شرکت آمریکایی «پاوراس» قراردادی به ارزش ۲۲.۳ میلیون دلار برای تأمین فناوری‌های مقابله با پهپاد امضا کرده است؛ فناوری‌هایی که با هدف حفاظت از زیرساخت‌های نفت و گاز در خاورمیانه به کار گرفته خواهند شد.

🇮🇷بازدید رئیس ستاد کل نیروهای مسلح از یکی از سایت تولید زیرزمینی موشک و تسلیحات دفاعی ایران

🇮🇳مرکز تحقیقات RCI Hyderabad مناقصه‌ای برای ساخت ۵ مجموعه از سیستم‌های موتوری راکت ۳۷۰ میلی‌متری ELRGR منتشر کرده است که شامل عملیات شکل‌دهی جریان، ماشین‌کاری، جوشکاری فولاد ۱۱-۱۰ PH و آزمایش فشار اثباتی می‌شود. پنجره تحویل ۶ ماهه است، FOR RCI. ۳۷۰ میلی‌متری ELRGR به خط راکت هدایت‌شونده برد بلند گسترده DRDO اشاره دارد، که بخشی از تلاش گسترده‌تر برای افزایش برد توپخانه راکتی دقیق فراتر از نسخه‌های فعلی Pinaka است.

🇬🇧🇮🇹🇯🇵جنگنده‌ای برای بازتعریف قدرت هوایی در عصر نبرد شبکه‌محور برنامه هوایی رزمی جهانی (GCAP) منبع: Army Recognition ترجمه و تنظیم: میلاد عمویی تاریخ به‌روزرسانی منبع: ۲۱ اوت ۲۰۲۶

این مفهوم نشان‌دهنده تغییر اساسی در فلسفه طراحی سامانه‌های مأموریتی است. در جنگنده‌های نسل‌های پیشین، رادار، سامانه جنگ الکترونیک، سامانه‌های ارتباطی و حسگرهای مختلف تا حد زیادی به‌عنوان زیرسامانه‌های مجزا عمل می‌کردند و اطلاعات میان آنها تبادل می‌شد. اما در معماری جدید، مرز میان این سامانه‌ها تا حد زیادی محو می‌شود. حسگرها می‌توانند داده‌های یکدیگر را تکمیل کنند، سامانه جنگ الکترونیک می‌تواند بخشی از اطلاعات مورد استفاده حسگرها را فراهم کند و پردازنده مرکزی می‌تواند مجموعه داده‌های مختلف را در یک تصویر عملیاتی واحد ترکیب کند. در چنین معماری‌ای، هواپیما صرفاً «رادار قوی‌تر» ندارد؛ بلکه یک سیستم ادراکی یکپارچه‌تر خواهد داشت. این تغییر از نظر عملیاتی بسیار مهم است، زیرا در میدان نبرد مدرن، مسئله اصلی صرفاً کشف یک هدف نیست؛ مسئله تعیین موقعیت، طبقه‌بندی، ارزیابی تهدید و تصمیم‌گیری در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. رادار و حسگرهای چندلایه GCAP به مجموعه‌ای از حسگرهای پیشرفته مجهز خواهد شد که هدف آنها ایجاد یک تصویر جامع از محیط عملیاتی است. رادار نسل جدید، سامانه‌های شناسایی و هدف‌گیری، حسگرهای الکترواپتیکی و سامانه‌های جنگ الکترونیک بخشی از این مجموعه خواهند بود. یکی از ویژگی‌های مورد انتظار چنین معماری‌ای، استفاده گسترده از فناوری رادار آرایه فازی فعال (AESA) و پردازش دیجیتال پیشرفته است. رادار AESA می‌تواند علاوه بر جست‌وجوی هوایی، در مأموریت‌های چندگانه مورد استفاده قرار گیرد و در معماری شبکه‌محور، داده‌های خود را با سایر منابع اطلاعاتی ترکیب کند. اما نکته مهم‌تر، نحوه ترکیب این داده‌هاست. در GCAP هدف آن نیست که خلبان با چند نمایشگر مستقل و حجم عظیمی از داده خام مواجه شود. سامانه مأموریتی باید داده‌ها را پردازش، اولویت‌بندی و به اطلاعات قابل استفاده تبدیل کند. به عبارت دیگر، معماری GCAP از «نمایش اطلاعات» به سمت «مدیریت اطلاعات» حرکت می‌کند. جنگ الکترونیک به‌عنوان یک قابلیت رزمی در جنگنده‌های آینده، جنگ الکترونیک دیگر یک قابلیت جانبی محسوب نمی‌شود. سامانه‌های جنگ الکترونیک می‌توانند برای شناسایی انتشارهای دشمن، ایجاد اختلال، فریب سامانه‌های راداری، محافظت از هواپیما و حتی کمک به تولید تصویر اطلاعاتی از میدان نبرد استفاده شوند. این همان جایی است که مفهوم «اثرگذاری‌های غیرجنبشی» اهمیت پیدا می‌کند. اثرگذاری بر دشمن الزاماً به شلیک موشک یا بمب نیاز ندارد. اختلال در ارتباطات، ایجاد خطا در زنجیره کشف و هدف‌گیری، فریب حسگرها یا مختل کردن شبکه فرماندهی می‌تواند بدون استفاده از سلاح جنبشی، اثر مستقیم بر توان رزمی دشمن داشته باشد. GCAP تلاش می‌کند این قابلیت‌ها را در معماری واحدی با حسگرها و سامانه‌های مأموریتی ادغام کند. پیشرانش؛ فراتر از تولید رانش پیشران GCAP نیز یکی از بخش‌های مهم همکاری صنعتی سه کشور است. شرکت رولزرویس بریتانیا، آویو آئرو ایتالیا و آی‌اچ‌آی ژاپن در توسعه فناوری پیشرانش این برنامه مشارکت دارند. اما موتور یک جنگنده نسل ششم تنها وظیفه تولید رانش را بر عهده ندارد. افزایش نیاز به توان الکتریکی برای رادار، پردازنده‌ها، حسگرها، سامانه‌های جنگ الکترونیک و تجهیزات آینده، اهمیت تولید و مدیریت انرژی را افزایش داده است. همزمان، سامانه‌های الکترونیکی پیشرفته مقدار زیادی گرما تولید می‌کنند و دفع این گرما به یکی از چالش‌های مهم طراحی هواپیماهای رزمی آینده تبدیل شده است. بنابراین، معماری پیشرانش GCAP باید علاوه بر رانش، با نیازهای تولید برق و مدیریت حرارتی هواپیما نیز هماهنگ باشد. این مسئله بخشی از تفاوت میان طراحی جنگنده‌های نسل چهارم و معماری نسل ششم است. محفظه داخلی تسلیحات و فلسفه تسلیحاتی پنهانکاری GCAP مستلزم آن است که بخش قابل توجهی از تسلیحات در محفظه‌های داخلی حمل شوند. این موضوع امکان حمل سلاح بدون افزایش شدید سطح مقطع راداری را فراهم می‌کند. با این حال، جزئیات نهایی تعداد، ابعاد و ظرفیت دقیق محفظه‌های تسلیحاتی هنوز به‌طور کامل تثبیت نشده است. بنابراین، بسیاری از اعدادی که در منابع مختلف درباره ظرفیت تسلیحات GCAP منتشر می‌شوند باید به‌عنوان برآورد یا مشخصات اولیه در نظر گرفته شوند، نه مشخصات قطعی هواپیمای تولیدی. از نظر عملیاتی، جنگنده باید توانایی استفاده از طیفی از موشک‌های هوا‌به‌هوا، تسلیحات هوا‌به‌سطح و در آینده سلاح‌های جدیدتر را داشته باشد. معماری باز نرم‌افزاری و دیجیتال می‌تواند امکان ادغام تسلیحات جدید را در طول عمر هواپیما ساده‌تر کند.

از تمپست و اف‌ایکس تا شکل‌گیری یک برنامه مشترک برنامه هوایی رزمی جهانی (GCAP) یکی از بلندپروازانه‌ترین پروژه‌های دفاعی نسل جدید است که با هدف توسعه یک سامانه رزمی هوایی نسل ششم شکل گرفته است. این برنامه حاصل ادغام دو مسیر توسعه مستقل، یعنی پروژه تمپست بریتانیا و برنامه جنگنده نسل آینده ژاپن با عنوان اف‌ایکس، است. بریتانیا و ایتالیا پیش از شکل‌گیری GCAP توسعه جنگنده تمپست را دنبال می‌کردند و ژاپن نیز به‌طور مستقل روی برنامه اف‌ایکس کار می‌کرد. در ادامه، سه کشور تصمیم گرفتند منابع صنعتی، فناوری و ظرفیت‌های تحقیق و توسعه خود را در قالب یک برنامه مشترک تجمیع کنند. هدف GCAP صرفاً ساخت یک هواپیمای جدید نیست. معماری این برنامه از ابتدا بر این اساس شکل گرفته است که جنگنده سرنشین‌دار آینده در مرکز یک منظومه رزمی گسترده‌تر قرار گیرد؛ منظومه‌ای که بتواند با پهپادهای رزمی، سامانه‌های شناسایی، حسگرهای زمینی و فضایی، سامانه‌های جنگ الکترونیک و سایر عناصر شبکه رزمی ارتباط برقرار کند. از این منظر، GCAP را نمی‌توان صرفاً یک «جنگنده نسل ششم» دانست. این هواپیما بخشی از یک معماری رزمی هوایی بزرگ‌تر خواهد بود. سه کشور، یک معماری صنعتی برنامه GCAP حاصل همکاری بریتانیا، ایتالیا و ژاپن است؛ سه کشوری که پیش از شکل‌گیری این پروژه مشترک، مسیرهای متفاوتی را برای توسعه توان هوایی آینده دنبال می‌کردند. در ساختار صنعتی برنامه، شرکت بی‌ای‌ئی سیستمز (BAE Systems) نماینده اصلی صنعت بریتانیا، شرکت لئوناردو (Leonardo) نماینده ایتالیا و شرکت میتسوبیشی هوی اینداستریز (Mitsubishi Heavy Industries) بازیگر اصلی ژاپن محسوب می‌شوند. در بخش پیشرانش نیز همکاری میان رولزرویس (Rolls-Royce) بریتانیا، آویو آئرو (Avio Aero) ایتالیا و آی‌اچ‌آی (IHI) ژاپن شکل گرفته است. این ساختار صرفاً یک تقسیم کار صنعتی نیست. یکی از اهداف اصلی GCAP ایجاد یک زنجیره صنعتی مشترک است که بتواند توسعه، تولید، پشتیبانی و ارتقای هواپیما را در طول چند دهه تضمین کند. اهمیت این مسئله زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم GCAP برای یک دوره کوتاه عملیاتی طراحی نشده است. جنگنده‌ای که در میانه دهه ۲۰۳۰ وارد خدمت خواهد شد، باید بتواند در دهه‌های بعد نیز از طریق ارتقای نرم‌افزاری، حسگرهای جدید، تسلیحات تازه و معماری محاسباتی انعطاف‌پذیر به‌روز باقی بماند. طراحی برای محیط نبرد آینده جزئیات نهایی طراحی GCAP هنوز به‌طور کامل منتشر نشده است، اما تصاویر و اطلاعات رسمی و صنعتی منتشرشده نشان می‌دهد که پنهانکاری یکی از اصول بنیادین طراحی هواپیما خواهد بود. بدنه بزرگ، سطوح زاویه‌دار، ورودی‌های هوای طراحی‌شده برای کاهش بازتاب راداری و حذف یا کاهش عناصری که می‌توانند سطح مقطع راداری را افزایش دهند، همگی در راستای کاهش قابلیت کشف هواپیما قرار دارند. اما فلسفه پنهانکاری در GCAP تنها به شکل هندسی بدنه محدود نمی‌شود. در یک جنگنده نسل ششم، کاهش سطح مقطع راداری تنها یکی از لایه‌های بقاست. مدیریت انتشارهای الکترومغناطیسی، پردازش اطلاعات، جنگ الکترونیک، آگاهی موقعیتی و توانایی استفاده از حسگرهای خارج از بدنه نیز اهمیت مشابهی پیدا می‌کنند. در چنین معماری‌ای، هواپیما می‌تواند بخشی از اطلاعات مورد نیاز خود را از سایر عناصر شبکه دریافت کند، بدون آنکه الزاماً برای کشف هر هدفی رادار خود را با بیشترین توان فعال کند. این موضوع می‌تواند به کاهش احتمال کشف و افزایش بقا در محیط‌های دارای سامانه‌های پدافند هوایی پیشرفته کمک کند. جنگنده‌ای که قرار نیست تنها بجنگد یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های GCAP با نسل‌های قبلی جنگنده‌ها، مفهوم همکاری انسان و ماشین و ارتباط با سامانه‌های بدون سرنشین است. جنگنده سرنشین‌دار در این معماری همچنان عنصر تصمیم‌گیر انسانی باقی می‌ماند، اما می‌تواند از مجموعه‌ای از سامانه‌های بدون سرنشین یا «همکاران وفادار» برای مأموریت‌های مختلف استفاده کند. این سامانه‌ها می‌توانند برای شناسایی، جنگ الکترونیک، حمل تسلیحات، ایجاد فریب، افزایش پوشش حسگری یا انتقال اطلاعات مورد استفاده قرار گیرند. در نتیجه، ارزش رزمی GCAP تنها به تعداد موشک‌هایی که در محفظه داخلی خود حمل می‌کند وابسته نخواهد بود. ارزش اصلی آن می‌تواند در توانایی مدیریت مجموعه‌ای از منابع رزمی توزیع‌شده باشد. در چنین شرایطی، خلبان به‌جای آنکه صرفاً یک هواپیما را کنترل کند، می‌تواند نقش فرمانده یک «گره رزمی هوایی» را بر عهده داشته باشد. قلب الکترونیکی GCAP یکی از عناصر کلیدی معماری GCAP، سامانه‌ای با عنوان «حسگری یکپارچه و اثرگذاری‌های غیرجنبشی» (ISANKE) است.

ابر رزمی؛ تبدیل جنگنده به یک گره شبکه GCAP برای فعالیت در یک محیط شبکه‌محور طراحی می‌شود؛ محیطی که در آن اطلاعات میان هواپیماها، پهپادها، سامانه‌های زمینی، کشتی‌ها، ماهواره‌ها و سایر منابع اطلاعاتی جریان دارد. در چنین ساختاری، هواپیما دیگر یک سکوی مستقل نیست. هر پلتفرم می‌تواند بخشی از شبکه باشد و اطلاعاتی را که در اختیار دارد در اختیار سایر اعضای شبکه قرار دهد. این معماری با مفهوم «ابر رزمی» (Combat Cloud) ارتباط مستقیم دارد. مزیت چنین سیستمی آن است که یک هواپیما برای داشتن تصویر کامل از میدان نبرد الزاماً نباید تمام اهداف را خودش کشف کند. برای مثال، یک حسگر خارجی می‌تواند هدفی را کشف کند، اطلاعات آن را به شبکه منتقل کند و GCAP بتواند بر اساس این داده، تصمیم عملیاتی بگیرد یا حتی بدون فعال‌سازی برخی حسگرهای خود وارد فرآیند درگیری شود. این همان تغییری است که مفهوم «جنگنده» را از یک هواپیمای مستقل به یک گره در یک سامانه رزمی توزیع‌شده تبدیل می‌کند. آزمایش فناوری پیش از ساخت جنگنده نهایی توسعه GCAP تنها از طریق ساخت نمونه نهایی انجام نمی‌شود. بریتانیا از پلتفرم‌های آزمایشی برای کاهش ریسک فناوری‌های کلیدی استفاده می‌کند. هواپیمای آزمایشگر اکسکالیبور (Excalibur) به‌عنوان یک آزمایشگاه پرنده برای ارزیابی فناوری‌های مرتبط با معماری نسل آینده مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین نمونه نمایشگر پرنده توان رزمی هوایی (Combat Air Flying Demonstrator) قرار است نقش مهمی در آزمایش فناوری‌های پروازی، آیرودینامیکی و سامانه‌ای داشته باشد. این رویکرد به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد فناوری‌های پرریسک را پیش از انتقال به هواپیمای عملیاتی آزمایش کنند. در پروژه‌ای با پیچیدگی GCAP، این روش اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شکست یک فناوری در یک آزمایشگاه پرنده بسیار کم‌هزینه‌تر از کشف همان مشکل پس از ورود نمونه اصلی به مراحل پیشرفته توسعه است. چرا سال ۲۰۳۵ اهمیت دارد؟ هدف فعلی برنامه، ورود GCAP به خدمت در سال ۲۰۳۵ است. این تاریخ برای سه کشور صرفاً یک نقطه زمانی نیست؛ بلکه بخشی از برنامه جایگزینی ناوگان فعلی جنگنده‌ها و حفظ برتری هوایی در دهه‌های آینده است. برای بریتانیا و ایتالیا، GCAP باید در بلندمدت جایگزین بخشی از ظرفیت‌های فعلی و مکمل جنگنده اف-۳۵ باشد. برای ژاپن نیز این پروژه مسیر دستیابی به یک جنگنده پیشرفته با قابلیت‌های متناسب با محیط امنیتی شرق آسیا را فراهم می‌کند. اما رسیدن به سال ۲۰۳۵ مستلزم حل مجموعه‌ای از چالش‌های فنی، صنعتی، مالی و سیاسی است. توسعه یک جنگنده نسل ششم تنها به طراحی هواپیما محدود نیست؛ بلکه به ایجاد زنجیره تأمین، زیرساخت تولید، نرم‌افزار، موتور، حسگر، تسلیحات، آموزش، تعمیر و نگهداری و شبکه فرماندهی نیاز دارد. فراتر از یک جنگنده مهم‌ترین نکته درباره GCAP شاید این باشد که نباید آن را صرفاً در قالب یک جنگنده جدید تحلیل کرد. این برنامه در حال شکل دادن به یک معماری کامل برای قدرت هوایی آینده است. هواپیمای سرنشین‌دار در مرکز این معماری قرار دارد، اما در کنار آن پهپادهای رزمی، حسگرهای توزیع‌شده، جنگ الکترونیک، هوش مصنوعی، شبکه‌های ارتباطی، تسلیحات دورایستا و سامانه‌های فرماندهی قرار می‌گیرند. به همین دلیل، موفقیت GCAP در نهایت با تعداد هواپیماهای تولیدشده سنجیده نخواهد شد. معیار واقعی موفقیت، توانایی این سامانه برای ایجاد یک مزیت پایدار در کشف، تصمیم‌گیری، ایجاد اثر و بقا در محیطی خواهد بود که دشمن نیز از حسگرهای پیشرفته، جنگ الکترونیک، موشک‌های دوربرد و شبکه‌های رزمی توزیع‌شده استفاده می‌کند. GCAP در چنین نگاهی، صرفاً نسل بعدی یک جنگنده نیست؛ بلکه تلاشی برای بازتعریف مفهوم قدرت هوایی در عصر نبرد شبکه‌محور است. اگر برنامه مطابق زمان‌بندی فعلی پیش برود، نخستین جنگنده‌های عملیاتی آن در میانه دهه ۲۰۳۰ وارد خدمت خواهند شد. اما اهمیت واقعی پروژه احتمالاً بسیار فراتر از تاریخ ورود به خدمت خواهد بود؛ زیرا فناوری‌هایی که در جریان توسعه GCAP ایجاد می‌شوند می‌توانند برای چندین دهه، مسیر تکامل صنایع هوافضای نظامی بریتانیا، ایتالیا و ژاپن را تعیین کنند.

🇨🇳#چین دیگر صرفاً در حال صادرات پلتفرم‌های نظامی نیست؛ در حال ایجاد وابستگی عملیاتی و انتقال یک معماری رزمی چینی به نیروهای مسلح مشتری است.

🇨🇳 #چین برای سال‌ها در بازار جهانی تسلیحات با یک تصویر نسبتاً مشخص شناخته می‌شد: تولیدکننده‌ای که می‌تواند تجهیزات نظامی را با قیمت پایین‌تر از بسیاری از رقبای غربی عرضه کند و برای کشورهایی که به هر دلیل نمی‌توانند یا نمی‌خواهند به بازارهای آمریکا و اروپا دسترسی داشته باشند، گزینه‌ای عملی فراهم آورد. این مدل، اگرچه برای گسترش حضور چین در بازارهای دفاعی جهان مؤثر بود، یک محدودیت اساسی داشت؛ چین بیشتر «محصول» می‌فروخت تا «توان رزمی». این تفاوت، در ظاهر ظریف است اما از نظر نظامی تعیین‌کننده است. یک جنگنده به‌تنهایی یک قابلیت رزمی کامل نیست. ارزش واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که بتواند در یک زنجیره عملیاتی متشکل از رادار، سامانه هشدار زودهنگام، موشک، ارتباطات امن، فرماندهی و کنترل، جنگ الکترونیک، آموزش خدمه، تعمیر و نگهداری و شبکه پشتیبانی قرار گیرد. هواپیما فقط یکی از اجزای این زنجیره است؛ چیزی که در میدان نبرد تعیین‌کننده می‌شود، کیفیت ارتباط میان اجزاست. به همین دلیل، آنچه در سال ۲۰۲۶ در سیاست صادرات دفاعی چین در حال شکل‌گیری است، از اهمیت بیشتری نسبت به یک قرارداد جدید جنگنده برخوردار است. پکن به‌تدریج در حال عبور از مدل «فروش یک سامانه» به سمت مدل «فروش یک معماری رزمی» است؛ تغییری که اگر به مرحله بلوغ برسد، می‌تواند جایگاه چین را در بازار جهانی تسلیحات تغییر دهد. نشانه مهم این تحول از خود چین آمده است. در مارس ۲۰۲۶، جی رویدونگ، از مدیران ارشد شرکت هواپیماسازی شنیانگ و نماینده کنگره ملی خلق، اعلام کرد که تجارت تسلیحات هوایی چین باید از صادرات محصولات منفرد به صادرات سیستم‌های کامل حرکت کند. او این تحول را نیازمند هماهنگی دولت، ارتش و شرکت‌های دفاعی دانست و تأکید کرد که آینده رقابت در این حوزه به راهکارهای یکپارچه وابسته است. اهمیت این اظهارنظر در این است که نشان می‌دهد ایده «سیستم‌فروشی» صرفاً تفسیری بیرونی از رفتار چین نیست؛ این موضوع در داخل ساختار صنعت دفاعی چین نیز به‌عنوان یک مسئله راهبردی شناسایی شده است. J-10CE بهترین نقطه برای مشاهده این تغییر است. اگر J-10CE را صرفاً یک جنگنده ۴.۵ نسل بدانیم، بخش مهمی از داستان را از دست داده‌ایم. چین در صادرات این هواپیما تنها بدنه و موتور و رادار را عرضه نکرده است. در کنار آن، تسلیحات، آموزش خلبانان، آموزش تاکتیکی، پشتیبانی و مجموعه‌ای از تجهیزات مرتبط با بهره‌برداری عملیاتی نیز قرار گرفته‌اند. رسانه رسمی چین حتی تصریح کرده است که جذابیت J-10CE برای مشتری خارجی فقط به ویژگی‌های خود هواپیما محدود نمی‌شود و قابلیت آن در قالب یک اکوسیستم متشکل از تسلیحات، سامانه‌های هشدار و ارتباطات اهمیت دارد. این همان نقطه‌ای است که مفهوم «معماری جنگ» از مفهوم سنتی «فروش جنگنده» جدا می‌شود. در جنگ هوایی مدرن، یک جنگنده بدون آگاهی موقعیتی مناسب ممکن است دیرتر از دشمن ببیند؛ بدون موشک مناسب ممکن است نتواند برتری حسگرهای خود را به اثرگذاری تبدیل کند؛ بدون شبکه ارتباطی ممکن است اطلاعاتی را که خودش نمی‌تواند تولید کند دریافت نکند؛ و بدون سامانه فرماندهی و کنترل، حتی یک هواپیمای بسیار پیشرفته می‌تواند به یک واحد منفرد در میدان نبرد تبدیل شود. بنابراین آنچه مشتری خریداری می‌کند، در واقع مجموعه‌ای از روابط میان سامانه‌هاست. این منطق در مورد پاکستان اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. J-10CE در این کشور به یک نمونه آزمایشگاهی برای مدل جدید صادرات نظامی چین تبدیل شده است؛ مدلی که در آن هواپیما، موشک دوربرد، سامانه هشدار زودهنگام، ارتباطات و آموزش باید در قالب یک قابلیت عملیاتی واحد دیده شوند. گزارش رسمی چین درباره J-10CE نیز بر توانایی آن برای اجرای مأموریت در قالب عملیات سامانه‌ای تأکید می‌کند. از این زاویه، حتی بحث پیرامون J-35 نیز معنای متفاوتی پیدا می‌کند. اگر J-35 روزی به پاکستان صادر شود، اهمیت آن صرفاً در این نخواهد بود که نیروی هوایی پاکستان صاحب یک جنگنده پنهانکار می‌شود. اهمیت واقعی زمانی ایجاد خواهد شد که این جنگنده بتواند در کنار سامانه‌های شناسایی، هشدار زودهنگام، تسلیحات دوربرد، شبکه فرماندهی و کنترل و سایر اجزای ساختار چینی قرار گیرد. در چنین حالتی، چین دیگر یک هواپیما به پاکستان نفروخته است؛ بلکه بخشی از یک معماری رزمی را در اختیار یک شریک خارجی قرار داده است. البته باید میان واقعیت و تبلیغات فاصله گذاشت. درباره وضعیت دقیق صادرات J-35 به پاکستان، قراردادهای نهایی و سطح قابلیت‌هایی که ممکن است در نسخه صادراتی ارائه شود، هنوز ابهام‌های جدی وجود دارد. گزارش‌های مختلف در سال ۲۰۲۶ از احتمال صادرات J-35AE سخن گفته‌اند، اما حتی منابع تحلیلی نیز بر تفاوت میان نمایش یک نمونه صادراتی، مذاکرات و تحویل عملیاتی تأکید دارند.

این احتیاط مهم است، زیرا مدل «صادرات معماری جنگ» دقیقاً در همین نقطه با یک مشکل اساسی مواجه می‌شود: هرچه سیستم کامل‌تر باشد، وابستگی مشتری نیز بیشتر می‌شود، اما در مقابل، مسئولیت فروشنده نیز افزایش پیدا می‌کند. فروش یک هواپیما را می‌توان با یک قرارداد پایان‌یافته تلقی کرد؛ فروش یک معماری رزمی چنین نیست. مشتری برای سال‌ها به قطعات یدکی، نرم‌افزار، مهمات، به‌روزرسانی، آموزش، تجهیزات آزمایش، پشتیبانی فنی و حتی تصمیمات سیاسی فروشنده وابسته خواهد بود. بنابراین صادرات سیستم، برخلاف صادرات محصول، یک رابطه بلندمدت میان دولت‌ها و صنایع دفاعی ایجاد می‌کند. این همان جایی است که قدرت صنعتی چین می‌تواند به قدرت ژئوپلیتیکی تبدیل شود. اگر کشوری چند ده فروند جنگنده چینی خریداری کند، چین یک تأمین‌کننده است. اما اگر همان کشور جنگنده، موشک، سامانه هشدار، شبکه ارتباطی، تجهیزات زمینی، آموزش و زنجیره پشتیبانی خود را نیز از چین دریافت کند، چین به بخشی از معماری دفاعی آن کشور تبدیل شده است. تفاوت این دو وضعیت بسیار بزرگ است. در مدل اول، مشتری می‌تواند در مقطعی تأمین‌کننده دیگری پیدا کند. در مدل دوم، تغییر تأمین‌کننده ممکن است به معنای بازسازی بخشی از ساختار عملیاتی کشور باشد. این دقیقاً همان مزیتی است که صادرکنندگان بزرگ تسلیحات غربی دهه‌ها از آن بهره برده‌اند. ایالات متحده و کشورهای اروپایی معمولاً فقط هواپیما نمی‌فروشند؛ آنها آموزش، تسلیحات، شبیه‌ساز، پشتیبانی، نرم‌افزار، زیرساخت و زنجیره نگهداری را نیز به یک رابطه بلندمدت تبدیل می‌کنند. چین اکنون در حال تلاش برای ساخت نسخه خود از همین منطق است، با یک تفاوت مهم: پکن الزاماً نمی‌خواهد مشتری را وارد یک اتحاد سیاسی رسمی کند؛ ترجیح می‌دهد از طریق فناوری و وابستگی عملیاتی، رابطه‌ای پایدار ایجاد کند. این رویکرد برای کشورهایی که خواهان فاصله گرفتن از وابستگی کامل به آمریکا هستند، جذابیت ویژه‌ای دارد. اما یک سؤال مهم باقی می‌ماند: آیا چین واقعاً می‌تواند از مرحله فروش تجهیزات به مرحله ارائه معماری رزمی کامل عبور کند؟ توان صنعتی چین برای تولید انبوه تجهیزات پیشرفته دیگر مسئله اصلی نیست. صنعت دفاعی این کشور در حوزه هوافضا، موشک، رادار، الکترونیک و ساخت سامانه‌های پیچیده به سطحی رسیده که صادرات J-10CE را دیگر نمی‌توان صرفاً یک معامله ارزان‌قیمت با یک مشتری سنتی دانست. چین حتی اعلام کرده است که J-10CE قابلیت سفارشی‌سازی برای نیازهای مختلف مشتریان و استفاده از مجموعه‌های متنوع تسلیحاتی را دارد و برای این پلتفرم افق خدمت و بازار چند دهه‌ای در نظر گرفته شده است. مسئله دشوارتر، اما در جایی دیگر قرار دارد: اعتماد. یک نیروی هوایی هنگام خرید جنگنده فقط به مشخصات پروازی نگاه نمی‌کند. می‌خواهد بداند موتور چه عمر تضمین‌شده‌ای دارد، قطعات یدکی با چه سرعتی تأمین می‌شوند، نرم‌افزار چگونه به‌روزرسانی خواهد شد، در صورت بحران سیاسی چه اتفاقی برای پشتیبانی می‌افتد و آیا سامانه خریداری‌شده می‌تواند با تجهیزات موجود در نیروی هوایی ادغام شود یا نه. در همین نقطه است که چین هنوز با رقبای غربی خود فاصله دارد. برخی تحلیل‌های مستقل در سال ۲۰۲۶ نیز به محدودیت‌های صادرات جنگنده چینی در زمینه پشتیبانی بلندمدت، اطلاعات فنی قابل راستی‌آزمایی و تعهدات صنعتی پس از فروش اشاره کرده‌اند. در نتیجه، تحول واقعی چین نه در فروش یک J-10CE دیگر، بلکه در توانایی آن برای ساختن یک «چرخه عمر رزمی» کامل در خارج از مرزهای خود تعریف خواهد شد. اگر چین بتواند این چرخه را بسازد، پیامد آن تنها افزایش درآمد صادراتی نخواهد بود. ساختار بازار جهانی تسلیحات تغییر خواهد کرد. کشوری که امروز برای خرید یک جنگنده چینی وارد مذاکره می‌شود، ممکن است فردا برای موشک، رادار، سامانه هشدار زودهنگام، پهپاد، جنگ الکترونیک و پدافند هوایی نیز به همان زنجیره مراجعه کند. در چنین شرایطی، هر قرارداد جدید قرارداد قبلی را تقویت می‌کند و هر سامانه جدید، هزینه خروج مشتری از اکوسیستم را افزایش می‌دهد. این همان چیزی است که می‌توان آن را «اثر قفل‌شدن معماری» نامید. قدرت صادراتی چین در چنین مدلی دیگر با تعداد هواپیماهای فروخته‌شده اندازه‌گیری نمی‌شود؛ بلکه باید با میزان حضور فناوری چینی در چرخه تصمیم‌گیری و عملیات نظامی مشتری سنجیده شود. و این موضوع، مسئله را از اقتصاد دفاعی به ژئوپلیتیک منتقل می‌کند. برای پاکستان، چنین مدلی می‌تواند به معنای وابستگی عمیق‌تر به زنجیره دفاعی چین باشد. برای هند، می‌تواند به معنای ضرورت بازنگری در معماری مقابله با یک نیروی هوایی باشد که صرفاً با چند نوع جنگنده چینی مواجه نیست، بلکه با شبکه‌ای از حسگرها، موشک‌ها، هواپیماهای هشدار زودهنگام و سامانه‌های ارتباطی روبه‌رو است.

برای آمریکا نیز مسئله از فروش چند جنگنده عبور می‌کند و به رقابت بر سر استانداردهای عملیاتی، شبکه‌های داده و معماری امنیتی کشورهای شریک تبدیل می‌شود. در اینجا است که اهمیت واقعی راهبرد جدید چین آشکار می‌شود. پکن الزاماً تلاش نمی‌کند با یک جنگنده چینی، جنگنده آمریکایی را شکست دهد. در سطح راهبردی‌تر، تلاش می‌کند محیطی بسازد که در آن یک کشور برای ایجاد یا حفظ توان رزمی خود، به مجموعه‌ای از فناوری‌های چینی متصل شود. این تفاوتی بنیادین است. رقابت تسلیحاتی کلاسیک بر سر پلتفرم‌هاست؛ رقابت آینده بر سر شبکه‌ها و معماری‌ها خواهد بود. چین اگر بتواند از «فروش جنگنده» به «فروش قدرت هوایی» برسد، وارد مرحله‌ای متفاوت از حضور نظامی خود در بازار جهانی خواهد شد. در آن مرحله، J-10CE فقط یک هواپیما نخواهد بود؛ J-35 فقط یک جنگنده پنهانکار نخواهد بود؛ KJ-500 فقط یک هواپیمای هشدار زودهنگام نخواهد بود و PL-15E نیز صرفاً یک موشک دوربرد نخواهد بود. ارزش اصلی آنها در رابطه‌ای خواهد بود که میانشان ایجاد می‌شود. و شاید مهم‌ترین تحول همین باشد: چین در حال تلاش برای فروش سلاح‌هایی نیست که مشتری بتواند آنها را جداگانه استفاده کند؛ در حال ساختن مجموعه‌ای از سلاح‌ها و سامانه‌هاست که ارزش واقعی‌شان زمانی آشکار می‌شود که در کنار یکدیگر قرار بگیرند. اگر این مدل موفق شود، رقابت آینده چین با آمریکا و اروپا دیگر صرفاً بر سر این نخواهد بود که کدام کشور جنگنده بهتری می‌سازد. رقابت بر سر این خواهد بود که کدام کشور می‌تواند یک نیروی نظامی خارجی را بهتر تجهیز، آموزش، به‌روزرسانی، متصل و در طول چند دهه پشتیبانی کند. در آن صورت، صادرات تسلیحات دیگر یک معامله تجاری نخواهد بود. به یک ابزار ساختن نفوذ راهبردی تبدیل خواهد شد. و این شاید مهم‌ترین تغییری باشد که اکنون در حال وقوع است: چین از صادرکننده تجهیزات نظامی به سوی صادرکننده معماری قدرت نظامی حرکت می‌کند؛ مسیری که اگر به بلوغ برسد، می‌تواند یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری در بازار تسلیحات و توازن قدرت نظامی آسیا در دهه آینده باشد.