📌برهان نظم تنها ما را تا حد ماوراء الطبیعه سوق میدهد / برهان نظم تنها یک فاعل مدرک ماوراء الطبیعی برای طبیعت اثبات میکند/ قرار نیست همه معارف خداشناسی و الهیات از برهان نظم نتیجه شود
🔰شهید مطهری
🌀ما در جلد پنجم اصول فلسفه يادآور شديم كه ارزش برهان نظم تنها در اين حدّ است كه ما را تا مرز ما وراء الطّبيعه سوق مىدهد. اين برهان همين قدر ثابت مىكند كه طبيعت ماورايى دارد و مسخّر آن ما وراء است و آن ما وراء، مستشعر به ذات و مستشعر به افعال خود است. امّا اينكه آن ما وراء واجب است يا ممكن، حادث است يا قديم، واحد است يا كثير، محدود است يا نامحدود، علم و قدرتش متناهى است يا نامتناهى، از حدود اين برهان خارج است. اينها مسائلى است كه تنها و تنها بر عهده فلسفه الهى است و فلسفه الهى با براهين ديگرى اينها را اثبات مىكند.
🌀 آقاى هيوم مىگويد: فرضاً جهان ما كاملترين جهان ممكن باشد، از كجا كه صانع جهان آن را از جاى ديگر كپيه نكرده باشد و يا خود به تدريج و ممارست، صنعت خود را تكميل نكرده باشد؟
🌀اين اشكال نيز ناشى از آن است كه هيوم از حدود كاربرد برهان نظم غافل است. او پنداشته همه مسائل الهيّات را از يك برهان استنتاج مىكنند و آن برهان نظم است.
🌀در جلد پنجم اصول فلسفه گفتهايم كه كاربرد برهان نظم اين است كه ثابت مىكند طبيعت به خود واگذاشته نيست؛ قواى طبيعت، قواى تسخير شده است. طبيعت به اصطلاح فلاسفه فاعل بالتّسخير است،
🌀و به عبارت ديگر، طبيعت ماورايى دارد و آن ما وراء حاكم بر طبيعت و مدبّر آن است. برهان نظم كه كاربردش در اين حدّ است، در حدود همين كاربرد، رسا و كافى است.
🌀امّا اينكه آن ما وراء چه وضعى دارد، مثلًا آيا كمالش ذاتى است يا مكتسب است، آيا تدريجاً به دست آورده و يا مانند ذاتش قديم است و امثال اينها، يك سلسله مسائل است كه با يك سلسله براهين ديگر قابل تحقيق است، و فرضاً با براهين ديگرى قابل تحقيق نباشد و از مسائلى باشد كه براى هميشه براى بشر مجهول خواهد ماند- كه البتّه اين طور نيست و قابل تحقيق است- از ارزش برهان نظم نمىكاهد.
🌀هدف برهان نظم اين است كه ما را از طبيعت تا مرز ماوراى طبيعت رهبرى كند. ماوراى اين مرز، خارج از مسئوليّت اين برهان است.
📚مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى (علل گرايش به ماديگرى)، ج1، ص: 551
🌐المرسلات، از مقدمات تا اجتهاد
https://eitaa.com/joinchat/912326691Cd7b7696c9b