✳️ در نشست «تجربه‌نگاری و مرور دستاوردهای آرشیو مطبوعات» مطرح شد؛ سختی های تهیه و تکمیل آرشیو اسکن شده نشریات در عدم همراهی مراکز اسنادی/ ضرورت حفظ و نگهداری نسخه های کاغذی به عنوان تنها وسیله راستی آزمایی و جلوگیری از تحریف‌های احتمالی در فایل‌های دیجیتال/ چگونه آرشیو اسکن شده مطبوعات از صد گیگ ابتدای دهه نود به بیش از پانزده ترابایت امروز رسید! سه شنبه دوم دی در #کتابخانه_مجلس با موضوع «آرشیو مطبوعات» سخن گفتم. نخست به این پرداختم که چه شد پای به این عرصه گذاشتم و توضیح دادم که در سال 1389 تدوین «روزشمار دهه شصت» را آغاز کردم که تاکنون هفده جلد آن منتشر شده است و این باعث شد که به آرشیو جراید سال های ابتدایی پیروزی انقلاب نیاز پیدا کنم. به تدریج نیاز منشا تولید به معنای اسکن و تکمیل به معنای مبادله با مجموعه داران شد و آرشیو مطبوعات فربه و فربه تر شد تا جایی که از حدود صد گیگ موجودی ابتدایی دهه نود امروز حدود 15 ترابایت آرشیو دیجیتال مطبوعات قدیمی ایران از قاجار تاکنون ذخیره سازی شده است. ادامه کار به صورت تدوین «روزشمار پهلوی» نیز باعث شد که جراید سال های پیش از انقلاب را تهیه کنم و هر روز این مجموعه غنی و غنی تر می شود. در ادامه نشست، به این موضوع اشاره کردم که در تدوین «روزشمار» و سایر «پژوهش های تاریخی» مطبوعات یک منبع دست اول به شمار می رود چرا که در روز وقوع حادثه منتشر شده و گذر زمان باعث دخل و تصرف و یا تاثیرگذاری نیات و اهداف پژوهشگر در متن گزارش و یا خبر نشده است. در نشست «تجربه‌نگاری و مرور دستاوردهای آرشیو مطبوعات» به این درد بزرگ پژوهشگرها پرداختم که بایستی برای دسترسی به منابع دست اول که یکی از این منابع «مطبوعات قدیمی» محسوب می شوند خود آستین همت بالا بزنند و آرشیو را تهیه کنند چرا که هیچ یک از مراکز اسنادی حتی یک صفحه به پژوهشگر بدون منت و اذیت و آزار تقدیم نمی کند و این حاصل تجربه نزدیک به پانزده ساله بنده در این حوزه هست در حالی که مراکز پژوهشی و اسنادی می توانند با به اشتراک گذاشتن موجودی خود با سایر مراکز به تکمیل آرشیو و همچنین غنای هر چه بیشتر محصول کار پژوهشگران کمک برسانند. در بخش پایانی سخنان خود به این موضوع مهم اشاره کردم که به دلایل گوناگون از جمله امکان دخل و تصرف در نسخه های دیجیتال شده از طرق مختلف و یا سوختن سرورهای ذخیره سازی آرشیو و یا آسیب رسیدن به هاردها بایستی به صورت استاندارد همانند کشورهای پیشرفته چون آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان منابع مطبوعاتی به صورت کاغذی نگهداری شوند چرا که نسخه کاغذی تنها مرجع قابل اتکا برای راستی‌آزمایی و جلوگیری از تحریف‌های احتمالی در فایل‌های دیجیتال است. گزارش «کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس» را از نشست در این لینک بخوانید! www.arshiveiran.com @oldnewspaper

در نشست کتابخانه مجلس به یک موضوع مهم فرصت نشد که بپردازم، روزانه مطبوعات زیادی در کشور منتشر می شوند که آرشیو این نشریات در سایت آن ها در دسترس است و یا امکان خرید و اسکن آن ها وجود دارد، با بخش اخیر اگر کار نداشته باشیم یعنی خرید و اسکن نشریات، آن چه که در فضای مجازی وجود دارد چه در شبکه های اجتماعی نشریات و چه در سایت های آنان، امروز وجود دارد و فردا ممکن است وجود نداشته باشد، یعنی یا آرشیو پاک و جدید جایگزین قدیم شود و یا این که کلا سایت یک رسانه از دسترس خارج می شود. خود روزنامه ها و مجلات نیز اهتمامی به نگهداری آرشیو رسانه خود ندارند. به این دلیل افرادی که علاقمند به حوزه آرشیو و یا یک نشریه خاصی هستند اگر امروز را محول به فردا کنند ممکن است که آرشیو در دسترس امروز فردا در دسترس نباشد. طبیعی است آن چه امروز در فضای مجازی و یا حقیقی دست افرادی وجود دارد فردا و یا پس فردا موجود نیست، افراد محدودی هم هستند که علاقه به دانلود و ذخیره سازی این آرشیو دارند، مراکز اسنادی هم به فکر کارهای خودشان هستند، در نتیجه اگر علاقمند به آرشیو خاصی هستید امروز به فردا ترجیح دارد که آن آرشیو را تهیه کنید. آن چه در سال ۱۳۸۷ و همزمان با شروع کار مطبوعاتی از سوی بنده، در اینترنت بود امروز دیگر وجود ندارد، اگر آن روزها این آرشیو را ذخیره سازی کرده بودم امروز از این و آن به دنبال یک صفحه یا نسخه ای از یک روزنامه یا مجله نبودم. این مسئله یک موضوع حاشیه ای ولی در زمان خود دارای اهمیت بسیار بالا خواهد بود. www.arshiveiran.com @oldnewspaper

✳️ سمّ بزرگ هر کار مداوم: وقتی استمرار تبدیل به «عادت اجباری» می‌شود! از سال ۲۰۱۷ و روی کار آمدن دولت اول ترامپ که سیر تحولات در جهان و در ارتباط با ایران سرعت شتاب آوری به خود گرفت تا به امروز به صورت روزانه تلاش کرده ام آرشیو روزنامه های خارجی اعم از انگلیسی، عربی، فرانسه، آلمان و ... را آرشیو و ذخیره سازی کنم. این روزنامه ها امروز به عنوان جراید روز شاید به دردی بیشتر از آن چه اطلاع از اخبار و تحلیل های روزانه نامیده می شود نخورند ولی در گذر زمان بخش مهمی از منابع ضرور در تحلیل شرایط دهه ای که ذکر آن رفت محسوب خواهند شد! کارهایی که ۳۶۵ روز سال باید انجام شوند و تداوم یابند چون آرشیو - چه به صورت دانلود و ذخیره سازی و چه اسکن و ...- و همچنین تهیه روزشمار دوره های مختلف انسان را خسته و مستهلک می کنند، اگر در میانه کار مشکلی نیز پیش بیاید که کار برای چند روز متوقف شود، رسیدن به نقطه توقف کار مضاعفی می طلبد و می خواهد. در نظر بگیرید روزی حدود صد روزنامه عرب زبان، به همین اندازه روزنامه ها و مجلات آمریکا، انگلیس، فرانسه و ... باید آرشیو شوند و همزمان نیز باید به فکر آرشیو سازی مطبوعات داخلی که به صورت روزانه منتشر می شوند بود و همزمان با این دو نیم نگاهی نیز به تهیه نسخه های کاغذی و اسکن مطبوعات قدیمی کشور داشت. کاری که نقطه شروع دارد ولی نقطه پایانی برای آن تصور نمی شود داشت، کار بسیار سخت و طاقت فرسایی می تواند باشد، بدترین بخش کار آن است که انسان احساس کند که این کار شکل اجبار و در حالت ملایم آن تفریح پیدا کرده و برای گذر زمان انجام می شود، این بزرگترین سم هر کاری است که لذت را از انجام آن می گیرد، چون انسان از کاری که بنا به عادت و اجبار انجام می دهد کمتر از آن لذت می برد که کاری را بنا به علاقه انجام دهد. خلاصه سخن آن که باید در هر کاری از جمله #آرشیو «دست فرمان» و «حد و حدود کار» مشخص باشد، مشخص نبودن ابتدا و انتهای کار باعث بی سرانجام شدن آن کار می شود. www.arshiveiran.com @oldnewspaper

✳️ آرشیوهای بایگانی شده؛ پول سفیدی که به درد روز سیاه نمی خورد! از سال 1389 تدوین روزشمار دهه شصت و از 1395 روزشمار دوره پهلوی را آغاز کرده ام، این کار سخت به صورت روزانه جلو می رود و تا به امروز هفده جلد روزشمار دهه شصت از بهمن 1357 تا پایان تابستان 1362 منتشر شده و روزشمار دوره پهلوی نیز از ابتدای سال 1340 تا امروز که 16 دی 1347 را تهیه و ویرایش کردم حدود شانزده جلد آن آماده انتشار شده است. یعنی هر سال دو مجلد! اگر از آرشیو مطبوعات که با زحمت و مرارت فراوان به دست می آید استفاده نشود شبیه پولی خواهد بود که در حساب بانکی هست ولی صاحبش در فقر و تنگدستی و گرسنگی روز را شب و شب را صبح می کند! پول سفید اگر به درد روز سیاه نخورد، به هیچ دردی نخواهد خورد. آرشیو اگر از هاردها بیرون کشیده و از آن استفاده نشود، بود و نبود آن هیچ تفاوتی با هم نخواهد داشت. بسیاری از مراکز آرشیوی تنها از آرشیو و روزنامه ها و مجلات قدیمی تنها برای فخر فروشی موجودات استفاده می کنند و این آرشیو به دردی از دردهای متعدد پژوهشگران نمی خورد، مثلا یک مرکز آرشیوی می گوید ده ها هزار و یا صدها هزار و بلکه میلیون ها صفحه کاغذی دارد که از این میلیون ها صدها هزار اسکن و ذخیره سازی شده و بقیه هم در جریان اسکن و دیجیتال سازی است، ولی نتیجه کار؟! چند جلد کتاب از این مجموعه های آرشیوی استخراج شده؟ به کدام سوال از این آرشیوها پاسخ داده شده است؟ نیازی و انگیزه ای برای پرداختن به این سوال ندارند. www.arshiveiran.com @oldnewspaper