تعریف الحاد:
"الحاد" در لغت به معنای میل و انحراف به سوی چیزی است. اما در اصطلاح دو معنای برای آن وجود دارد. گاه بر هرگونه انحراف از عقاید صحیح الهی و میل به بدعتها و فرق انحرافی استفاده شده است که از صراط مستقیم بیرون شدهاند گرچه آن شخص، منکر اصل دین و خدا نباشد. در قرآن هم به کسانی نسبت الحاد داده شده است درباره اسماء و آیات الهی کجروی کرده به تحریف روی آوردهاند. (اعراف: ۱۸۰ و فصلت: ۴۰) گرچه آن مخالفان قرآن (از مشرکان و اهل کتاب) اصل خدا و غیب را منکر نبودند. اما در معنای خاصی که در دوران ما رایج است، ملحد کسی است که اصل وجود خدا و غیب را باور ندارد یا اینکه گرچه وجود غیب و خدا (یا خدایانی) را پذیرفته است ولی نبوت و دین الهی را نمیپذیرد. البته این اصطلاح دوم نیز درون خودش طیفهای مختلفی را جای داده است.
باید توجه کرد که در دوران گذشته بین مسلمین، چنانکه گفته شد الحاد بر بسیاری فرقه های انحرافی و بدعت گرایان هم اطلاق میشد. پس اگر در آثار مسلمین دوران گذشته کسی را ملحد خواندند باید دقت کرد که لزوما به معنای این نیست که این شخص خدا و غیب و نبوت را باور ندارد. همچنان که آیاتی که از قرآن خواندیم را هم نمیتوان به معنای نسبت انکار خداوند گرفت. چه اینکه آن افراد گرفتار بدعت و تحریف درباره اسماء و آیات بودند نه انکار کامل
@naghdelhad
گونههای گرایش الحادی:
خداناباوری (آتئیسم) : در این دیدگاه گفته میشود که باور به وجود خداوند قابل توجیه نیست زیرا دلیل قانع کنندهای بر وجود او نداریم و شواهدی هم برخلاف وجود او هست. (مانند دلیل شر و اختفاء) البته شخصیتهای مطرح این نگرش، معمولا مدعی یقین بر انکار خدا نیستند. مثلاً ریچارد داوکینز در آثارش معتقد است که به احتمال غالب خدا وجود ندارد.
آپاتئیسم (خدانامهمدانی، یا بیخدایی عملگرا) : بنابر این دیدگاه، مباحث نظری گسترده در پذیرش یا انکار خدا به جایی نرسیده و اساسا اثبات عدم یا وجود خدا تاثیری در زندگی ما ندارد پس نباید وارد این زمینه شد
ندانمگرایی (آگنوستیسیزم) : بدین معنا که شخص نه دلیل و شاهد روشنی بر وجود خدا دارد و نه شاهدی بر انکار او و نمیتوان این مسئله را حل کرد. معمولا این جریان از جهت عملی به مانند منکران خدا زندگی میکنند و در زمره ملحدان قرار دارند.
آیتیسم (اعتقاد اجمالی به وجود یک حقیقت متعالی در هستی) این نگرش اجمالا میپذیرد که یک حقیقت متعالی و ماورایی در کار است اما مدعی است که ما از آن اوصاف و افعال موجود متعالی، اطلاعی نداریم. در نتیجه به هیچکدام از ادیان باور ندارند
دئیسم (اعتقاد به خدا منهای دین و دخالت الهی) : این نگرش میگوید بر اساس دلایل، میدانیم که خدایی متعالی وجود دارد که جهان را خلق کرده است اما دخالت الهی در قالب اعجاز و امداد الهی و نزول وحی و دین را از سوی خدا منکر هستند. البته در این نگرش از جهت شدت و ضعف، بین ایشان اختلاف وجود دارد.
@naghdelhad
گونههای گرایش الحادی در ایران معاصر:
الحاد صریح: کسانی که به روشنی باور نداشتن خود را به خدا یا دین را بیان میکنند و تعلق خود را به یکی از جریانات پیشگفته ابراز میدارند. این جریان در راستای تثبیت مدعای خود تلاش دارند که آموزهای اسلام را از جهت علمی، اخلاقی و عقلانی مخدوش قلمداد کنند
الحاد معنویتگرا: این گونه از الحاد مثلا در فرقههای عرفانی نوظهور و مدعی معنویت دیده میشود. در این جریاناتی بر وجود خدا و لزوم ارتباط معنوی با حقیقت متعالی و کیهانی تاکید میشود. اما در نهایت روشن میشود که مفهوم خدا را به همین انرژی موجود در جهان یا یک انرژی مرموز کیهانی فروکاستهاند. این نگرش هم در واقع به انکار خدای ادیان منجر بازمیگردد. علاوه بر این لزوم پایبندی به دین و پیامبران و معاد نیز در این فرقهها انکار شده و با سرسپردگی نسبت به استاد فرقه و باورهایی دیگر جایگزین میشوند
الحاد باستانگرا : در این جریان ابتدا، اسلام و ادیان ابراهیمی (با این پیشفرض که ادیان بیگانه هستند.) مورد انکار قرار میگیرند و فرد به آیین زرتشتی (به عنوان دین اصیل پیشینیان) دعوت میشود. اما عملا دین زرتشت هم به صورت یک مجموعه فلسفه و سنن قومی بازتفسیر شده و وجود هرگونه پیامبری بین خدا و انسان انکار میشود. در نهایت امر نیز خدا به عنوان نمادی از نظم کیهانی و یا عین همین جهان شناسانده میشود
الحاد تأویلی معاصر: همواره بودهاند کسانی که خود را از پیروان یک دین به شمار میآورند ولی عملا با تاویل بیقاعده، آموزهها و اسناد اساسی دین را کنار میگذارند. در پی تحولات دوران معاصر نیز برخی جریانات با ادعای اصلاح دین، نبوت و معاد و اعجاز و امداد الهی را منکر شدند یا حجیت کتاب و سنت را کنار میگذاشتند. در این راستا، دین به عنوان حقیقتی نسبی و بشری معرفی میشود با مفاهیمی مبهم درباره خدا و مقدسات تا بتوان آن را بر اساس برخی ارزشهای دوران مدرن، شکل داد.
@naghdelhad
راهکارهایی برای کار فکری و فرهنگی برای جلوگیری از نشر الحاد
راهکارهای فراوان در این زمینه وجود دارند که در ادامه به مواردی اشاره میشود. (ترتیب این نکات بر اساس اندازه اهمیت آنها نیست.)
کمبودهای معرفتی را باید با پژوهشهای جدی به همراه نگاه دقیق تاریخی و علمی بهبود بخشید و نباید به پاسخهای کلی و جدلی اکتفا کرد. در عین اینکه نباید به زحمات گذشتگان درباره خدا شناسی و... بیاعتنا بود
در زمینه اعجاز و استقلال قرآن و ادله حقانیت رسول الله (ص) کم کاری فراوان وجود دارد و باید ناظر به مباحث روز، محتوای معرفتی خود را بروزرسانی کرد
کارها تنها نباید حول مباحث نظری باشد بلکه بر نقاط عملی و کاربردی دین در برابر نقایص عملی الحاد باید تاکید کرد
واکنش فقط نباید انفعالی باشد بلکه باید در کنار پاسخ اشکالات، به نقاط ضعف مکاتب رقیب پرداخت و امتیازات اسلام را ترویج کرد.
باید از پژوهش های نوین درباره دین، قرآن، اخلاق و... در بین غیرمسلمین آگاهی به هم رساند تا کار علمی ما ناظر به جدیدترین کارهای روز باشد و نه صرفا پاسخ به اشکالات و شبهات قدیمی
بلکه نباید منتظر بروز مشکل ماند تا بعد برای بهبود آن وارد عمل شویم بلکه جلوگیری از زمینهها و آماده کردن مبادی و مطالب کافی هم اهمیت بالایی دارند.
باید در ساده سازی و بیان آسان مطالب تلاش جدی کرد. بسیاری آموزههای قابل استفاده و دقیق در کارهای پژوهشگران وجود دارد که به دلیل زبان تخصصی برای بسیاری قابل انتقال نیستند. به عنوان نمونه بسیاری از مطالب دقیق و مهم را میتوان در قالب کار رسانهای همه فهم در آورد و یا در لباس داستان و رمان به مخاطب رساند
در بین دیگر مسلمین و دیگر پیروان شرایع هم کارهای خوبی در پاسخ به اشکالات الحادی وجود دارد که باید از آنها استفاده کرد گرچه نباید به تقلید بدون معیار از دیگران دچار شویم
@naghdelhad
آنچه در این کانال به آن پرداخته میشود:
تبیین خداشناسی بر اساس مبانی عقلانی و وحیانی و پاسخ به اشکالات مطرح
نشان دادن ثمرات عملی و کاربردی خداباوری و دین در پیشبرد ابعاد گوناگون زندگی انسان (اخلاقی، مادی، علمی، اجتماعی، فردی و...)
نشان دادن ثمرات عینی و عملی باور الحادی در تخریب هویت انسانی، دینی و ملی ما
@naghdelhad