💢تاریخ‌گذاری، رویکردی نوین در اعتبارسنجی روایات زنان ✍️دکتر معصومه ریعان حدیث در نظر محقّقان غربی به‌‌عنوان منبعی برای بازسازی تاریخ اسلام است و ایده اعتبار، صحت، حجیّت و عدم حجیّت آن مفقود شده و به‌‌جای آن روش‌‌هایی برای اعتبار تاریخی آن فراهم آمده و این عملکرد با عنوان "تاریخ‌‌گذاری روایات" مشهور گردیده است. روشی که به وسیله آن تعیین تقریبی زمان، مکان، پدیدآورنده و سیر تغییرات یک روایت را در بستر تاریخ تخمین می‌‌زند. روایات زنان در حیطه‌های تاریخی، کلامی، تفسیری، فقهی و ... بخشی از گونه‌‌های مطالعه با این روش‌شناسی نوین است. در این روش‌شناسی بخش اسناد روایات با ترسیم شبکه عنکبوتی و تعیین حلقه مشترک (اصلی و فرعی)، در شناخت زمان نشر روایات و بخش متنی آنها در فهم ادبیات و تاریخ اندیشه، و تلفیق هر دو گونه شناسایی متون و اسناد، تحت تاثیر بازسازی و بازشناسی فهم گوینده و عوامل پیچیده در متن است. روش تاریخ‌گذاری اسناد و متن -که کامل‌ترین روش‌های پنج‌گانه تاریخ‌گذاری است- در روایات زنان تاکید بر بازخوانی نقش نشردهندگان روایات (حلقه‌های مشترک اصلی و فرعی) و گونه‌‌شناسی پیام‌‌ها در کنار سیر تطور متن، پژوهشگر را به فهم اندیشه تاریخی مسلمانان در مورد زنان دعوت می‌‌کند. ظهور اغلب حلقه‌های مشترک روایات زنان از قرن دوم تا ششم و حتی هشتم (برای مثال در تفسیر ابن کثیر)، و متن‌های به تدریج سخت‌گیرانه روایات، نشانه‌‌ای از انباشت مسائل حل نشده‌‌‌ی زنان در طی قرون‌ دارد، و اینکه فقیهان مسلمان در احکام زنان .... 📝متن یادداشت در «اجتهاد»: http://ijtihadnet.ir/?p=80088 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

💢ظرفیت‌های پژوهشی تقریرات و مباحث اصولی آیت‌الله سیستانی ✔️استاد محمد مروارید: اهمیت تحقیقات آیت‌الله سیستانی شاید امروز به‌طور کامل آشکار نباشد، اما در سال‌های آینده قدر این آثار بیشتر شناخته خواهد شد. روش پژوهش آیت‌الله سیستانی در تلفیق ساختار منطقی با تحلیل فقهی، تحقیقی است که تاکنون نظیری برای آن دیده نشده است. می‌توان به مباحث عمیق و دشوار تزاحم و تعارض در جلد اول کتاب المنهج فی علم الاصول مراجعه کرد و غنای علمی در کنار ساختار منظم بحث مشاهده نمود. ✔️حجت‌الاسلام والمسلمین نوروزی: از دوران شیخ انصاری و آخوندخراسانی تا محقق نائینی و آیت‌الله خویی، مباحث بسیاری در زمینه تعادل و تراجیح نگاشته شده، اما در مقایسه میان این آثار و تقریرات آیت‌الله سیستانی، خطوط نو و افق‌های تازه‌ای دیده می‌شود که کمتر در آثار دیگر به چشم می‌خورد. نوآوری‌های ایشان در مباحث حکومت و نظارت دلیل حاکم بر دلیل محکوم، در بحث مدلول‌های التزامی کلام و نسبت آن‌ها با ظهورات یا در بحث منشأ اختلاف حدیث، مشهود است. ✔️حجت‌الاسلام مرتضوی: آیت‌الله سیستانی توانسته‌اند میان سه مکتب بزرگ فکری شیعه، مکتب قم، مشهد و نجف جمع کنند. این تلفیق تنها در سطح نظری نیست بلکه در سرتاسر کتاب «المنهج فی علم الأصول» به صورت کاربست‌محور مشاهده می‌شود؛ کاری دشوار که نشان‌دهنده عمق و تسلط ایشان بر مبانی متنوع اصولی است. این اثر نقطه شروعی ممتاز برای پژوهش‌های عمیق در حوزه فقه و اصول است. 🔗 «فرصت‌های پژوهشی، روش و دیدگاه‌های علمی آیت‌الله‌ سیستانی؛ از مبانی تا کاربست‌ها»: http://ijtihadnet.ir/?p=80101 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

💢در علم آموزی و خود شناسی اهل انصاف باشیم ✔️ استاد سیدجلال آشتیانی(ره): 🔹برخی از مردم اهل انصافند و صریحاً می‌گفتند ما قریحه یا ذوق فلسفی نداریم، ولی در دیگر علوم ماهر بودند. 🔸حضرت استاد محقق آقاموسی زنجانی - أدام الله أيام إفاضاته - فرزند ارشد مرحوم آقای حاج سید احمد زنجانی اعلی الله مقامه که مردی عالم و متقی بود و خلق محمدی داشت. 🔹من به جناب آقاموسی ارادت خاص دارم. چندین مرتبه به حقیر فرمودند من به درس آقای طباطبائی می‌روم و خوب درک نمی‌کنم چه می‌گوید. بعد از مدتی گفتند معلوم می‌شود، مشکل در وجود من است و ذوق فلسفی ندارم. 🔸ولی معظم‌له در فقه و اصول مبرز و واقعاً اهل علم به معنای خاص آن می‌باشند. و در علم رجال وحید و فرید زمان ما هستند و بسیار منظم درس خوانده‌اند. 🔹دقت و وسواس ایشان در کار علمی، مانع از آن است که آثار خود را چاپ کنند. جناب آقاموسی - روحی فداه - ذوق فلسفی داشتند ولی باید مدتها ممارست در این علم می‌نمودند و به تدریج راه می‌افتادند. 🔸قسمت الهیات فلسفه بسیار مشکل و عمیق است و جز با قریحه وقاد و کار مداوم و تفکر و ممارست دایمی و حضور در درس استادی که در این علم ورزیده باشد، نمی‌توان توفیق حاصل کرد. استاد بارع و متضلع و با طلاقت لسان در هر علمی چاره ساز است. (نقدی بر تهافت الفلاسفه غزالی، ص ۱۹۱-۱۹۲ / کانال سرگذشت) 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

📹 مکتب جبل عامل ◽️مکتبِ فقهیِ جَبَل عامِل، از مهم‌ترین مکاتب فقهی شیعه به شمار می‌رود که در میانۀ قرنِ هشتم تا نیمۀ قرن یازدهم هجری با فعالیت عالمانیِ چون شهیدِ اول، شهیدِ ثانی، محقِّقِ کَرَکی، صاحبْ مَعالِم، صاحبْ مدارک و شیخِ بهایی شکوفا بوده است. ◽️استقلال برخی از مباحث فقهی، مراوده علمای آن دیار با بزرگان صفوی و حمایت آنان در گسترش فقه اهل‌بیت علیهم السلام، اعتبار بخشی ویژه به سَنَدِ حدیث در مقابل متن، تَنقیحِ اَحادیثِ كتب اربعه، طرح مجدد مباحثِ رِجالی و تبیینِ مبانیِ جَرح و تَعدیل راویان، تنقیح و تنظیم مباحث اصولی و تدوین فقه و تدوین قواعد فقهی به ویژه اهتمام زياد به فقه معاملات، از ویژگی های مهم این دوره است. 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

📣 رویدادهای علمی روزانه «مدرسه دارالعلم» 🔻در قالب پنج مدرسه: 🔹 قرآن و حدیث 🔸 فقه و اصول 🔹 علوم عقلی 🔸 ادبیات و زبان شناسی 🔹 منطق و روش شناسی 🏷 جدول زمانی ◽️ فصل پاییز: پنج شنبه ۲۰ آذر ◽️ فصل زمستان: پنج شنبه ۹ بهمن ◽️ فصل بهار: پنج شنبه ۲۴ اردیبهشت 🔖 شرکت بصورت حضوری ویژه طلاب خواهر و برادر مشهد 📡کلاس‌ها بصورت بر خط برای علاقه‌مندان علم و دانش پوشش داده خواهد شد. 📰 اطلاعات تکمیلی متعاقبا اعلام خواهد شد. 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

💢جواز و حظر در وادی جنین تأملی فقهی بر «انتخاب جنسیت» و «غربالگری ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی (PGD) ✍️علی کوه‌باد فنّاوری "PGD" که در عبارات بعضی از فقها از آن به «تحدید جنس الجنین» یا «التحکم فی جنس الجنین» یاد شده است، ابزاری است که در فرایند لقاح آزمایشگاهی (IVF) به‌کار گرفته می‌شود تا جنین‌های حاصل را پیش از انتقال به رحم، از منظر سلامت ژنتیکی و کروموزومی مورد ارزیابی قرار دهد. این امر، خصوصاً در مورد زوجینی که حامل بیماری‌های ژنتیکی سخت و صعب‌العلاج هستند، یا سابقه سقط‌های مکرر ناشی از ناهنجاری‌های کروموزومی دارند، یک دریچه امید به سوی داشتن فرزندی سالم می‌گشاید. در نگاه فقه، اصل بر اباحه است، مگر آنکه دلیلی بر حرمت یا کراهت آن قائم شود. در این مورد خاص، هدف اصلی از PGD (تشخیص سلامت جنین) مصداق قاعده «نفی حرج» و «لا ضرر» است. جلوگیری از تولد فرزندی با عوارض جسمی یا ذهنی شدید، نه تنها دفع ضرر بالقوه از فرزند و والدین است، بلکه تأمین مصالح مهم فردی و اجتماعی نیز محسوب می‌شود. لذا، بسیاری از فقهای عظام مانند آیت‌الله سیستانی و آیت‌الله صافی گلپایگانی، استفاده از این تکنیک را با هدف پیشگیری از انتقال بیماری‌های ژنتیکی – به شرط رعایت ضوابط شرعی چون پرهیز از لمس و نظر حرام به نامحرم در صورت امکان، و عدم اتلاف غیرضروری جنین‌های سالم – جایز شمرده‌اند. اما سخن اصلی در کاربست اختیاری و غیرضروری PGD است؛ یعنی آنجا که غایتِ عمل صرفاً «انتخاب جنسیت» مطلوب زوجین باشد و نه دفع مرض و خطر. 👈 متن کامل یادداشت: http://ijtihadnet.ir/?p=80095 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

💢در نقد «شتابزدگی در نقد» و بیان نکته‌ای پیرامون «اقتضای اطلاق» در کلام شهید صدر ✍️حسین زمانیان نهاوندی در روزهای گذشته یکی از محققان حوزوی به بررسی انتقادی مبنای شهید صدر در «قاعده اطلاق» پرداخته و شتابان «ناتمامی استدلال در ناحیه متعلق و محمول» را نتیجه گرفته است. بی‌شک ابتنای سنت سدید فقاهت بر حرّیت و بررسی انتقادی دیدگاه‌ها از مهم‌ترین ارکان حیات و پویایی فقه در تاریخ این دانش بوده است، اما خوانش شتابزدهٔ افکار و آرای فقهای بزرگ، نه تنها تبعیت از این سنت حسنه نیست، بلکه اسباب سستی آن ساختمان سترگ است. نقدْ آن‌گاه سخنی سُفته و سازنده است که پیش از هرچیز از سعهٔ صدر کافی برای درست خواندن و فهمیدن مرام و مقصود نویسنده برخوردار باشد، به‌ویژه آن‌گاه که نویسنده صاحب‌مکتبی نوآور باشد که در همهٔ ساحت‌های دانشی که در آن قلم زده بنایی تازه برافراشته و از مبنا و روش تا مفاهیم و اصطلاحات جهانی جدید آفریده باشد. آنچه در نودوپنجمین عصرانهٔ علمی گذشته نیز گویی نمونه‌ای نو از این فقدان سعهٔ صدر در نقد است. فاضل ارجمند به نظر در فهم مراد شهید صدر دچار خلط و خطا شده و چنین پنداشته که: اولاً: کلام شهید صدر در متعلق و محمول صرف ادعاست و استدلالی بیان نشده؛ و ثانیاً: لحاظ شمولی در متعلق و محمول محذور ثبوتی ندارد و قابل فرض است که مولا در خطابات خود چنین لحاظ کند که مثلاً در «أکرم العالِم» همهٔ افراد اکرام را لحاظ نموده باشد. 👈 ادامه مطلب: http://ijtihadnet.ir/?p=80098 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

💢در اهمیت مراجعه به منابع دست اول ✔️ استاد سیدمحمدجواد شبیری: 🔹یکی از خدمات مهم و اثرگذار مرحوم آیت‌الله‌ العظمی بروجردی همین بود که اعتماد بی‌حساب به منابع دستِ هفتم و هشتم را کنار گذاشتند. ایشان همواره تأکید داشتند که باید به منابع اولیه مراجعه کرد. قبل از ایشان، فقها غالباً به نقل‌های واسطه‌ای اعتماد می‌کردند. به عنوان نمونه، بسیاری از علما تنها به آنچه در جواهر آمده بود بسنده می‌کردند. مانند مصباح الفقیه که از جواهر اخذ می‌کرده، این در حالی است که خود جواهر نیز از منابع دیگر اخذ نموده است. در این نقل و انتقال‌ها، گاهی ویژگی‌ها و ظرایف روایات از بین می‌رفت. 🔸 آیت‌الله‌ بروجردی این نگاه را تغییر دادند و تأکید داشتند که هر مطلبی باید از منبع اصلی بررسی شود از اینرو فتوا را باید از منبع نخستین استخراج کرد، نه با نقل‌های بعدی. در مورد اجماعاتی هم که نقل می شود باید دید آیا واقعاً اجماعی در مسئله وجود دارد یا تنها در کتب متأخر چنین ادعایی شده است. روایت ها نیز باید مستقیماً از کتب اربعه گرفته شود، نه از کتاب‌هایی چون جواهر یا وسائل. این تغییر رویکرد اثر بزرگی بر حوزه‌های علمیه داشت و نگاه پژوهشگران را به منابع اصلی برگرداند. زحمتی که مرحوم آیت‌الله‌ بروجردی در جامع الاحادیث کشیده اند در همین راستا بوده است. 🔹 جامع الأحاديث می‌تواند ما را به منابع اصلی برساند. اما نباید به آن اکتفا کرد. چون در نقل‌ها ممکن است اشتباهاتی رخ دهد. برای نمونه، حتی در برخی کلمات آیت‌الله بروجردی نیز خطاهایی دیده می‌شود؛ زیرا ایشان در مواردی به وسائل اعتماد کرده‌اند، در حالی که فهم صاحب وسائل از روایت، دقیقاً مطابق اصل روایت نبوده است. مثلاً در مستدرکات السرائر، عبارتی درباره‌ی مکاتبه‌ی ابی‌بصیر در باب خمس وجود دارد. در حالی که این مکاتبه در واقع مربوط به احمد بن هلال است و هیچ ربطی به ابی‌بصیر ندارد. اگر مراجعه به منبع اصلی صورت می‌گرفت، چنین اشتباهی پیش نمی‌آمد. 🔸البته باید توجه داشت که در زمان آقای بروجردی امکانات مراجعه به همه‌ی منابع اصلی فراهم نبود. مثلاً نسخه‌های قابل اعتماد از مستدرک السرائر در دسترس نبود. به همین جهت، ایشان تا آنجا که می‌توانستند به کتب اربعه مراجعه می‌کردند، اما در موارد دیگر در غیر از کتب اربعه به منابع واسطه بسنده می‌کردند. 🔹 بزرگان گذشته ما به دلیل محدودیت امکانات، نمی‌توانستند همیشه به منابع اصلی دسترسی پیدا کنند. اما امروز شرایط تغییر کرده است. اکنون که امکانات فراوانی وجود دارد، اگر پژوهشگری باز هم به منابع اصلی مراجعه نکند، نوعی کم‌لطفی است. 🔸در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیز باید دقت شود که از منابع اولیه استفاده شود و عبارات به درستی نقل شود. / دوشنبه ۷ مهر ۱۴۰۴ 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

📚 آموزه‌های حدیثی در گام ۱۵ ✔️پانزدهمین شماره از نشریۀ علمی پژوهشی آموزه‌های حدیثی (رتبۀ ب) منتشر شد. این شماره شامل ۴ مقالۀ پژوهشی و ۲ مقالۀ ترویجی است که به قلم محققان دانشگاهی و حوزوی کشور پیشکش جامعۀ علمی شده است. 📝در این شماره می‌خوانیم: 🔻امکان و روش بازسازی کتاب حدیثی حماد بن عثمان ✍️ عاطفه زرسازان خراسانی؛ مرضیه قدوسی 🔻تحلیل گفتمان فراز نبوت خطبه فدکیه حضرت زهرا(س) به روش عملیاتی تحلیل گفتمان پدام (PDAM) ✍️ مرضیه تالی طبسی؛ حسن بشیر؛ محمدعلی حیدری مزرعه آخوند؛ سید مهدی نوری کیذقانی 🔻راهکارهای برون‌رفت از چالش تعارض اخبار فقهی با بهره از اهداف تشریع احکام ✍️ البرز محقق گرفمی 🔻رهیافتی به مفهوم «کفر» در آینۀ کتاب «الایمان والکفر» کافی ✍️ محمدابراهیم روشن‌ضمیر؛ علی جلائیان اکبرنیا؛ مصطفی مهدوی ارجمند 🔻چگونگی افزایش شرح صدر از طریق تغییر نگرش به دنیا با تأکید بر روایت «عَظُمَ الخالقُ فی أنفسهم فَصَغُرَ ما دونه فی أعیُنِهم» ✍️سید جعفر علوی؛ محمدعلی علیپور 🔻کاربست تطبیقی اعتبارسنجی سندی، متنی، محتوایی و تاریخی در عبارت منسوب به پیامبر(ص): «موتوا قبل أن تموتوا» ✍️ سید محمدجواد سیدشبیری 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

📣 فراخوان همایش «نظریه خطابات قانونیه» 📚 قالب آثار: مقاله | پایان‌نامه | رساله | کتاب 🗓 زمان برگزاری: بهمن ۱۴۰۵ 🕌 مکان: مشهد مقدس، موسسه آموزش عالی ائمه اطهار (علیهم‌السلام) 👆جرئیات بیشتر در پوستر 🆔 https://eitaa.com/ijtihad

💢دوره متأخر و تاریخ ‌نگاری محدّثان اهل سنّت ✍️حجت‌الاسلام علی راد دوره متاخر، یکی از دوران اوج فعالیت‌های علمی در شناخت راویان حدیث و تاریخ‌نگاری اهل سنّت محسوب می‌شود و تأثیر شگرفی بر شکل‌گیری مباحث حدیثی و تاریخی پس از خود گذاشته است, این وضعیت خود مرهون احیای دوباره تفکر و رویکرد اهل حدیث در گفتمان فکری اهل سنّت بود که از سوی ابن تیمیه و شاگردان وی صورت گرفت. در این دوران بیش از پیش به میراث حدیثی سلف و اهل حدیث توجه شد و اهتمام جدی در احیای این آثار به عمل آمد. این ویژگی‌ها موجب شده‌اند که منابع متأخر نقش کلیدی در تبیین و تعمیق فهم رویدادهای تاریخی و تحولات حدیث پژوهی ایفا کنند و در شناخت دقیق‌تر محدّثان کمتر شناخته شده اهمیت بسزایی داشته باشند. ذهبی و عسقلانی در معرفی این شخصیت ها اهتمام ویژه‌ای داشته‌اند. این دو نویسنده با بهره‌گیری از منابع اولیه و تحلیل‌های علمی دقیق، تلاش کردند هویت تاریخی و جایگاه علمی این محدّثان را به روشنی نمایان سازند. رویکرد آنان نشان‌دهنده دقت نظر و حساسیت علمی در شناخت شخصیت‌هایی است که ممکن است در نگاه اول کم‌اهمیت جلوه کنند، اما نقش مهمی در انتقال و توسعه علوم حدیثی ایفا کرده‌اند. منابع تاریخ‌نگاری و حدیث‌پژوهی دور متأخر دارای ویژگی‌های متمایزی هستند که آن‌ها را از آثار پیشین متمایز می‌کند. نخست، جامع‌نگری مؤلفان این دوره است؛ آن‌ها تلاش کرده‌اند اطلاعات گسترده‌ای را از منابع مختلف گردآوری کرده و به صورت منسجم ارائه دهند، تا شخصیت‌ها و رویدادهایی که در منابع اولیه و میانی کمتر دیده شده‌اند، بازشناسی شوند. دوم، دسترسی گسترده به منابع پیشین به آنان امکان داده تا اطلاعات پراکنده را جمع‌آوری و تحلیل‌های دقیق‌تری ارائه کنند. سوم، هر چند این منابع عمدتاً به نقل از آثار قدیمی‌تر می‌پردازند، اما در حاشیه آن‌ها گاهی تحلیل‌های مختصر و دانشمندی ارائه شده که نشان‌دهنده عمق علمی و دقت نظر مؤلفان است. 🆔 https://eitaa.com/ijtihad