تدریس اصول یک( حلقه اولی) سال ۱۴۰۴ استاد: خانم دکتر سعیدی محدوده: دلیل شرعی غیر لفظی تا تضاد بین دو حکم

تدریس اصول یک( حلقه اولی) سال ۱۴۰۴ استاد: خانم دکتر سعیدی محدوده: ادامه تضاد بین احکام /تضاد بین دو حکم وجوب و حرمت

دلیل شرعی غیر لفظی: فعل معصوم ، تقریر معصوم 👈فعل معصوم زمانی که معصوم: فعلی را به جا آورد این دلالت بر جواز ان فعل دارد فعلی را ترک کند این دلالت بر عدم وجوب ان فعل دارد و زمانی که فعلی را به نحو طاعت خداوند متعال واقع می کند دلالت بر مطلوبیت ان فعل دارد چگونه ثابت کنیم انواع فعل های بالا از معصوم صادر شده است؟ ابوسیله همان طرقی که گفتیم یعنی: خبر متواتر، اجماع و شهرت ، سیره متشرعه، سیره عقلا، خبر واحد 👈تقریر معصوم قصد می شود از تقریر معصوم، سکوت معصوم در مقابل عملی که مواجه با ان می شود .( یعنی در مقابل معصوم تصرفی ( فعلی) انجام می شود و معصوم سکوت می کند ) و سکوت معصوم دلالت بر امضا و شرعی بودن ان فعل دارد. وگرنه معصوم از ان فعل ردع و منع می کرد. تصرف یا : 👈شخصی است در واقعه ی معینی مثل اینکه زمانی در مقابل امام ، انسانی از پایین به بالا مسح سر کند در وضو و امام سکوت‌ کند. 👈یا نوعی است مثل اینکه سیره عقلا بر عمل به ظهور کلام یا عمل به خبر ثقه باشد. 👌توجه سیره عقلا از سیره متشرعه مختلف است. زمانی که سیره عقلا بر فعلی باشد که ان فعل از عقلا به جهت التزام ان ها به ضوابط شرعی است در این صورت سیره متشرعه است و زمانی که سیره عقلا با قطع نظر از شرع بر فعلی قرار بگیرد این سیره عقلا ست سیره عقلا به خودی خود ارزشی ندارد و نمی تواند به عنوان دلیل قابل استناد باشد مگر اینکه امضا این سیره از ناحیه معصوم ثابت شده باشد ولو این امضا از طریق سکوت و عدم ردع معصوم باشد اما در سيره متشرعه صرف فرض مقید بودن متشرعین به شرع کفایت می کند برای اثبات حجیت سیره و نیاز به امضای معصوم از طریق عدم ردع ندارد. دلیل عقلی [ ] انواع علاقه عقلیه زمانی که در عالم خارج دو شی نزد ما باشد و از عقل بخواهیم علاقه و ارتباط بین دو شی را مشخص کند پس عقل درک می کند که علاقه بین ان دو شی : 👈یا تضاد است ( محال است اجتماع ان دو شی با هم. مثل سفیدی و سیاهی) 👈یا تلازم است( محال است انفکاک ان دو از هم. مثل سبب و مسبب) 👈یا تقدم و تاخر رُتبی است. (مثل سبب و مسببی که متلازم و همراه یکدیگر هستند و در یک لحظه یافت می شوند لکن به لحاط رتبه سبب مقدم بر مسبب است. مثل حرکت دست و حرکت کلید که همزمان اتفاق می افتد اما حرکت دست تقدم رتبی دارد و تا نباشد همزمان حرکت کلید اتفاق نمی افتد) این سه نوع علاقه عقلی در کشف وجود و عدم شی به کار می آید. مثلا زمانی که دانستیم شی ای سفید است حکم می کنیم که متصف به سیاهی نیست چون علاقه بین سفیدی و سیاهی تصاد است یا از وجود سبب در خارج عقل وجود مسبب را همچنین درک می کند به خاطر تلازم سبب و مسبب یا زمانی که دانستیم حرکت کلید در خارج متاخر از حرکت دست است به لحاظ رتبه ، عقل درک می کند محال است حرکت کلید مقدم بر حرکت دست باشد به خاطر اینکه شی واحد نمی تواند هم مقدم و هم موخر باشد در ان واحد ولو در عالم رتبه این سه نوع علاقه عقلی در عالم خارج( عالم تکوین) می تواند تسری پیدا کند به احکام در عالم تشریع و از این علاقه استفاده بشه در وجود حکم و عدم حکم. پس اگر شی ای متصف به حرمت باشد نمی تواند متصف به وجوب هم باشد به خاطر تصاد بین وجوب و حرمت‌. لذا صحیح است که بگوییم همانجور که عقل درک می کند وجود یا عدم شی را در عالم تکوین( عالم خارج) از میان علاقات بین اشیا، همانگونه هم می تواند درک کند وجود و عدم حکم را در عالم تشریع از میان علامات بین احکام وطیفه اصولی بررسی این علاقات بین اشیا به لحاظ عالم تکوین نیست. بلکه وظیفه اش بررسی این علاقات به لحاظ عالم احکام و تشریع است لذا این علاقات با وصف قضایای عقلی صلاحیت دارند که عنصر مشترک در عملیات استنباط باشند. تقسیم بحث. علاقه در باب احکام ۵ قسم می باشد: علاقه بین یک حکم با حکم دیگر علاقه بین حکم و موضوع ان علاقه بین حکم و متعلق ان علاقه بین حکم و مقدمات ان علاقات داخل حکم واحد این علایق که در توضیحاتی که می آید با ذکر بعضی مصادیقش در ادامه خواهد آمد. [ ] علاقه بین احکام [ ] علاقه تضاد بین وجوب و حرمت ✌️اگر دو فعل واجب و حرام را مکلف بخواهد در وقت واحد انجام دهد این ممکن خواهد بود به لحاظ فعل واجب ، مطیع و به لحاظ فعل حرام، عاصی می باشد مثلا اینکه با یک دست مایع نجس را بنوشد و با دست دیگر زکات بدهد ✌️ اگر مکلف فعل واحدی را بخواهد انجام دهد این ممکن نیست که فعل واحد متصف به هم وجوب و هم حرمت با هم شود به خاطر تضاد بین وجوب و حرمت‌. مثلا نوشیدن مایع نجس امکان ندارد که در وقت واحد متصف هم به وجوب و هم به حرمت با هم باشد

✌️حالت سومی هست که محل بحث بین اصولیون می باشد. زمانی که شی واحد ( فعل واحد) شامل دو وصف و دو عنوان شود. در اینجا آیا امکان دارد ثبوت دو حکم مختلف بر ان ؟ یکی به لحاظ این وصف و یکی به لحاظ ان وصف؟ مثال برا حالت سوم: وضو گرفتن با اب غصبی، یک عمل واحد متصف به دو وصف وضو و غصب. پس دو عنوان ( غصب و وضو) و یک وجود واحد با الذات( همان عمل وضو گرفتن) نظر اصولیون در حالت سوم دو نظر: نظر اول: جایز است اتصاف به دو حکم وجوب و حرمت ( وجوب از باب وضو بودن و حرمت از باب غصب بودن) و محذوری پیش نمی آید به خاطر تعدد عنوان ( این گروه ملاک در ثبوت دو حکم را تعدد عنوان می دانند) نظر دوم: عدم کفایت تعدد عنوان برای ثبوت دو حکم چون وجود واحد ی است.( این گروه ملاک در ثبوت دو حکم را تعدد وجود می دانند) اختلاف نظر این دو گروه ، به این بر می گردد که ملاک در جواز ثبوت دو حکم ، تعدد وجود هست یا تعدد عنوان گاهی اینجور گفته شده احکام تعلق به وجود خارجی ندارد بلکه احکام متعلق به عنوان و صورت ذهنیه هستند( به اعتبار اینکه احکام قائم به نفس حاکم می باشند. ) لذا تعدد عنوان کفایت می کند برای ثبوت دو حکم . اصطلاحا به این می گویند قول به جواز اجتماع امر و نهی گاهی اینجور گفته شده درسته که احکام به صورت ذهنیه تعلق دارد اما نه به صورت ذهنیه بماهو صورت ذهنیه بلکه به صورت ذهنیه از باب اینکه آیینه ای است برای نشان دادن خارج . و در خارج ، عمل واحد وجود دارد لذا ممکن نیست ثبوت دو حکم در ان عمل واحد با وجود اینکه تعدد عنوان داریم لذا صحیح است که بگوییم تعدد عنوان گاهی کشف می کند از تعدد وجود خارجی پس جایز است ثبوت دو حکم و گاهی تعدد عنوان صرفا در عالم ذهن است و در وجود خارجی فعل واحد است که در اینصورت ثبوت دو حکم ثابت نیست

حرمت مستلزم بطلان

علاقه و رابطه بین حکم و موضوع( جعل و مجعول)