شبهه اول: قُبوریون هرگاه در جلب منفعت یا دفع ضرر دچار مشكلی میشوند، سراغ قبرهای صالحان بلاد خود یا قبوری در جاهای دور میروند.
پاسخ: شیعیان چشم توقعشان برای جلب منفعت و دفع ضرر تنها به عنایات ذات اقدس پروردگار دوخته است و معتقدند كه در دل دوست به هر حیله رهی باید یافت، از این رو ضمن آنكه در هر زمان و مكانی دست دعا و تضرع به درگاه الهی میگشایند، اوقات خاصی (مانند روزهای جمعه، هنگام سحر، پس از نمازهای واجب و مستحب، ماه رمضان ـ به ویژه شبهای قدر آن ـ و...) و مكانهای مقدسی (همانند كنار بیت الله، مساجد بلاد، نمازگاه خانههایشان و...) را برمیگزینند و آنها را مظانّ استجابت دعا میدانند و خدا را میخوانند؛
به امید آنكه زودتر به اجابت برسد؛ یا به اجابت نزدیكتر باشد؛ نیز از كسی كه به صلاح و سدادش باور دارند میخواهند كه برایشان استغفار كند؛ یا از خدا بخواهد كه خواستهشان را برآورده كند، چنانكه قرآن كریم رفتن پیش پیامبر(ص) و طلب استغفار از او را مایه نزول رحمت و آمرزش الهی میداند: ﴿و لَو اَنَّهُم اِذ ظَلَموا اَنفُسَهُم جاءوكَ فَاستَغفَروا اللهَ و استَغفَرَ لَهُمُ الرَّسولُ لَوَجَدوا اللهَ تَوّابًا رَحیما﴾و فرزندان حضرت یعقوب (علیهالسلام) از پدرشان خواستند كه واسطه درگاه الهی شود و برای آنها استغفار كند: ﴿قالوا یـا اَبانَا استَغفِر لَنا ذُنوبَنا اِنّا كُنّا خاطِئین﴾[31] و حضرت یعقوب (علیهالسلام) ضمن پذیرفتن این تقاضا و شرك نخواندن آن، وعده داد به وقت سحر یا شب جمعه[32] انجام دهد: ﴿قالَ سَوفَ اَستَغفِرُ لَكُم رَبّی اِنَّهُ هُوَ الغَفُورُ الرَّحیم﴾.
به دیده شیعیان از مكانهای مظانّ اجابت دعا مجاور قبر پیامبر(ص) یا امام (علیهالسلام) است، زیرا افزون بر آنكه به شعور و ادراك مردگان به ویژه پیامبر(ص) و امام(علیهالسلام) باور دارند، آیه ﴿و لَو اَنَّهُم اِذ ظَلَموا اَنفُسَهُم...﴾ را مطلق میدانند و آن را به مسلمانان دوران نبوت اختصاص نمیدهند، ازاینرو هنگام گرفتاری، غیر از دعا در هر زمان و مكان برای رفع آن مشكل، به امكنه مظانّ استجابت دعا، از جمله كنار قبور اولیای الهی و صالحان میروند و همانند فرزندان یعقوب(علیهالسلام) از صاحب قبر میخواهند چونان یعقوب(علیهالسلام) از آبروی خود مایه بگذارد و برای آنها در درگاه الهی وساطت كند تا مشكل آنها حل شود، بیآنكه صاحب قبر را گرهگشای مستقلّ بدانند، زیرا حلّ مشكل را تنها در قدرت ذات اقدس باریتعالی میدانند.
این درخواست وساطت كه «توسل» نامیده میشود، افزون بر استدلال قرآنی و روایی، پشتوانه عقلی عرفی نیز دارد: همگان هنگام تشنگی، گرسنگی و برهنگی به سراغ آب، غذا و لباس میروند و برای رفع نیاز خود از این مواد كمك میجویند و آنها را وسیلهای برای حلّ مشكلات خود میدانند و كسی در جواز این استمداد تردیدی ندارد، چون هیچكس با استمداد خود این مواد را نمیپرستد تا به شرك در عبادت دچار شود، چنانكه كسی آنها را در تأثیر و برآوردن مشكلات مستقل نمیداند، تا به شرك در ربوبیت گرفتار گردد. موحّد راستین، این مواد و دیگر مواد طبیعی را وسیلهای میداند كه خدا در دسترس بشر نهاده است تا برای رفع نیاز خود از آنها مدد بجویند، چنانكه كسی در كمك گرفتن از توان و استعداد زید و بكر برای حل مشكل خود منعی نمیبیند.
بدین ترتیب، یاری خواستن از ائمه(علیهمالسلام) در امور زندگی ـ با توجه به اینكه زندگی و مرگشان در این جهت تفاوتی ندارد نیز مقامی برتر از آب، غذا، زید، بكر... دارند ـ رواست.
این استمداد، یا در حدّ قسم دادن خدا به آبروی آن ذوات قدسی(علیهمالسلام) است؛ یا در این حدّ كه از آنها میخواهیم كه حلّ مشكل ما را از خدا بخواهند، چنانكه پسران یعقوب(علیهالسلام) از پدر خواستند