جزوه آموزشی: تربیت اخلاقی و تأثیر هنر هفتم (رسانههای تصویری)
مدرس: سید امیرحسین موسوی مدرسه هنر و رسانه آوینا نمونه اثر: مستند «سفر قند»
1. چیستی هنر هفتم
هنر هفتم، عنوانی است برای رسانههایی که با تصویر متحرک کار میکنند: فیلم سینمایی، مستند، سریال، انیمیشن و...
سیر تاریخی هنرها
بهطور کلاسیک، هفت هنر بر اساس زمان پیدایش چنین دستهبندی میشوند:
موسیقی – برای ایجاد ارتباط و تأمین امنیت روحی
ادبیات
تئاتر
نقاشی
مجسمهسازی
معماری
سینما (هنر هفتم) – تلفیق تصویر، صدا، داستان و بازیگری از طریق لنز دوربین
2. آیا فیلم و انیمیشن تربیت میکنند؟
دو نگاه متفاوت:
بله اگر تربیت را «تأثیرگذاری عمیق بر ذهن و رفتار انسان» بدانیم، فیلم و انیمیشن یکی از قویترین ابزارهای تربیتیاند.
خیر (نسبی) تربیت به معنای «تغییرات منسجم، پایدار و هدایتشده» است؛ فیلم بهتنهایی ساختار تربیتی ندارد، اما میتواند ابزار بسیار مؤثر ضدتربیت هم باشد (مثل ترویج خشونت، فردگرایی و...).
3. تقسیمبندی هنر هفتم
بر اساس ساختار
سینمایی (بلند)
سریال (قسمتدار)
فیلم کوتاه
انیمیشن
مستند
بر اساس جغرافیا
ایرانی
خارجی
4. کمپانیهای بزرگ انیمیشنسازی دنیا
1. پیکسار (Pixar)
خالق انیمیشنهایی مانند «داستان اسباببازی»، «روح (Soul)»
ترکیب تکنولوژی و روایت عاطفی
2. والت دیزنی (Disney)
دو یهودی بنیانگذار آن بودند
در سال ۲۰۲۲ حدود ۸۲ میلیارد دلار درآمد داشت
داستانهایی مانند سیندرلا، فروزن
تربیت ناخودآگاه کودک با الگوهای فمینیستی
3. دریمورکس (DreamWorks)
آثاری چون شرک (Shrek)، پاندای کونگفوکار
طنز، اکشن و پیامهای فرهنگی خاص
4. برادران وارنر (Warner Bros.)
سازنده مجموعههایی مثل «هری پاتر»، «بتمن»
ایجاد دنیای تخیلی با المانهای غربپسند
5. استودیو جیبلی (Ghibli)
ژاپنی، انیمه شرقی با روح و فرهنگ آسیایی
کارگردان برجسته: هایائو میازاکی
آثار مانند «شهر ارواح»، «قلعه متحرک»
پیام: دنیا نباید صرفاً برای سرگرمی تصویر شود
5. استودیوهای انیمیشن ایران
1. مرکز صبا
زیر نظر صدا و سیما
تولید انیمیشنهای مذهبی و تربیتی
2. گروه هنر پویا
آثاری مانند:
فیلشاه
بچه زرنگ
شاهزاده روم
3. سازمان اوج
انیمیشنها و سریالهایی با مضامین انقلابی
نمونهها: پایتخت ۵، فهرست مقدس، ببعی قهرمان
4. سوره (حوزه هنری)
زیرمجموعه سازمان تبلیغات
آثار شاخص: «لوپتو»
6. آثار تربیتی مثبت (بدون توجه به محتوای خاص)
گسترش اطلاعات تاریخی و فرهنگی
مثل «مختارنامه»
تجربه غیرمستقیم و بیهزینه
درک رابطه عاطفی از طریق فیلمهایی مثل «لاتاری»
افزایش خلاقیت و حل مسئله
تقویت مهارت شنیداری و زبانی
آرامش، تخلیه هیجانی، توجهگردانی
مثال: فیلمهای کمدی
ایجاد اعتماد به نفس، حس موفقیت
قهرمانسازی برای نوجوانان
7. آثار منفی تربیتی (محتوایی و ساختاری)
کمتحرکی، آسیب جسمی
افسردگی، احساس بیهدفی
کاهش تمرکز و توجه
اعتیاد رسانهای، اتلاف وقت
8. آسیبهای محتوایی خاص رسانه
الف) فمینیسم افراطی
تحول شخصیت زن از سیندرلا تا دختر قهرمان شنلقرمزی
ب) روابط عاطفی و جنسی خارج از چهارچوب
ترویج ازدواج سفید و بدون تعهد
ج) امانیسم و خودمحوری
مثال: «پیکی»، تایم مدیتیشن
د) ساختارشکنی و مقابله با سنت
دونده هزارتو، سریال «سیلو» (Silo)
ه) خشونت و بیرحمی
جان ویک، اره (Saw)
پایین آمدن آستانه تأثر نسبت به خشونت (مثلاً در غزه)
و) ادبیات نامناسب
شوخیهای سطح پایین
تکرار کلمات تحقیرآمیز یا رکیک
ز) جمعگریزی و انزوا
تأکید بر «هیچکس تو را نمیفهمد»
ح) پلورالیسم و نسبیگرایی معرفتی
«همه راهها درست است»، «دل پاک باشد کافی است»
ط) تقدسزدایی
مثال: فیلم «اوکسیدان»
9. راهکارهای مقابله و مدیریت رسانه
1. تفکیک واقعیت از تخیل
نمایش پشتصحنه
گفتوگو درباره دنیای بازیگران
2. مدیریت زمان مصرف
روزانه حداکثر ۱ تا ۲ ساعت
3. همراهی والدین و مربی
دیدن فیلم همراه کودک
ایجاد گفتوگو و تحلیل فیلم
4. انتخاب درست منابع
پلتفرمهای امن مانند فیلیمو (با سانسور) یا گپفیلم
5. فعالیتهای جایگزین
ورزش، پادکست، کتاب صوتی
پادکست «رخ» برای نوجوانان پیشنهاد میشود
6. نگاه انتقادی و تحلیلگر
مثال: فیلم «تلقین (Inception)»
نوجوان را وارد تحلیل و نقد کنید
7. منابع پیشنهادی انتخاب فیلم
سایت «کدومو» برای دستهبندی آثار مناسب سن
10. هنرمند مؤمن؛ مأموریت تمدنسازی
در دنیای امروز، مثل سلحشور باید داستانگو و تصویرساز شد
مهم نیست لکنت داری یا دوربین نداری؛ مهم ایمان و انگیزه است
نمونهها:
«یوسف پیامبر»، «مردان آنجلس»، «ایوب پیامبر» (کارگردان: فرجالله سلحشور)
نبود نظریهپرداز هنر اسلامی، حلقه مفقوده تربیت فرهنگی ماست
نتیجه نهایی: تا هنر اسلامی تولید نشود، فرهنگ اسلامی شکل نمیگیرد؛ و تا فرهنگ اسلامی نیاید، تمدن اسلامی محقق نخواهد شد.
https://eitaa.com/joinchat/2740191279Cf059e6c97c
جزوه درباره نهادهای تربیتی و حکمرانی تربیت
حجت الاسلام هادیان سطح ۴ تربیت اعتقادی
بخش اول: مقدمه و نگاه توحیدی به تربیت
امام علی علیهالسلام میفرمایند: «ما سَألتُ ربِّي أولادا نُضْرَ الوَجهِ، و لا سَألتُهُ وَلَدا حسَنَ القامَةِ، و لکنْ سَألتُ ربِّي أولادا مُطِيعِينَ للّه ِ وَجِلِينَ مِنهُ؛ حتّى إذا نَظَرتُ إلَيهِ و هُو مُطيعٌ للّه ِ قَرَّت عَيني.» (بحارالأنوار، ج104، ص98، حدیث66)
این بیان امام علی نشاندهندهی رویکرد محوری در تربیت اسلامی است: غایت تربیت، بندگی و اطاعت خداوند است، نه ظواهر فیزیکی و اجتماعی. این نگاه، نقطه تمایز تربیت الهی با بسیاری از مدلهای تربیتی مدرن است که صرفاً به مهارت یا بهرهوری میپردازند.
بخش دوم: عوامل و موانع تربیت
در تربیت، هم عوامل تأثیرگذار وجود دارد و هم موانع بازدارنده. از جمله عوامل:
خانواده (اولین بستر اجتماعی شدن)
معلم (الگو و تسهیلگر)
محیط اجتماعی و دوستان
رسانهها (بویژه فضای مجازی)
نهادهای تربیتی رسمی و غیررسمی
موانع تربیت:
چندگانگی در الگوهای تربیتی (تناقض بین خانه، مدرسه، جامعه)
سلطه رسانههای غیرمسئول (ترویج فردگرایی، مصرفگرایی، بیهویتی)
ضعف سواد تربیتی والدین و معلمان
نظام ارزیابی آموزشی صرفاً نمرهمحور
بخش سوم: نهادهای تربیتی و سازمانهای اجتماعی
تعریف نهاد تربیتی: نهاد تربیتی ساختاری اجتماعی است که مأموریت آن هدایت، نظارت و حمایت از فرآیند تربیت در ساحتهای مختلف زندگی فرد است.
توجه جدید: با رشد تکنولوژی، نهادهای تربیتی فراتر از مدرسه و خانواده رفتهاند. اکنون شبکههای اجتماعی، گیمها، اینفلوئنسرها و حتی الگوریتمها، نقش نهاد تربیتی پیدا کردهاند.
نکته کلیدی: باید از تربیت «پنهان» در سازمانها سخن گفت. مثلاً نظم خشک اداری یا ساختار بوروکراتیک میتواند شخصیت فرد را منفعل، محافظهکار و تابع بار بیاورد.
بخش چهارم: حکمرانی و تربیت
«حکمرانی تربیتی» یعنی طراحی، هدایت و نظارت سیستمی بر کل زیستبوم تربیتی انسان، نه فقط کلاس درس.
نکته جدید: حکمرانی تربیتی باید بتواند در برابر چالشهای نوظهور (مانند هوش مصنوعی، یادگیری ماشینی، آموزش از راه دور، بحران معنا در نسل جدید) پاسخگو باشد.
ملاکهای حکمرانی مطلوب:
مشارکت ذینفعان (دانشآموز، معلم، والدین، جامعه)
نگاه بینرشتهای (فلسفه، روانشناسی، فناوری، فقه، جامعهشناسی)
توان واکنش سریع به تحولات زیستمحیطی و فناورانه
بخش پنجم: مدلهای سازماندهی و ساختارهای نهادی
توجه روز: با تجربه کرونا و آموزش مجازی، مدل شبکهای رشد زیادی کرده است. همچنین پلتفرمهای یادگیری آنلاین و همیارمحور (مثل Coursera و ClassDojo) الگوهای جدیدی را عرضه کردهاند که بر اساس اعتماد و تعامل شکل میگیرند.
پیشنهاد: ترکیب سه مدل موجود (هرمی، بازار، شبکه) در طراحی نهادهای تربیتی آینده با توجه به بافت فرهنگی ایران.
بخش ششم: الگوهای تربیتی بر اساس انسانشناسی
اضافه: الگوی چهارمی نیز از دل مباحث روانشناسی مثبتگرا و تربیت معناگرا مطرح شده که بر اصالت «معنا» و «سرشت درونی» تأکید دارد. این الگو:
تلاش میکند انسان را در مواجهه با بحرانهای هستیشناسانه (مرگ، رنج، تنهایی، بیمعنایی) تربیت کند.
از الگویی مثل مدرسه زندگی (The School of Life) الهام میگیرد.
پیشنهاد تلفیقی: ترکیب مدرسه هویتبخش با این الگوی معناگرا میتواند منجر به نهاد تربیتی مقاوم و پویا شود.
بخش هفتم: فایده بحث
ارزیابی نهادهای موجود از منظر روزآمدی، انسانمحوری و عدالت تربیتی
کمک به سیاستگذاری تربیتی در سطح ملی
امکان گفتوگو میان سنت تربیتی اسلامی و مدلهای جهانی روز (مثلاً سند OECD 2030 درباره آموزش)
بخش هشتم: روش تحلیل سیستمهای تربیتی
توجه جدید: تحلیل زیستبوم تربیتی به عنوان سیستم پیچیده تطبیقی (Complex Adaptive System) پیشنهاد میشود.
استفاده از دادهکاوی آموزشی
تحلیل شبکههای تربیتی
طراحی سناریوهای آیندهنگر تربیتی
منابع و پیشنهادهای مطالعاتی:
سند تحول آموزش و پرورش
نظریه یادگیری اکتشافی (Jerome Bruner)
الگوی «مدرسه به مثابه جامعه یادگیرنده» (John Dewey)
آثار آیتالله مصباح یزدی (فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی)
سید حمید طباطبایی (سیستمهای تربیتی و حکمرانی)
مطالعات یونسکو و OECD در تربیت آیندهمحور
نتیجهگیری: اکنون بیش از هر زمان نیازمند بازطراحی نهادهای تربیتی متناسب با زیستبوم فرهنگی، فناورانه و معنوی جامعهمان هستیم. این بازطراحی باید با پشتوانهای فلسفی، نگاه سیستماتیک و بینرشتهای، و مشارکت واقعی جامعه انجام شود. تربیت آینده، نیازمند نهاد آینده است؛ نهادی که تربیت را نهفقط برای مهارت، بلکه برای معنا، هویت و مسئولیت طراحی کند.
#جزوه تربیتی
https://eitaa.com/joinchat/2740191279Cf059e6c97c
جزوه تربیتی ویژه طلاب و مربیان فرهنگی
1. هویت طلبگی و مسئولیت اجتماعی
الف) ظاهر و آداب اجتماعی طلبه
تذکر به طلاب: لباس طلبگی بپوشید، مخصوصاً خوشمشربها.
چرا؟ چون ما پلیس راهنمای زندگی هستیم؛ مردم از ما الگو میگیرند.
ب) تعامل مردمی
حجتالاسلام علیدوست هنگام ورود به مسجد:
ابتدا و انتهای مجلس با روی باز به طرف مردم می نشست
پیشنهاد: بروید در مغازههای مختلف، چای بخورید، صمیمیت ایجاد کنید.
نتیجه: طلبهی مردمی، تاثیرگذار است.
2. الگوهای موفق روحانی و تربیتی
الف) تجربههای موفق:
مسجدالنبی - کانون میثم تمار: از سال ۶۲ تا ۹۰ پایگاه تربیتی.
کارگاه خاتم با سردار یکتا: تجربههای کار جمعی.
مدیریت حوزه علمیه: مهارتی فراتر از تدریس.
ب) شخصیتها:
شهید مطهری: تولید وحیانی داشت و ماندگار شد.
علامه طباطبایی: نیروسازی واقعی.
امام جمعه بم: دانشمحور و مردمی.
آقای میر محمدیان: بحث مهم درباره امام محله.
3. نگرش تمدنی و هدفمحور
غرب انسان و مقصد نهایی را نمیشناسد؛ چرا باید از روش آنها استفاده کنیم؟
عمر ما در حال رفتن است؛ آن را خرج چیزی کنیم که ماندگار بماند.
ما برای کارهای گنده نیستیم؟
پاسخ: اگر لیسانس هم باشی، باید برای خودت و مردم مفید باشی.
4. رزق، مهارت، و مسئولیت
طلبه گیر کرده در رزق؟
مشکل: بیعرضگی و نداشتن مهارت.
راهحل: مهارتآموزی، کار تمیز، عزتمندانه.
مثال: طلبهای که در کنار تحصیل، نوشتن و پژوهش میکند، نویسنده یا مربی میشود.
5. برنامه تربیتی خفن! (مدلسازی تربیتی پیشنهادی)
۱. شناخت مخاطب
الف) انسانشناسی:
انسان مختار است، پس بستر انتخاب را باید فراهم کرد.
ب) نوجوانشناسی:
ویژگیهای بلوغ، هیجان، میل به استقلال، الگوجویی.
ج) شناخت جنسیت:
تفکیک نیازهای پسر و دختر.
د) شناخت موقعیت:
جغرافیا، فرهنگ، سطح فکری، ویژگیهای فردی.
۲. هدفگذاری بر اساس سن و نیاز مخاطب
الف) قبل از بلوغ:
ایجاد عشق، الگو، انس با دین و دعا.
ب) بعد از بلوغ:
۱. شناختی:
شناخت خدا، خود، خلق، خلقت.
۲. گرایشی:
محبت، انگیزه، تعلق، هویت.
۳. رفتاری:
عبادت، نظم، تعامل، مسئولیتپذیری.
۳. برنامه عملیاتی تربیتی
الف) قالب:
اردو، کلاس، هیئت، بازی، فضای مجازی، مسجد.
ب) محتوا:
آموزههای اعتقادی، اخلاقی، سبک زندگی اسلامی.
۴. دشمنشناسی
الف) روش دشمن:
سرگرمی، شبهه، القای ناکارآمدی دین.
ب) بذر دشمن:
ناامیدی، هویتزدایی، بیریشگی.
ج) راه مبارزه:
روشنگری، معرفی الگو، تجربهی دینی شیرین.
۵. پنج مدیریت تربیتی
مدیریت فکری
مدیریت عاطفی
مدیریت رفتاری
مدیریت رسانهای
مدیریت جمعی (تشکیلاتی)
6. مربی کیست؟
مربی = کسی که میداند کجا باید خود و دیگران را ببرد.
باید نگاه نهایی و هدفمند داشته باشد.
مثال: اگر هدف "انسان توحیدی" است، مربی باید در انتخاب ابزار و برنامه همراستا با این هدف عمل کند.
7. جملات کلیدی برای تأمل
«تمام سوت و کف رونالدو و... مرد، از بین میرود.»
«بابالهدایه وسایلالشیعه را بخوانیم.»
«یتیم واقعی کسی است که هدایت نشده؛ هدایت یک نفر از میلیون عبادت شیطانشکنتر است.»
#جزوه تربیتی
https://eitaa.com/joinchat/2740191279Cf059e6c97c
جزوه مباحث تربیتی و مجموعههای تربیتمحور
اطلاعات استاد
نام: حجت الاسلام رضا امیرزاده
تحصیلات: ورود به حوزه در سال ۱۳۸۸، مدرسه حقانی
سطح تحصیلی فعلی: سطح مدرسه امام کاظم
سوابق تربیتی:
متربی در مجموعه میثم تمار از سال ۱۳۸۵
مربی از سال ۱۳۹۲
مقدمه معنوی
إِلٰهِى إِنَّ اخْتِلافَ تَدْبِيرِكَ وَسُرْعَةَ طَواءِ مَقادِيرِكَ… ترجمه: تدبیرهای گوناگون و سرعت تحقق تقدیرات الهی باعث میشود بندگان عارف، نه به عطاها دل ببندند و نه در بلا مأیوس گردند.
حدیثی از امام علی (ع): دنیا محل عبور است، نه اقامت. انسان یا خود را میفروشد و تباه میکند یا خود را میخرد و آزاد میسازد.
چرایی بررسی مجموعههای تربیتی
آشنایی با مسائل، ایدهها و رویکردهای مجموعهها
شناخت نقاط قوت و ضعف آنها
بهرهگیری از تجربههای موفق اقتصادی و تربیتی
آشنایی با سازوکار و روشهای کار با این مجموعهها
انواع مجموعههای تربیتی
نمونههایی از سراسر کشور:
1. مسجد صفا (تهران، نظامآباد)
شخصیت محوری: حجتالاسلام سیدحسن علوی
محورهای تربیتی:
جذب از سن نوجوانی با مراحل ۵گانه (از راهنمایی تا پس از دانشگاه)
فضای مرید و مرادی (با آسیبشناسی)
تربیت مربی و سپس مربیمحور
محورهای برنامه:
علمی (حوزه، کلاس معرفتی، دوره مطالعاتی)
اخلاقی، ورزشی، سیاسی، اقتصادی (با ابهام)
فعالیتها: مدرسه، هیئت هفتگی، خیریه، اردوهای مختلف (علمی، زیارتی، نظامی)
2. مؤسسه استعدادهای برتر میثم تمار
تأسیس اولیه: سال ۶۲ توسط گروهی از شهدا و آزادگان
شکلگیری مؤسسه فعلی: دهه ۷۰ به همت حج آقا محسنی
مدیریت: حج آقا وافی (از اواخر دهه ۷۰ تا ۹۶)
ویژگیها:
جذب از طریق آزمون و فعالیتهای گروهی (هفتسنگ و وسطی) برای ارزیابی شخصیت
تربیت مربی بر اساس اندیشه صفایی حائری
طراحی جدول اهداف
برگزاری کلاسها، کارگاهها، اردوهای فکری، نظامی، مهارتی
پروندههای تربیتی
فعالیت در شرایط واقعی: مثلا اردوی خرماکلا در مازندران
[افزوده شده:] این مجموعه نمونهای است از ترکیب آموزش رسمی، غیررسمی، بازیمحور و تمرین واقعی برای تربیت شخصیتی.
3. مدرسه فائزون (تهران - دخترانه)
مدیر اجرایی: مهری رفیعی
مغز متفکر: دکتر محمدحسین راهمی
رویکرد: تربیت عمومی، نه نخبگانی
تعامل با آموزش و پرورش
کلاسهای معرفتی، مطالعاتی، اردوها، کارگاهها
رویکرد انتقادی: تحلیل مسائل روز مثل «زن زندگی آزادی»
تأکید بر رشد تفکر (مثلاً ریاضی بیشتر از معمول برای تقویت ذهن)
[افزوده شده:] فائزون بر مبنای دیدگاه «هر نوجوان میتواند تغییر کند» عمل میکند، نه فقط جذب بچههای خاص.
4. هیئت زوارالزهرا
تأسیس ۱۳۹۲، توسعه به قم در ۱۳۹۹
مؤسسان: حج آقا میرهاشم حسینی و حج آقا کریمی
جمعیت: حدود ۱۰۰۰ متربی (تهران و قم)
۸ ساحت تربیتی (از علمی تا اخلاق اجتماعی)
ارکان:
خیمه (هیئت و موکب)
درسی (جهاد علمی)
معرفتی (اردوهای مشهد، اربعین، اعتکاف)
چالشها:
نداشتن مکان اولیه
سنگاندازی مدارس
ریزش بالا بهدلیل انعطافناپذیری
ویژگی اقتصادی:
راهاندازی مؤسسات اقماری مثل جهادگران سلامت
حمایت مالی از مجموعه بر مبنای نیاز
سایر مجموعههای شاخص
(به اختصار)
مدارس صدرا، سادات، علوی، نیکان، احسان: تربیت نخبگان برای نقشآفرینی در ارکان حکومت
کانون کریمه (قم - دختران)، مجتمع حضرت مهدی (مشهد)، مدرسه علم و فرهنگ (قم)
مجموعه سلاله، باشگاه فیلم سوره، مؤسسه مها (رسانه)
رهپویان وصال شیراز، مدرسه عشق یزد، طرح بینهایتشو آستان قدس
طرح صالحین بسیج، حکمتسرای بابلسر، کانون جوانان رضوی (دهه ۸۰)
نکات کلیدی استاد
راهاندازی مدرسه، بهدلیل همراهی کاملتر با متربی
فعالسازی والدین (معاونت والدین)
تربیت افراد مؤثر بهجای تربیت تودهای
تأمین مالی هدفمند: هزینه بر اساس نیاز و ظرفیت فرد
تشکیل شبکه خیرین بهجای وابستگی به شهریه
گرفتن بخشی از هزینه از متربی برای ایجاد ارزشگذاری
جمعبندی و نکات کاربردی
الگوی صفایی حائری محور مشترک بسیاری از این مجموعهها است: تربیت انسان مربیمحور، نه تابع
تربیت ترکیبی از آموزش، تجربه واقعی، تفریح هدفمند، تعامل با خانواده، و الگوی زنده است
سیستم ارزشیابی و پایش رشد تربیتی (پرونده تربیتی، ارزیابی مهارتی و اخلاقی) نقش کلیدی دارد
[افزوده شده:] چالش مشترک همه مجموعهها، تأمین منابع انسانی، اقتصادی و جذب متربیهای باانگیزه است
تجربههای موفق قابل الگوبرداریاند اما هر منطقه باید بومیسازی شود
#جزوه تربیتی
https://eitaa.com/joinchat/2740191279Cf059e6c97c
جزوه برنامه تربیتی
مقدمه
برنامه تربیتی ابزاری نظاممند و هدفمند است که به مربی کمک میکند تا با بهرهگیری از قالبهای متناسب، محتوای غنی و اهداف مشخص، موقعیتهای تربیتی متنوعی را برای متربی فراهم آورد. در این جزوه، به تبیین دقیق ارکان، مزایا، اصول طراحی و نمونههای اجرایی برنامه تربیتی پرداخته میشود.
بخش اول: تفاوت آموزش و تربیت
آموزش: انتقال مستقیم دانش، اطلاعات و مهارتها
تربیت: فرآیندی غیرمستقیم و عمیق که منجر به تغییر در نگرش، رفتار و شخصیت فرد میشود.
تربیت غیرمستقیم: استفاده از موقعیتها، قالبها و فضاهای غیررسمی برای تأثیرگذاری پایدار و درونی بر متربی
مثال: آموزش: یاد دادن مستقیم احکام نماز
تربیت: واگذاری نقش مکبر به نوجوان برای افزایش جرأت و در عین حال یادگیری نماز در حین ایفای نقش
بخش دوم: چیستی برنامه تربیتی برنامه تربیتی مجموعهای هماهنگ از:
اهداف مشخص
محتوای متناسب با مخاطب و هدف
قالب اجرایی جذاب و درگیرکننده که در کنار هم موقعیتهایی خلق میکنند تا متربی به رشد فردی، اجتماعی و معنوی دست یابد.
مثال از موقعیتسازی:
موقعیت تصویری: نمایش تصویری و طرح سؤال برای تحریک تفکر
موقعیت واقعی: دادن پول به نوجوان و مشاهده نحوه خرج کردن آن
موقعیت فرضی: شبیهسازی بحران اجتماعی برای سنجش موضعگیری
بخش سوم: مزایای برنامه تربیتی
الف) برای مربی:
تمرکز بر ارتباط مؤثر به جای انتقال مستقیم محتوا
جلوگیری از سلیقهای عمل کردن
افزایش انگیزه برای طراحی و نوآوری
ب) برای متربی:
احساس رشد، عزت نفس و پیشرفت
ترجیح برنامه شما به سایر مجموعهها به دلیل اثرگذاری واقعی
ج) برای کانون تربیتی:
وحدت رویکرد و انسجام اهداف
ارزیابی دقیق عملکرد
همافزایی و کاهش اختلافات در اجرا
پیادهسازی عملی مبانی نظری
بخش چهارم: ارکان برنامه تربیتی
هدف: آنچه میخواهیم متربی به آن برسد (مثلاً خودباوری)
محتوا: مجموعهای از دانش، بینش و مهارت که به هدف کمک میکند (مثلاً زندگینامه شهدا)
قالب: شکل و روش ارائه محتوا (مثلاً ساخت کلیپ، اجرای نمایش، فعالیت میدانی)
مثال ترکیب ارکان: موضوع: نماز
هدف: افزایش جرأت و ابراز وجود
محتوا: احکام و آداب نماز
قالب: ایفای نقش مکبر در نماز جماعت
بخش پنجم: اصول طراحی قالب
متربیمحوری:
متربی در مرکز اجرا و تصمیمگیری باشد
مثال: تهیه غذا در اردو توسط متربیان، ساخت پادکست توسط نوجوان
تناسب قالب با هدف:
قالب انتخابی باید بتواند هدف تربیتی را محقق کند
مثال نادرست: نشان دادن تصاویر فقر برای تقویت خودباوری
اجرایی بودن قالب:
تناسب با شرایط واقعی و امکانات
مثال: اردو خانوادگی با خودرو در شرایط کرونا
تناسب با مخاطب:
در نظر گرفتن سن، روحیات، دغدغهها و ویژگیهای مخاطب
مثال: تئاتر برای نوجوان، نقاشی برای کودک
تناسب با محتوا:
قالب نباید محتوای اصلی را تحتالشعاع قرار دهد
تعریف قالب: قالب ابزار اجرایی جذابی است که با ایجاد درگیری فعال و هدفمند، متربی را در مسیر تحقق هدف قرار میدهد. قالب خوب باید هم جذاب باشد و هم اهداف تربیتی مشخصی را دنبال کند.
مثال قالب خوب:
تئاتر: متربی با ایفای نقش، محتوا را عمیقتر درک میکند
ساخت پادکست: فعالیت گروهی و فردی، درگیری ذهنی، تولید خروجی
بخش ششم: نمونه تمرین طراحی برنامه تربیتی هدف اصلی:
رشد دقتهای تاریخی اهداف فرعی:
تقویت خودباوری
افزایش مسئولیتپذیری
تقویت روحیه کار گروهی محتوا:
کتاب «فرازهایی از تاریخ صدر اسلام» اثر جعفر سبحانی قالب:
اجرای نمایشنامه تاریخی بر اساس ۴ برش از تاریخ صدر اسلام سؤالات راهنما:
چرا پیامبر دعوت آشکار را از خویشاوندان آغاز کردند؟
اگر کسی بخواهد در جامعهای فاسد، دعوت به حق کند، چگونه باید رفتار کند؟
دقت تاریخی یعنی: درک بزنگاهها و تحلیل چرایی و چگونگی تحولات تاریخی، نه صرفاً دانستن وقایع.
بخش هفتم: طراحی محتوا در برنامه تربیتی
منطقه بارور محتوایی:
انتخاب موضوعی کلان با ظرفیت بالا (مثلاً تاریخ صدر اسلام)
انتخاب موضوع خرد:
سؤالمحور بودن (چرا فلان شخصیت چنین تصمیمی گرفت؟)
بررسی منابع:
کتابها، پادکستها، فیلمهای مستند و مشورت با متخصصان
جمعآوری محتوا:
تدوین نهایی اطلاعات، نکات کلیدی و سؤالات برای اجرا
ویژگیهای محتوای خوب:
مخاطب در کشف آن نقش داشته باشد
موجب تحریک تفکر، تحلیل و پرسشگری شود
متناسب با شرایط ذهنی و اجتماعی مخاطب باشد
بخش هشتم: وزنکشی طرحهای اجرایی بررسی پنج مؤلفه اصلی:
ایده
علاقه مخاطب
میزان تناسب محتوا با سؤالات طرحشده
تحقق هدف
قابلیت اجرا
نتیجهگیری: یک برنامه تربیتی موفق نیازمند طراحی دقیق، شناخت مخاطب، هدفگذاری روشن و استفاده هوشمندانه از قالبهای جذاب و متناسب است.
پیشنهاد: برای مشاهده نمونههای بیشتر از درسنامهها به سایت https://bartar.app مراجعه فرمایید.
#جزوه تربیتی
https://eitaa.com/joinchat/2740191279Cf059e6c97c