🩺 پروتکل علمی مدیریت تشنج در اورژانس پیشبیمارستانی
۱. اصول کلی و اولویتبندی
1. ایمنی صحنه:
ابتدا از ایمنی کامل صحنه برای بیمار، تیم امداد و اطرافیان اطمینان حاصل شود.
خطرات محیطی و جسمانی (برق، سقوط، ترافیک، ضربه) حذف یا کنترل شوند.
2. ارزیابی سریع ABC (Airway, Breathing, Circulation):
پس از ایمنسازی صحنه، فوراً وضعیت راه هوایی، تنفس و گردش خون بررسی شود.
۲. مدیریت مرحله نخست (۲–۳ دقیقه اول تشنج)
الف) راه هوایی (A)
- بیمار را در پوزیشن لترال چپ (Left lateral) با سر به پایین قرار دهید تا ترشحات دهان و معده تخلیه شوند.
- هیچ جسم خارجی یا زبان بیمار را با دست وارد دهان نکنید.
- در صورت امکان از اکسیژن تراپی با ماسک اکسیژن10_8 لیتر/دقیقه استفاده شود. سچوریشن بالای ۹۵ درصد
- در بیماران با کاهش سطح هوشیاری یا خطر آسپیراسیون، آمادهسازی برای سوپراگلوت و یا اینتوباسیون ضروری است.
ب) تنفس (B)
- حرکات تشنجی ممکن است باعث سیانوز موقت به علت اسپاسم عضلات تنفسی شوند.
معمولاً در مراحل اولیه تشنج، سیانوز زودگذر است و نیازی به مداخله دارویی ندارد.
- اگر پس از پایان فاز تونیک–کلونیک، تنفس برقرار و منظم نیست، با فشار منفی راه هوایی و تهویه کمکی (با آمبوبگ) کنترل شود.
ج) گردش خون (C)
- نبض مرکزی (یا فمورال) را بررسی کنید.
- اگر نبض وجود ندارد یا تشنج ناشی از هیپوکسی ناگهانی مغز (شک به ایست قلبی/تنفسی) باشد و وضعیت تونیک کمتر از ۳۰ ثانیه ادامه یابد،
بلافاصله CPR مطابق دستورالعمل ERC/AHA 2025 آغاز گردد.
۳. اقدامات اولیه همزمان
1. برقراری خط وریدی (IV Line) در اسرع وقت.
2. گلوکومتری (بررسی قند خون):
- 🔹 اگر قند خون < ۷۰ mg/dL در افراد غیر دیابتی یا < ۹۰ mg/dL در بیماران دیابتی → بلافاصله دکستروز 50% تزریق شود.
- در صورت ادامه تشنج، درمان دارویی ضدتشنج آغاز گردد.
3. ارزیابی بارداری:
در زنان باردار از هفته ۲۰ تا ۴۰ روز بعد از زایمان، تشنج بهعنوان اکلامپسی در نظر گرفته شود
و طبق پروتکل Preeclampsia/Eclampsia با مگنزیم سولفات (سولفات منیزیم)و مانیتورینگ دقیق مدیریت گردد.
۴. تصمیم برای شروع درمان دارویی ضد تشنج
درمان دارویی باید فقط در شرایط زیر آغاز شود:
- تشنج بیش از ۳ دقیقه ادامه داشته باشد (Status epilepticus محتمل).
- دو حمله بدون بازگشت هوشیاری بین آنها.
- سه یا بیشتر حمله مکرر متوالی.
- یا تشنج همراه با خطر هیپوکسی، آسیب فیزیکی یا افت فشار.
۵. درمان مرحله اول – داروی خط اول (بنزودیازپینها)
در صورتی که تشنج بیش از ۳ دقیقه ادامه یابد یا معیارهای شروع درمان دارویی (طبق بخش ۴) برآورده شود، از بنزودیازپینها به عنوان داروی خط اول استفاده میشود:
* لورازپام (Lorazepam):
* مسیر تجویز: وریدی (IV)
* دوز در بزرگسالان: ۰.۱ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن، حداکثر تا ۴ میلیگرم.
* دوز در کودکان: ۰.۰۵ تا ۰.۱ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن.
* توضیحات: این دارو اولویت اول محسوب میشود، زیرا اثربخشی بالا و پایدار دارد.
* میدازولام (Midazolam):
* مسیر تجویز: وریدی (IV) یا عضلانی (IM)
* دوز در بزرگسالان: ۱۰ میلیگرم (در صورت تزریق وریدی) یا ۰.۲ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن (در صورت تزریق عضلانی).
* دوز در کودکان: ۰.۱ تا ۰.۲ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن.
* توضیحات: در صورتی که دسترسی وریدی ممکن نباشد، تزریق عضلانی میدازولام یک گزینه قابل قبول است.
* دیازپام (Diazepam):
* مسیر تجویز: رکتال (PR) یا وریدی (IV)
* دوز در بزرگسالان: ۱۰ تا ۲۰ میلیگرم.
* دوز در کودکان: ۰.۵ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن.
* توضیحات: این دارو به عنوان یک گزینه جایگزین در شرایطی که داروهای لورازپام یا میدازولام در دسترس نیستند، استفاده میشود.
نکات کلیدی در تجویز بنزودیازپینها:
* تکرار دوز: پس از تزریق دوز اول، در صورتی که تشنج پس از گذشت ۵ دقیقه متوقف نشد، دوز دوم باید تجویز گردد. در این مرحله، رعایت حداکثر دوز مجاز برای دارو ضروری است.
* موارد منع مصرف: تزریق بنزودیازپینها در بیمارانی که در شوک قرار دارند یا دچار افت فشار خون شدید هستند، ممنوع است.
* عوارض جانبی: عوارض شناختهشده این داروها شامل افت فشار خون (هیپوتنشن)، کاهش سرعت تنفس (برادیپنه)، قطع تنفس (آپنه) و کاهش سطح هوشیاری است.
* انتقال بیمار: پس از تزریق دوز اول دارو، بیمار باید فوراً به آمبولانس منتقل شده و در طول مسیر تحت مانیتورینگ مداوم سطح هوشیاری، تنفس و ضربان قلب قرار گیرد.
۶. درمان مرحله دوم – داروی خط دوم
- دارو: لووتیراستام (Levetiracetam).
- دوز در بالغین: 60 mg/kg (حداکثر 4500 mg).
- کودکان: 30–60 mg/kg.
- نحوه تجویز: در 100 cc سرم نرمال طی ۵–۱۰ دقیقه وریدی.
- در کودکان زیر دو ماه: تزریق فقط با تأیید پزشک متخصص مغز و اعصاب یا نوزادان انجام شود
۷. درمان مرحله سوم (در صورت تأخیر در انتقال یا عدم پاسخ)
این مرحله باید فقط با مشاوره پزشکی مستقیم انجام شود.
- دارو: فنوباربیتال (Phenobarbital).
- شرایط: تخمین رسیدن به بیمارستان >40 دقیقه و تیم اورژانس مجاز به اینتوباسیون باشد.
- دوز: 15 mg/kg (حداکثر 1 g) طی 20 دقیقه انفوزیون وریدی.
- تحت مانیتورینگ قلبی – تنفسی مداوم تجویز شود.
۸. مدیریت پس از توقف تشنج
- بررسی وضعیت هوشیاری و علائم حیاتی.
- اگر بیمار دوز دارویی را از قبل دریافت میکرد و فراموش کرده بود، دو برابر دوز فراموش شده طبق نظر پزشک تجویز شود.
- پایش سطح قند خون، فشار، و اکسیژناسیون.
- انتقال به مرکز درمانی با مانیتورینگ مداوم ECG و SpO₂.
۹. نکات حقوقی و اخلاقی (مطابق دستورالعمل وزارت بهداشت ایران، 1405)
- فقط اقوام درجه یک مجاز به فیلمبرداری از حرکات تشنجی بیمار هستند.
کارشناسان اورژانس و شاهدان صحنه حق تصویربرداری ندارند.
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems
💢 آمپول لووتیراستام (Levetiracetam)
✅ آمپول لووتیراستام در پروتکل جدید تشنج، جایگزین آمپول فنیتوئین شده است.
✅ ویالهای رایج لووتیراستام ۵۰۰ میلیگرمی هستند.
✴️ در برخی مراکز و بازارهای جهانی، جهت سهولت، ویالهای ۱۰۰۰ یا ۱۵۰۰ میلیگرمی نیز عرضه میشوند تا آمادهسازی سریعتر و خطای محاسباتی کمتر شود.
🔷 جایگاه دارو در درمان تشنج:
در پروتکلهای بهروز طب اورژانس و پیشبیمارستانی، لووتیراستام داروی خط دوم درمان تشنج یا استاتوس صرعی پس از بنزودیازپینها است.
دلایل جایگزینی با فنیتوئین شامل موارد زیر است:
- ایمنی همودینامیک بیشتر و خطر کمتر آریتمی و افت فشار خون
- عدم نیاز به مانیتورینگ پیشرفته قلبی در حین تزریق
- نحوه تجویز آسانتر برای کادر EMS
- اثربخشی مشابه یا بهتر در کنترل تشنج پایدار
🧠 مراحل استاندارد درمان در پروتکلهای جدید:
۱. مرحله اول: تزریق بنزودیازپینها (لورازپام، میدازولام، دیازپام) طبق دستورالعمل.
۲. مرحله دوم: در صورت ادامه یا عود تشنج پس از ۵ دقیقه، لووتیراستام به عنوان داروی خط دوم تجویز میشود.
💉 دوزهای پیشنهادی لووتیراستام:
✔ بزرگسالان:
ـ دوز بارگیری (Loading dose) بین ۲۰ تا ۶۰ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن.
ـ دوز رایج در محیط اورژانس حدود ۴۰ میلیگرم بر کیلوگرم است.
ـ حداکثر مقدار کل دارو معمولاً تا سقف ۳۰۰۰ میلیگرم (۳ گرم).
ـ در عمل، بسیاری از مراکز برای بیمار بالغ سنگین حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیگرم را تجویز میکنند.
مثال: بزرگسال ۷۰ تا ۷۵ کیلوگرم → دوز مناسب حدود ۱۵۰۰ میلیگرم (سه ویال ۵۰۰ میلیگرمی).
✔ کودکان:
ـ دوز معمول بین ۲۰ تا ۴۰ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن است.
ـ دوز دقیق براساس وزن بیمار تنظیم میشود.
📦 نحوه تزریق و سرعت انفوزیون:
- مسیر تجویز ترجیحاً وریدی (IV).
- دارو در سرم مناسب (مانند نرمال سالین) رقیق شود.
- انفوزیون طی حدود ۵ تا ۱۵ دقیقه انجام گیرد.
- در شرایط پیشبیمارستانی میتوان با حجم کمتر و زمان کوتاهتر تزریق کرد، اما باید ایمنی گردش خون حفظ شود.
⚠️ نکات ایمنی و نظارت حین تجویز:
۱. قبل از تزریق باید موارد زیر انجام شده باشد:
- بررسی ABC (راه هوایی، تنفس، گردش خون)
- اکسیژنتراپی
- کنترل قند خون
- تجویز بنزودیازپین طبق پروتکل
- بیمار در وضعیت ایمن (لفت لترال) قرار گیرد.
۲. پایش حیاتی حین تزریق:
- فشار خون (BP)، تعداد نبض (HR)، تنفس (RR) و اشباع اکسیژن (SpO₂).
۳. عوارض احتمالی (نادر ولی قابل توجه):
- خوابآلودگی، گیجی، تحریکپذیری، افت فشار خفیف، در موارد نادر تغییرات خلق یا آژیتاسیون.
- همودینامیک معمولاً پایدارتر از فنیتوئین.
۴. پس از تزریق دوز کامل، گزارش دارو، دوز و پاسخ در فرم مأموریت EMS و تحویل به بیمارستان الزامی است.
🚑 نکات کلیدی برای تکنسینهای اورژانس:
- لووتیراستام تنها پس از بنزودیازپینها استفاده میشود.
- دوز دارو باید بر اساس وزن بیمار یا مقدار استاندارد مرکز تزریق شود.
- دارو را رقیق کنید و انفوزیون آرام انجام دهید.
- پایش حیاتی و سطح هوشیاری را تا تحویل بیمار ادامه دهید.
📌 جمعبندی آموزشی:
✅ لووتیراستام در پروتکلهای جدید، داروی خط دوم کنترل تشنج پایدار در محیط EMS و اورژانس است.
✅ ویالهای رایج ۵۰۰ میلیگرمی هستند؛ فرمهای ۱۰۰۰ و ۱۵۰۰ میلیگرمی به کاهش خطا و زمان کمک میکنند.
✅ پروفایل ایمنی این دارو نسبت به فنیتوئین بسیار بهتر بوده و در بیماران قلبی یا سالمندان ارجح است.
✅ رعایت دقیق دوز، رقیقسازی و مانیتورینگ حیاتی از اصول اجرایی در هر تزریق است.
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems
🟣تصویر بجای مانده از کلاه ایمنی یک موتورسيکلت سوار پس از تصادف
⚕️فرض کنید اگر کلاه ایمنی نداشت، بقایای این آثار روی سر و صورتش چگونه بود؟
آیا امروز زنده بود؟
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems
اختلالات یادگیری چیست و چرا مهماند؟
اختلالات یادگیری (Learning Disorders / Learning Disabilities) گروهی از مشکلات عصبـرشدی هستند که بر توانایی مغز در دریافت، پردازش، ذخیره و بهکارگیری اطلاعات اثر میگذارند.
این اختلالها میتوانند مهارتهای پایهای تحصیلی مثل:
- خواندن (درک و روانخوانی)
- نوشتن (املاء، نوشتن خوانا، جملهنویسی)
- ریاضی (محاسبه، درک مفهوم عدد، حل مسئله)
- و گاهی توجه و پردازش سرعتی اطلاعات
را تحت تأثیر قرار دهند.
نکته بسیار مهم: موضوع «تنبلی» یا «بیتربیتی» نیست
بر اساس منابع علمی و راهنماهای بینالمللی مانند DSM‑5‑TR و ICD‑11:
- اختلالات یادگیری بههیچوجه ناشی از تنبلی، بیانضباطی، یا کمکاری کودک نیستند.
- این مشکلات بیشتر به تفاوتهای ساختاری و عملکردی مغز، نحوهی پردازش زبان، عدد و اطلاعات و گاهی عوامل ژنتیکی مربوط میشوند.
- کودک ممکن است هوش طبیعی یا حتی بالاتر از متوسط داشته باشد، اما به دلیل این تفاوتهای مغزی در برخی مهارتهای درسی دچار مشکل شود.
به همین دلیل،
کودکی که اختلال یادگیری دارد، «کمهوش» یا «بیاستعداد» نیست؛
بلکه شیوه یادگیریاش متفاوت است و نیاز به آموزش و حمایت تخصصی دارد.
انواع اصلی اختلالات یادگیری
به طور کلی، سه حیطهی اصلی در اختلالات یادگیری مطرح هستند که هر کدام خود میتوانند شدتها و شکلهای مختلفی داشته باشند:
۱. نارساخوانی (Dyslexia) – اختلال در خواندن
نارساخوانی شایعترین نوع اختلال یادگیری است. در این حالت، کودک علیرغم تلاش و تمرین، در مهارتهای زیر مشکل دارد:
- روانخوانی: کند خواندن، مکثهای زیاد، هجیکردن حروف، تپقهای مکرر
- تشخیص و یادآوری حروف و صداها: قاطی کردن حروف شبیه (مثلاً ب / پ / ت)، جا انداختن صداها
- درک مطلب: ممکن است کلمات را بخواند، اما مفهوم متن را بهخوبی درک نکند
- اشتباهات در املاء: نوشتن کلمات به شکلهای مختلف، حذف یا اضافه کردن حروف
این کودکان معمولاً:
- در حفظ شعر، جدول ضرب یا لغات جدید مشکل دارند
- از بلندخوانی جلوی دیگران میترسند یا فرار میکنند
- هنگام تکالیف خواندنی به سرعت خسته میشوند یا بهانه میگیرند
۲. نارسانویسی (Dysgraphia) – اختلال در نوشتن
نارسانویسی به مشکلات پایدار در نوشتن و بیان مکتوب اشاره دارد. نشانههای معمول آن عبارت است از:
- بدخطی شدید و مداوم: حروف نامرتب، چسبیده یا بسیار کوچک/بزرگ
- سختی در نگهداشتن مداد و کنترل فشار دست (خیلی کمرنگ یا خیلی پررنگ نوشتن)
- اشتباهات زیاد در املاء، حتی کلماتی که بارها تمرین شدهاند
- کندی در نوشتن؛ کودک برای نوشتن یک جملهی ساده زمان زیادی صرف میکند
- مشکل در جملهسازی و نظم دادن به افکار روی کاغذ
این کودکان اغلب:
- از نوشتن انشاء یا دیکته فراریاند
- از درد دست یا خستگی هنگام نوشتن شکایت میکنند
- برای پر کردن برگههای امتحانی زمان کم میآورند
۳. اختلال ریاضی (Dyscalculia) – اختلال در مهارتهای ریاضی
در اختلال ریاضی، کودک در درک و استفاده از مفاهیم عددی مشکل دارد. برخی نشانهها:
- دشواری در شناخت و بهخاطر سپردن اعداد
- مشکل در جمع و تفریق ساده (مثلاً ۷+۵ یا ۹–۱۳) با وجود تمرین
- اشتباه در خواندن یا نوشتن اعداد (مثلاً ۶ و ۹، ۱۲ و ۲۱)
- مشکل در درک ارزش مکانی (دهگان، یکان)
- سردرگمی در مسائل کلامی ریاضی (نمیتواند متن مسئله را به زبان ریاضی ترجمه کند)
این کودکان معمولاً:
- در یادگیری جدول ضرب به شدت مشکل دارند
- در تخمین زمان، پول خرد، یا تعداد اشیاء دچار خطا میشوند
- از درس ریاضی اضطراب و ترس زیادی دارند
سایر حوزههای مرتبط
در کنار این سه دستهی اصلی، برخی کودکان ممکن است:
- در توجه و تمرکز (بهویژه همراه با ADHD) مشکل داشته باشند
- سرعت پردازش اطلاعات پایینتری داشته باشند
- در مهارتهای حافظه کاری (نگهداشتن اطلاعات در ذهن برای چند لحظه و کار کردن با آنها) دچار دشواری باشند
این عوامل میتوانند اختلالات یادگیری را تشدید کنند یا باعث شوند مشکلات کودک دیرتر تشخیص داده شود.
آیا جای نگرانی است؟
وجود اختلال یادگیری به معنای ناتوانی در آینده یا شکست قطعی در تحصیل نیست.
بسیاری از افراد موفق در دنیا (نویسندگان، هنرمندان، کارآفرینان) خود سابقهی اختلالات یادگیری داشتهاند، اما با:
- تشخیص بهموقع
- حمایت خانواده
- مداخلات آموزشی تخصصی
- و در صورت نیاز، درمانهای توانبخشی (گفتاردرمانی، کاردرمانی، نوروتراپی و …)
توانستهاند مسیر تحصیلی و شغلی موفقی را طی کنند.
آنچه نگرانکننده است نه خود اختلال، بلکه تشخیصندادن و بیتوجهی به آن است؛ چون:
- میتواند باعث افت تحصیلی شود
- عزتنفس کودک را کاهش دهد
- احساس «کمهوشی»، «شرمندگی» یا «فرار از مدرسه» ایجاد کند
در حالی که با شناسایی درست، میتوان جلوی بسیاری از این پیامدها را گرفت.
نشانههایی که والدین باید جدی بگیرند
اگر چند مورد از نشانههای زیر را در فرزند خود میبینید، بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید:
- خواندن بسیار کند، همراه با مکثهای زیاد و اشتباهات تکراری
- اشتباهات زیاد در دیکته، حتی بعد از تمرین
- بدخطی شدید، خستگی سریع هنگام نوشتن
- ترس یا اجتناب از درس خواندن، مخصوصاً خواندن و ریاضی
- فراموش کردن سریع مطالب حفظشده (شعر، جدول ضرب، کلمات جدید)
- شکایت از سردرد، دلدرد یا اضطراب در زمان مدرسه یا آزمونها
- تفاوت واضح بین هوش و درک کلامی خوب با عملکرد ضعیف در یک یا چند درس
چرا مراجعه به متخصص ضروری است؟
تشخیص اختلالات یادگیری نیاز به ارزیابی علمی و چندجانبه دارد؛
این ارزیابی معمولاً شامل:
- مصاحبه با والدین و معلم
- بررسی سابقه رشد و تحصیل کودک
- آزمونهای هوش و آزمونهای اختصاصی یادگیری
- مشاهدهی مستقیم نحوهی خواندن، نوشتن و حل مسائل ریاضی
پس از ارزیابی، برای هر کودک یک برنامه آموزشی و درمانی فردمحور طراحی میشود که میتواند شامل:
- آموزشهای تخصصی خواندن، نوشتن و ریاضی
- تمرینهای تقویت توجه، حافظه و مهارتهای شناختی
- راهکارهایی برای معلمان و والدین جهت کمک به کودک
- در صورت نیاز، معرفی به گفتاردرمانگر، کاردرمانگر یا سایر متخصصان مرتبط
جمعبندی و دعوت به اقدام
اگر نشانههایی از مشکلات خواندن، نوشتن یا ریاضی در فرزندتان مشاهده میکنید:
- خودتان یا کودک را سرزنش نکنید؛
- این موضوع را به تنبلی، لجبازی یا بیتوجهی نسبت ندهید؛
- هرچه زودتر برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید، امکان جبران و پیشرفت سریعتر خواهد بود.
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems
فیلم آموزش پروتکل جدید مسمومیت باسیانید و سولفید هیدروژن
در پیام رسان بله بار گذاری شد👆👆👆
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems