً سالم دیده شده است
مهمترین شاخص تصمیمگیری درمانی
💉 Thrombolysis
ترومبولیز
تزریق داروی حلکننده لخته (مثل Alteplase یا Tenecteplase)
🧲 EVT
Endovascular Therapy
درمان اندوواسکولار
(ترومبکتومی مکانیکی از طریق آنژیوگرافی)
🏥 PSC
Primary Stroke Center
مرکز اولیه سکته مغزی
قادر به انجام CT و ترومبولیز
🏥 TSC
Thrombectomy-Capable Stroke Center
مرکز دارای قابلیت ترومبکتومی
میتواند EVT انجام دهد اما در سطح کامل CSC نیست
🏥 CSC
Comprehensive Stroke Center
مرکز جامع سکته مغزی
بالاترین سطح خدمات سکته (EVT + جراحی + ICU تخصصی نورولوژی)
📞 Prehospital Notification
اطلاعرسانی پیشبیمارستانی
تماس با بیمارستان قبل از رسیدن بیمار برای فعالسازی Stroke Alert
⏱ Door-to-Needle
زمان از ورود بیمار به بیمارستان تا تزریق ترومبولیتیک
⏱ Door-to-Groin
زمان از ورود تا شروع آنژیوگرافی (پانکچر فمورال)
🧪 POC Glucose
Point of Care Glucose
اندازهگیری قند خون در محل (گلوکومتر)
📊 LAMS
Los Angeles Motor Scale
مقیاس حرکتی لسآنجلس برای پیشبینی LVO
📊 RACE
Rapid Arterial Occlusion Evaluation
ابزار ارزیابی سریع انسداد شریانی
🔥 تغییرات مهم تا 2025 در نگاه EMS
✔ تأکید بیشتر بر تشخیص LVO در صحنه
✔ کاهش زمان صحنه < 15 دقیقه
✔ انتقال مستقیم به مرکز EVT در صورت امکان
✔ استفاده بیشتر از Tenecteplase به جای Alteplase در برخی سیستمها
✔ تقویت سیستم منطقهای Stroke System of Care
📌 📜 تاریخچه تزریق داخل استخوانی (Intraosseous Infusion)
🔹 تاریخچه:
ایده استفاده از استخوان بهعنوان مسیر ورود دارو و مایع به بدن بسیار قدیمیه؛ اولینبار در دهه ۱۹۲۰ دیده شد که مغز استخوان میتونه مسیر جایگزین وریدی باشه—اگرچه ابتدا بهخاطر ابداع راههای وریدی کنار گذاشته شد.
🔹 پیشرفتهای اولیه:
در سال ۱۹۲۲ یافته شد که استخوان سینه (استرنوم) میتونه برای انتقال مایعات استفاده بشه.
در دهه ۱۹۴۰ و در جنگ جهانی دوم، این روش کمک کرد تا از مرگ سربازان بر اثر شوک خونریزی جلوگیری بشه—به خاطر اینکه دسترسی سریع به سیستم عروقی فراهم میکرد.
🔹 توسعه علمی مدرن:
در دهه ۱۹۸۰ یک پزشک آمریکایی به نام Orlowski بهطور جدی درباره کاربرد IO در بحرانها و اپیدمیها مقاله نوشت—این باعث شد تمرکز علمی روی این تکنیک افزایش پیدا کنه و بهتدریج در احیا و حالات اورژانسی بهعنوان جایگزین دسترسی وریدی شناخته شود.
🔹 دستگاههای مدرن:
در سال ۱۹۹۷ اولین دستگاه IO تحت نام FAST-1 برای استفاده در سینه تایید شد؛ بعدها مدلهای بهتری مانند FAST-R و بعداً دستگاه EZ-IO بهعنوان یکی از پر کاربردترین روشهای امروزی شکل گرفتند.
📌 💡 نتیجه تاریخی:
تزریق داخلاستخوانی از یک تکنیک تاریخی فراموششده به یک راه استاندارد و سریع برای vascular access در اورژانس و CPR تبدیل شده—بهخصوص وقتی که رگگیری محیطی غیرممکن یا کند است.
🧰 📍 دستگاه EZ-IO چیست؟
📦 EZ-IO®
یک سیستم دسترسی داخلاستخوانی نیمهخودکار (semi-automatic) است که با درایور باتریدار و سوزنهای مخصوص برای ورود به مغز استخوان طراحی شده.
🔎 اجزا
Driver (درایور باتریدار)
: شبیه دریل پزشکی کوچک که سوزن IO رو وارد استخوان میکنه.
سوزنهای مخصوص: طولهای مختلف براساس سن و سایز بیمار.
اتصال به سرم و لولهها: برای تزریق دارو/مایع پس از ورود به مغز استخوان.
📌 نکته: EZ-IO بهعنوان مسیر سریع و قابل اعتماد برای دسترسی به سیستم وریدی از طریق مغز استخوان شناخته شده—جایی که شبکه وریدی «سینوزوئید» به سرعت خون و داروها رو وارد گردش خون میکنه.
🧬 🪡 انواع سوزنهای EZ-IO و کاربردشون
کاتتر بارنگ آبی. 15 mm
کودکان 3–39 kg
کاتتر بارنگ صورتی/استاندارد25 mm
بالغین > 40 kg
کاتتر بارنگ زرد یا بلند. 45 mm
بالغین با بافت زیاد یا برای هومروس
➡️ اینها استانداردهایی هستند که در پروتکلهای EMS و HEMS ذکر شدهاند.
📌 توصیه عملی:
برای کودکان (تا حدود 39 کیلو)، سوزن 15 mm
برای بزرگسالان معمولی، 25 mm
برای بزرگسالان با بافت نرم زیاد یا برای محلهای عمیقتر مثل هومروس، 45 mm
🩺 📌 روش کار EZ-IO — مرحلهبهمرحله
(در اورژانس پیشبیمارستانی / CPR2025)
1️⃣ انتخاب اندیکاسیون
وقتی دسترسی وریدی سخت است یا زمان برای CPR یا شوک حیاتی است (مثلاً ایست قلبی).
2️⃣ انتخاب سایت آناتومیک مناسب
پروگزیمال تیبیا (شایعترین)
دیستال تیبیا
هومروس پروگزیمال (جریان سریعتر داروهای CPR)
در کودکان میتوان از فمور دیستال هم استفاده نمود.
Life in the Fast Lane • LITFL
3️⃣ آمادهسازی و استریلیزاسیون منطقه
4️⃣ بارگذاری سوزن روی درایور
5️⃣ قرارگیری ۹۰ درجه روی استخوان و دریل کردن با فشار ثابت تا زمانی که کاهش مقاومت حس شود.
6️⃣ تایید محل با کشیدن اندک مایع یا flush کردن با سالین
7️⃣ تثبیت و شروع تزریق مایعات و داروها
📌⚠️ اگر بیمار هوشیار است میتوان قبل از تزریق دارو، لیدوکائین در IO تزریق کرد تا درد کاهش یابد (طبق پروتکلهای EMS).
📊 🔥 EZ-IO در CPR و EMS —
چرا مهمه؟
✔️ سرعت قابلتوجه در برقراری دسترسی (ثانیهها بجای دقیقهها)
✔️ در CPR وقتی زمان برای داروهای مثل اپینفرین مهمه، IO سریعتر از رگگیری محیطیه.
✔️ قابل استفاده در تمام سنین از کوچک تا بزرگسال.
🆚 مقایسه مختصر با دستگاههای دیگر
📌 دستگاههای استرنال مثل FAST-1/FAST-R فقط روی استرنوم استفاده میشن،
ولی EZ-IO برای چند سایت مختلف قابل استفادهست.
📌 نکتههای EMS & CPR2025
توصیههای جدید احیا (مثل AHA/ERC) تأکید دارند اگر دسترسی وریدی سریع حاصل نشد، IO باید در کمتر از ۹۰ ثانیه برقرار شود.
بعد از اینکه IV گرفتید، باید IO رو برداشت کنید (حداکثر ۲۴ ساعت در جای خود بماند تا خطر عفونت زیاد نشود).
لینک فیلم آموزشی در کانال آپارات من:
بارگذاری شده ۱۳سال پیش👇👇👇
https://www.aparat.com/v/zL7AG
https://eitaa.com/emsedu
⭕️ اعلام بهروزرسانی دو پروتکل مهم پیشبیمارستانی در اجلاس رؤسای اورژانس کشور
💠 به گزارش روابط عمومی سازمان اورژانس کشور، در ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ و در جریان چهلوسومین اجلاس رؤسای اورژانس سراسر کشور، دکتر نوری معاون آموزش همگانی، مهارتی و اعتباربخشی سازمان، بر اهمیت پروتکلهای آفلاین بهعنوان مرجع اصلی تصمیمگیری در شرایط عملیاتی و فاقد دسترسی برخط تأکید کرد و از اصلاح دو پروتکل مهم درمانی خبر داد.
🔹بر اساس اعلام وی، در پروتکل جدید مدیریت تشنج، «فنیتوئین» حذف و «لوتیراستام» جایگزین شده است. همچنین در ارزیابی سکته مغزی، مدل FAST به BEFAST ارتقا یافته و شاخصهای تعادل و بینایی برای افزایش دقت تشخیص افزوده شدهاند.
🔹این تغییرات با هدف ارتقای کیفیت خدمات و افزایش دقت مداخلات پیشبیمارستانی اجرا میشود.
https://eitaa.com/emsedu
چقدر شهر شلوغ است و کوچهها تنها
و سهم پنجرهها بادهای بیمعنا
کسی نگفت که آیینه هم ترک برمیدارد
اگر زیاد ببیند خودش را از دریا
نه نام بردم از آتش، نه از غبار غروب
ولی نگاه من افتاد سمتِ سمتِ کجا
قرار بود که نباشم، که بگذرم آرام
ولی گذشتن من شد شبیه یک دریا
به وقتِ رفتن اگر سایهای کنارم بود
دلیل روشنیِ ماه بود یا فردا؟
کسی چه میداند این سنگ صبر خاموشی
چه کوهها که نریزد به یک نفس، بیصدا
کاش خدا بغلم میکرد، بیهیچ پرسش و
شرط
میان این همه تردیدِ سردِ پیدا
نه از شکست نوشتم، نه از فروریختن
فقط کمی دل من بود و اندکی دنیا
اگرچه ظاهر تقویم رو به فردا رفت
هنوز در دل من مانده است یک «اما»