🔷 مسئله‌ٔ تدریس تدریس خوب چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟ مدرس خوب چطور؟ این‌ها سؤال‌های تازه‌ای نیستند. دربارهٔ اهمیت آموزش، ارزیابی آموزش و معیارهای آموزش خوب حرف‌های زیادی زده شده، ولی واقعیت این است که روش‌‌های آموزش کم‌وبیش بی‌تغییر مانده است: مدرس حرف می‌زند، شاگرد گوش می‌کند. البته فناوری‌های جدید امکانات جدیدی پیش پای مدرس و شاگرد گذاشته (مثلاً ممکن است مدرس به‌جای تخته‌سیاه از اسلاید استفاده کند یا شاگرد به‌جای یادداشت‌برداری، با موبایلش از تخته عکس بگیرد) ولی شیوه عمدتاً همان شیوه است. ارزیابی مدرس از میزان یادگیری شاگرد با دو سه آزمون انجام می‌شود و ارزیابی شاگرد از کیفیت تدریس مدرس با تعدادی پرسش چند‌گزینه‌ای. اخیراً به مقاله‌ای [1] برخوردم که به جنبه‌هایی از این موضوع پرداخته و نتایج چند تحقیق را مرور کرده بود. بخش‌هایی از مقاله به نظرم جالب توجه بود و فکر کردم خوب است خلاصه‌ای از آن‌ها را به اشتراک بگذارم. طبیعی است که این مقاله‌ هم مثل هر متن دیگری قابل‌نقد است ولی چه با محتوا و نتایج آن موافق باشیم چه نباشیم، مسائلی که مطرح کرده قابل‌تأمل و مهم اند. ▪️در دانشگاه‌ها به پژوهش اهمیت بیشتری داده می‌شود تا آموزش. پژوهش هم مشوق‌های بیشتری برای اعضای هیئت علمی دارد (ازجمله امتیازهایی که برای ارتقا فراهم می‌کند) و هم معیارهای مشخص‌تری برای ارزیابی و امتیازدهی. برای سنجش کیفیت تدریس به‌جز نتایج نظرسنجی دانشجویان تقریباً معیار دیگری به‌کار گرفته نمی‌شود. از طرفی وزن کیفیت تدریس در ارتقای شغلی به‌هیچ‌وجه هم‌سنگ فعالیت‌های پژوهشی نیست.¹ ▪️اگر هدف اصلی تدریس یادگیری دانشجو باشد، نتایج نظرسنجی دانشجویان تا چه اندازه با تحقق این هدف همبستگی دارد؟ به‌عبارت‌دیگر آیا اگر مدرسِ یک درس نمرهٔ بالایی از نظرسنجی دانشجویان گرفته باشد، آیا دانشجویان آن درس را بهتر یاد گرفته‌اند؟ مقاله نتایج چند تحقیق را مرور می‌کند که نشان می‌دهند چنین نیست. محبوب بودن استاد لزوماً به‌ این‌ معنی نیست که دانشجویان چیزهای بیشتری از او یاد گرفته‌اند. ▪️پژوهشگر خوب بودن لزوماً به‌معنی مدرس خوب بودن نیست و برعکس. اصولاً همبستگی معنی‌داری میان این‌ دو وجود ندارد. ▪️شهرت دانشگاه‌های خوش‌نام اغلب بر پایهٔ دستاوردهای پژوهشی آن‌هاست. کمیت و کیفیت دستاوردهای پژوهشی با معیارهای مختلفی سنجیده می‌شود. این دانشگاه‌ها معمولاً ادعا می‌کنند که کیفیت تدریس استادان‌شان هم بالاست. برای این ادعا شواهد و معیارهای مشخصی (مثلاً مشابه سنجه‌های ارزیابی‌های پژوهشی) ارائه نمی‌شود. ▪️ «آموختن» نتیجهٔ فعالیتی است که دانشجو انجام می‌دهد. یادگیری نهایتاً فرایندی است که در مغز دانشجو اتفاق می‌افتد. چارلز ویلیام الیوت² بیش از یک‌‌قرن‌ونیم پیش گفت: «ذهن باید کار کند تا رشد کند». ▪️هر کسی که می‌خواهد دانشگاه محل تحصیلش را انتخاب کند باید این دو سؤال را از مسئولان دانشگاه بپرسد: ۱. مدرسان شما چگونه [با چه کیفیتی] تدریس می‌کنند؟ ۲. این را از کجا می‌دانید [کیفیت تدریس را با چه معیارهایی ارزیابی می‌کنید]؟ [این مورد آخری احتمالاً در دانشگاه‌های ایران، به‌دلیل شیوهٔ پذیرش دانشجو، کاربرد ندارد.] ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1. کیوان سامانی https://t.me/DeranXiv/62 2. Charles William Eliot رئیس دانشگاه هاروارد از ۱۸۶۹ تا ۱۹۰۹. مرجع: [1] https://quillette.com/2025/07/14/the-teaching-problem-higher-education-john-tagg/ @mathteaching

نظریه قاب (Frame Theory) در ریاضیات محض شاخه‌ای از تحلیل ریاضی است که به مطالعه مجموعه‌ای از بردارها در فضاهای برداری، به‌ویژه فضاهای هیلبرت، می‌پردازد. این نظریه به ما کمک می‌کند تا سیگنال‌ها، داده‌ها یا اشیاء ریاضی را به شکلی بازنمایی کنیم که هم انعطاف‌پذیر باشد و هم برای تجزیه و تحلیل مناسب. به زبان ساده، می‌توانیم قاب را مثل یک "چهارچوب" یا "اسکلت" در نظر بگیریم که به ما اجازه می‌دهد یک شیء ریاضی (مثل یک تابع یا بردار) را به صورت ترکیبی از اجزای کوچک‌تر (بردارهای قاب) نشان دهیم. این بردارها معمولاً به‌گونه‌ای انتخاب می‌شوند که حتی اگر تعدادشان زیاد باشد (بیش از حد لازم)، باز هم بتوانند اطلاعات را به‌خوبی بازسازی کنند. نکات کلیدی نظریه قاب: تفاوت با پایه (Basis): برخلاف پایه‌های استاندارد (مثل پایه‌های اورتونرمال در فضاهای هیلبرت)، قاب‌ها می‌توانند تعداد بیشتری بردار داشته باشند و نیازی نیست که کاملاً مستقل یا متعامد باشند. این ویژگی باعث می‌شود که قاب‌ها انعطاف‌پذیرتر باشند. کاربردها: نظریه قاب در زمینه‌هایی مثل پردازش سیگنال، فشرده‌سازی داده‌ها (مثل فشرده‌سازی تصویر و صدا)، و حتی در هوش مصنوعی و یادگیری ماشین کاربرد دارد. مثلاً در پردازش سیگنال، قاب‌ها کمک می‌کنند تا سیگنال‌ها را به‌گونه‌ای تجزیه کنیم که نویز کمتری داشته باشند. ایده اصلی: فرض کنید می‌خواهید یک نقاشی را با استفاده از چند رنگ اصلی بازسازی کنید. اگر فقط سه رنگ اصلی (مثل قرمز، آبی، سبز) داشته باشید، ممکن است نتوانید تمام جزئیات را دقیق نشان دهید. اما اگر تعداد بیشتری رنگ (حتی رنگ‌های شبیه به هم) داشته باشید، می‌توانید نقاشی را با دقت بیشتری بازسازی کنید. قاب‌ها در ریاضیات همین نقش را دارند: مجموعه‌ای از بردارها که به ما امکان بازسازی دقیق‌تر و مقاوم‌تر را می‌دهند. ویژگی‌های ریاضی: یک مجموعه از بردارها به‌عنوان قاب شناخته می‌شود اگر بتوان با ترکیب خطی آن‌ها هر بردار در فضا را بازسازی کرد و این کار با نوعی پایداری (محدودیت‌های خاصی روی اندازه ضرایب) انجام شود. مثال ساده: فرض کنید در یک فضای دوبعدی (مثل صفحه مختصات) می‌خواهید هر نقطه را با استفاده از بردارها نشان دهید. به‌جای استفاده از دو بردار استاندارد (مثل محورهای x و y)، می‌توانید از چندین بردار (مثلاً در جهت‌های مختلف) استفاده کنید. این کار به شما اجازه می‌دهد حتی اگر یکی از بردارها حذف شود، باز هم بتوانید نقطه را بازسازی کنید. نظریه قاب به‌خاطر این انعطاف‌پذیری و توانایی‌اش در مدیریت داده‌های پیچیده، در ریاضیات مدرن و کاربردهای عملی بسیار مهم است. @mathteaching

هندسه جبری و مثبت در کیهان: از ذرات تا کهکشان‌ها کلودیا فوولا آنا-لورا ساتلبرگر در سال‌های اخیر، تلاقی جبر، هندسه و ترکیبیات با فیزیک ذرات و کیهان‌شناسی به پیشرفت‌های چشمگیری منجر شده است. در مرکز این پیشرفت‌ها، دو رویکرد اصلی برای مطالعه تعاملات ذرات و مشاهدات در کیهان وجود دارد: از یک سو، رویکرد فاینمن به بررسی انتگرال‌های پیچیده تقلیل می‌یابد؛ از سوی دیگر، مطالعه هندسه‌های مثبت مطرح است. این مقاله به معرفی پیشرفت‌های کلیدی، ابزارهای ریاضی و ارتباطات میان این حوزه‌ها می‌پردازد که در مرز بین هندسه جبری، نظریه D-ماژول‌ها، ترکیبیات و فیزیک پیش می‌روند. همه این رشته‌ها به شکل‌گیری حوزه رو به رشد هندسه مثبت کمک می‌کنند، که هدف آن ایجاد یک زبان ریاضی یکپارچه برای توصیف پدیده‌ها در کیهان‌شناسی و فیزیک ذرات است.

توسعه‌های جدید در موقعیت‌یابی جهانی میرِی بوتن گرگور کمپر مقدمه این مقاله داستانی است درباره چگونگی تأثیرگذاری ریاضیات بر حل یک مسئله واقعی. این مقاله نشان می‌دهد که چگونه روش‌هایی از جبر و هندسه جبری می‌توانند وضوح جدیدی به یک مسئله قدیمی که بسیاری آن را حل‌شده می‌دانستند، ببخشند. مسئله مورد بحث، مسئله موقعیت‌یابی جهانی است که در قلب اکثر سیستم‌های ناوبری الکترونیکی امروزی قرار دارد. نویسندگان این مقاله دارای پیشینه‌ای در ریاضیات کاربردی، نظریه ناورداها و جبر جابجایی هستند. مسیری نسبتاً پیچیده ما را به مسئله موقعیت‌یابی جهانی هدایت کرد و وقتی متوجه شدیم که بخش‌های زیادی از این مسئله به‌درستی درک نشده‌اند، شگفت‌زده شدیم. به‌ویژه، پرسش بنیادین درباره اینکه چه زمانی این مسئله راه‌حل یکتا دارد و چه زمانی ندارد، همچنان بی‌پاسخ بود. همچنین دریافتیم که پیشینه ما ما را در موقعیتی قرار داده تا بتوانیم در این زمینه مشارکت کنیم و در این مسیر، هندسه کلاسیک جالبی نیز آموختیم.

برنامه ۵۶ امین کنفرانس ریاضی ایران ۱۱ تا ۱۳ شهریور ۱۴۰۴

کنفرانس ریاضی انجمن  فردا، 11 شهریور، در رفسنجان آغاز خواهد شد در بین سخنرانان مدعو، سه نفر از برندگان جایزه شهشهانی (جایزه بولتن) قرار دارند. پرفسور نیمن، مرکر و اولور. سخنرانی مرکر به طور خاص در مورد دستاورد های پرفسور هشترودی هست. و ایشان برای ارائه سخنرانی زمان قابل توجهی صرف کرده اند. از همه علاقه مندان به آشنایی با دستاوردهای پرفسور محسن هشترودی دعوت می کنم که در سخنرانی پرفسور مرکر شرکت نمایید.

From Here to Infinity Tracing the Origin and Development of Projective Geometry Andrea Del Centina, Alessandro Gimigliano (2025)

Trigonometry Charles P. McKeague, Mark D. Turner (2017 - Eighth Edition)