🛑ماده 290 ابراء وقتی موجب سقوط تعهد می‌شود که متعهدله برای ابراء اهلیت داشته باشد

🛑تفسیر ماده ۲۹۰ قانون مدنی + دائن در اثر ابراء، در حقوق مالی خود تصرف می‌نماید. بنابراین هرگاه متعهدله محجور باشد ابراء او صحیح نیست زیرا که تصرفات او چنانکه در شرایط صحت معامله (ماده ۱۹۰ قانون مدنی) بیان گردید، باطل و در بعض موارد غیرنافذ است.

🛑ماده 291 ابراء ذمه میت از دین صحیح است.

🛑تفسیر ماده ۲۹۱ قانون مدنی + دین قائم به شخصیت حقوقی است و میت شخصیت حقوقی خود را از دست داده و مدیون شناخته نمی‌شود تا بتوان او را ابراء نمود. با توجه به جنبه ادبی ماده که منظورش از ابراء ذمه میت از دین، ابراء دینی است که متوفقی در زمان حیات خود داشته است. زیرا متوفی اگر چه دارای شخصیت حقوقی نیست ولی شخصیت مذهبی خود را از دست نداده و در مقابل دائن خود بدهکار شناخته می‌شود. + ابراء ذمه مبیت از دین نیز صحیح است و سبب سقوط تعهد می‌شود. زیرا، هر چند میت از جهت حقوقی فاقد شخصیت است، ولی از جهت معنوی و بر اساس اعتقادات جامعه ما بر بقای روج و مسئوولیت اخروی، دارای شخصیت است و به این اعتبار، تعهد برای او قابل تصور است و ابراء می‌تواند آن را ساقط کند.

🛑ماده 292 تبدیل تعهد در موارد ذیل حاصل می‌شود: ۱- وقتی که متعهد و متعهدله به تبدیل تعهد اصلی به تعهد جدیدی که قائم مقام آن می‌شود به سببی از اسباب تراضی نمایند در این صورت متعهد ‌نسبت به تعهد اصلی بری می‌شود. ۲- وقتی که شخص ثالث با رضایت متعهدله قبول کند که دین متعهد را ادا نماید. ۳- وقتی که متعهدله مافی‌الذمه متعهد را به کسی دیگر منتقل نماید.

🛑تفسیر ماده ۲۹۲ قانون مدنی + تبدیل تعهد چنانکه از نام آن معلوم می‌شود عبارت است از تبدیل تعهد سابق به تعهد دیگری که جانشین آن می‌گردد. + تبدیل تعهد بر سه قسم است: الف) تبدیل تعهد به وسیله تبدیل دین تبدیل تعهد به وسیله تبدیل دین هنگامی محقق می‌شود که متعهد و متعهدله با توافق یکدیگر تعهد اصلی را به تعهد جدیدی که جایگزین آن باشد تبدیل نمایند. در این صورت، تعهد اصلی ساقط و متعهد نسبت به آن بری می‌شود (بند اول ماده ۲۲ قانون مدنی). این نوع تبدیل تعهد به نوبه خود به دو قسم تقسیم می‌شود: ۱) تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مورد دین: ممکن است طرفین قرارداد توافق نمایند که به جای مورد تعهد، چیز دیگری تادیه شود. مثلا به جای قند، شکر تحویل گردد و به جای تدریس زبان انگلیسی، زبان فرانسه تدریس شود. ۲) تبدیل تعهد بوسیله تبدیل سبب دین: ممکن است موضوع تعهد تغییر نکند، بلکه تبدیل تعهد ناشی از تبدیل سبب دین باشد، چنانکه کسی به دیگری مبلغی به عنوان اجاره بها یا ثمن معامله بدهکار باشد و سپس طرفین توافق کنند که همان مبلغ به عنوان قرض نزد او بماند. در این صورت، تعهد اول ساقط می‌شود و احکام اجاره یا بیع دیگر درباره مورد تعهد جاری نخواهد بود، بلکه تعهد مشمول احکام قرض خواهد شد. ب) تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون هرگاه شخص ثالثی با رضایت متعهدله قبول کند که دین متعهد را ادا نماید، دین متعهد اصلی ساقط و تعهد شخص ثالث جای آن را می‌گیرد (ند دوم ماده ۲۲ قانون مدنی). از آنجا که این نوع تبدیل تعهد با عقد قراردادی بین متعهد جدید و متعهدله تحقق می‌یابد، قصد و رضای طرفین لازم است. + تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون بر دو قسم است: اول- با موافقت مدیون: چنانکه مستاجر خانه‌ای، اجاره خود را در تمامی مدت به دیگری واگذار نماید و با مستاجر جدید قرار دهد در مقابل مالک خانه تعهد کند که مال الاجاره را مستقیما به او بدهد و تعهد مزبور انجام گیرد. در این فرض، تعهد مستاجر اول در مقابل مالک خانه تبدیل به تعهد مستاجر دوم شده و تعهد او به پرداخت مال الاجاره ساقط می‌گردد. دوم- بدون موافقت مدیون: چنانکه کسی به دیگری مدیون است، سپس پدر مدیون به طلبکار مراجعه بنماید و از او بخواهد که قبول کند به جای پسرش متعهد شود که طلب او را در سر موعد مقرر بپردازد. پس از قبول طلبکار، سند جدیدی بین او و پدر تنظیم می‌شود و بدین وسیله تعهد پسر ساقط و تعهد پدر جانشین او می‌گردد. ج) تبدیل تعهد بوسیله تبدیل داین برابر بند سوم ماده ۲۹۲ قانون مدنی، متعهدله می‌تواند طلب خود را به دیگری انتقال دهد و در این صورت نیز تبدیل تعهد محقق خواهد شد. در تبدیل تعهد به اعتبار تبدیل داین، دین قبلی ساقط و رابطه حقوقی جدیدی بین بدهکار و بستانکار جدید پدید می‌آید و از آنجا که مدیون یک طرف این رابطه حقوقی جدید می‌باشد، اراده او نیز برای تحقق اینگونه تبدیل تعهد، بنابر قاعده، لازم است.

🛑ماده 293 در تبدیل تعهد تضمینات تعهد سابق به تعهد لاحق تعلق نخواهد گرفت، مگر اینکه طرفین معامله آن را صراحتاً شرط کرده باشند.

🛑تفسیر ماده ۲۹۳ قانون مدنی + در تبدیل تعهد چون تعهد سابق از بین می‌رود و ساقط می‌شود، تضمینات تعهد مزبور که جنبه تبعی و فرعی نسبت به آن دارد نیز از بین می‌رود و به تعهد لاحق که حادث می‌شود تعلق نخواهد گرفت زیرا فرع در وجود و بقاء تابع اصل خود می‌باشد. مثلا هرگاه تعهد سابق رهن و یا ضامن به طور تضامنی و یا با حق تقدم داشته است تعهد جدید فاقد آن مزایا خواهد بود زیرا آنها از توابع تعهد سابق بوده و به تبع آن ساقط شده اند. + تبدیل تعهد موجب سقوط تعهد سابق و بوجود آمدن تعهدی جدید خواهد شد. تعهد جدید سرنوشت و حیات جداگانه‌ای خواهد داشت و شرایط و احکام تعهد سابق درباره آن جاری نخواهد شد. چون در تبدیل تعهد، تعهد سابق ساقط می‌شود، وثایق و تضمینات آن نیز از بین می‌رود و به تعهد جدید تعلق نمی‌گیرد. مثلا اگر دین سابق دارای وثیقه عینی (رهن) باشد، به محض تحقق تبدیل، وثیقه منتفی می‌شود و تعهد جدید بدون وثیقه خواهد بود. + منظور از طرفین معامله در این ماده طرفین تعهد جدید است که می‌توانند هر نوع شرطی در قرارداد تبدیل تعهد ذکر کنند و بدین ترتیب می‌توانند بقاء تضمینات تعهد سابق یا وثیقه بیشتر یا کمتری را مقرر دارند. از آنجا که قاعده سقوط تضمینات از قواعد آمره نیست، توافق طرفین برخلاف آن معتبر و نافذ است.

🛑ماده 294 وقتی دو نفر در مقابل یکدیگر مدیون باشند، بین دیون آنها به یکدیگر، به طریقی که در مواد ذیل مقرر است، تهاتر حاصل می‌شود.