🔳 به بهانه ایام قمری ارتحال آیت الله شیخ مرتضی حائری یزدی، فرزند مؤسس حوزه علمیه قم، یار با وفای امام، پدرِ همسرِ آیت الله شهید سید مصطفی خمینی و از پیروان مکتب مرجع شهید علامه شیخ فضل الله نوری(ره)/۲۴ جمادی الثانی ۱۴۰۶ ق
🌹 «رحم الله من یقرأ الفاتحة مع الصلوات»
اللّهُمَّ صَلّ عَلَی محَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجّل فَرَجَهُم
💠 آیت الله شیخ مرتضی حائری:
مرحوم والد، ارادت و علاقه خاصی به استادش، شیخ شهید فضل الله نوری(ره) داشت.
✅ نکته ناب تاریخی👇
⁉️ آیا می دانستید که، مرحوم شیخ مرتضی حائری (فرزند شیخ عبدالکریم حائری ره) و امام راحل در دوران ستمشاهی، جلسات مربوط به مباحث حکومت اسلامی و مصلحین حوزه را در حجره مزار مطهر #مرجع_شهید علامه شیخ فضل الله نوری(زعیم نهضت مشروطه مشروعه و اُستادِ مؤسس حوزه) واقع در صحن بزرگ حرم حضرت معصومه سلام الله علیها، برگزار می کردند؟ و این حجره، پاتوق آنها بود؟/ از نکات ناب مطرح شده توسط مورخ فقید استاد علی دوانی🔰
آیت الله حاج شیخ مرتضی حائری یزدی و امام خمینی از دوستان صمیمی و همفکر بودند؛ آنان به جز همکاری در هیئت مصلحین حوزه، هر روز هنگام غروب آفتاب جلساتی سیاسی در مکان مقبره و مزار مطهر مرجع شهید، آیت الله العظمی علامه شیخ فضلالله نوری(رهبر نهضت مشروطه مشروعه) در حرم حضرت فاطمه معصومه (س) برگزار می نمودند.
ازدواج دختر آیت الله حاج شیخ مرتضی حائری با فرزند امام خمینی، آیتالله سید مصطفی(که بعد ها توسط تیمی مشترک از ساواک و بعثی های عراق در نجف به شهادت رسید)، در سال ۱۳۳۵ ش بر این پیوند و ارتباط ناگسستنی صحه گذاشت. با اعلام لایحهی انجمنهای ایالتی و ولایتی، منزل آیتالله حائری محل اجتماع علما برای اعتراض به این اقدام شد که توسط امام خمینی دعوت شده بودند.او هواره در طول نهضت امام یار و وفادار امام باقی ماند. در پی رحلت این عالم بزرگوار، حضرت امام خمینی(س) پیام تسلیتی خطاب به ملت ایران صادر کردند:
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
إنا للَّه و إنا إلیه راجعون
رحلت اسف انگیز حضرت آیت اللَّه آقاى حاج آقا مرتضى حائرى- رحمة اللَّه علیه- موجب کمال تأثر و تأسف گردید.ایشان در علم و عمل بحق خلف بزرگوار مرحوم آیت اللَّه عظمى، استاد معظم، حضرت آقاى حاج شیخ عبد الکریم- رضوان اللَّه تعالى علیه- بودند. «و کَفَى بِهِ شَرَفاً و سَعَادة».(1)این جانب از اوایل تأسیس حوزه علمیه پر برکت قم، که به دست مبارک پدر بزرگوارشان تأسیس شد و موجب آن همه برکات شد، آشنایى با ایشان داشته؛ و پس از مدتى از نزدیک معاشر و دوست صمیمى بودیم؛ و در تمام مدت طولانى معاشرت جز خیر و سعى در انجام وظایف علمیه و دینیه از ایشان مشاهده ننمودم.این بزرگوار علاوه بر مقام فقاهت و عدالت، از صفاى باطن به طور شایسته برخوردار بودند؛ و از اوایل نهضت اسلامى ایران، از اشخاص پیشقدم در این نهضت مقدس بودند.«جزاه [اللَّه] عَنِ الإِسلام خیراً».این جانب به ملت محترم ایران، بویژه به اهالى وفادار قم و حضرات علماى اعلام و مدرسین معظم حوزه علمیه قم، تسلیت عرض مى کنم؛ و براى خاندان معظم ایشان و فامیل محترمشان، خصوصاً حضرت حجت الاسلام آقاى حاج آقا مهدى حائرى - أعزّه اللَّه- از خداوند تعالى طلب صبر جمیل و اجر جزیل مى نمایم.
امید است عنایات حضرت بقیة اللَّه- روحى و ارواح العالمین لمقدمه الفداء- شامل حال همه آنان و همه ملت مسلمان باشد. و السلام على عباد اللَّه الصالحین.
تاریخ 15 اسفند 64/ 24 جمادى الثانیه 1406روح اللَّه الموسوی الخمینى
(1) شرافت و نیکبختى او را کفایت است.
📚منابع:
🔸آثار استاد منذر
🔸زندگانی آیتالله بروجردی، علی دوانی. تهران، نشر مطهر، ۱۳۷۲
🔸nohoomedayکانال
✳️ @ShahidRabe
🌺🍃یوم الله ۱۲ بهمن، روز بازگشت شکوهمند حضرت امام خمینی(ره) به میهن اسلامی مبارک باد🍃🌺
✍ آرزوی مرجع شهید علامه شیخ فضل الله نوری(ره) رهبر نهضت اسلام خواهی مشروطه (مشروعه) برای تشکیل #حکومت_اسلامی پس از گذشت ۶۹ سال از شهادت(۱۲۸۸-۱۳۵۷) توسط شاگردی از شاگردانشان، تحقق یافت.
(آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی(ره) مؤسس حوزه علمیه قم، شاگردِ #مرجع_شهید علامه شیخ فضل الله نوری(ره) و اُستادِ #امام_راحل بودند)
#دهه_فجر
✳️ @ShahidRabe
روزشمار دهه فجر-ویژه نامه.pdf
4.99M
📑 #PDF
✅ ویژه نامه ایام الله 🌺🍃#دهه_فجر🔰
⏪ روزشمار وقایع دهه فجر انقلاب اسلامی
⏪ فرمایشات امام راحل و امام خامنه ای(حفظه الله)
⏪ نگاهی نو به شعار های دوران مبارزه با رژیم پهلوی
⏪ امام خمینی(ره)، آرزوی کدام مرجع بزرگ را پس از ۶۹ سال از شهادتش، جامه عمل پوشید (آرزوی تشکیل حکومت اسلامی)؟
⏪ اطلاع نگاشت (اینفوگرافیک)، ماهیت واقعی یک مرجع درباریِ شاه ساخته، که با حمایت سازمان سیا آمریکا، قصد کودتا علیه نظام و انقلاب و ترور امام را داشت!
✳️ @ShahidRabe
🔳 إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ
🔹مرجع عالیقدر، آیتالله شیخ لطف الله صافی گلپایگانی ساعاتی پیش دار فانی را وداع گفت.
🔹عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی و عضویت در شورای نگهبان و دبیری آن با حکم حضرت امام خمینی(ره) از جمله فعالیتهای سیاسی آیتالله صافی بود.
🔹والد مرحوم آیت الله شیخ لطف الله صافی (مرحوم آیت الله شیخ محمد جواد صافی) از شاگردان و اصحاب خاص مرجع شهید حضرت آیت الله العظمی علامه شیخ فضل الله نوری(ره) بوده است. رضوان الله تعالی علیهم
💠 آیت الله صافی(ره): خوشحالم از اینکه مقبره شهید شیخ فضل الله نوری، به محلّ بیان فضایل آن مرحوم تبدیل شده است باید قدردان این بزرگمرد تاریخ باشیم که جلوی انحراف نهضت مشروطه ایستاد و با فدای جان خود، نشان داد که باید پایبند شرع بود و در همه حال، اسلام را ترویج کرد. مرحوم والد ما (آیت الله آقای آخوند ملا محمد جواد) از دوستان صمیمی و همفکران شهید در نهضت مشروطه مشروعه بود. خبرگزاری فارس به نقل از دفتر آیت الله صافی
📷 زیارت مرجع عالیقدر آیت الله شیخ لطف الله صافی گلپایگانی (ره) از مزار مطهر مرجع شهید علامه شیخ فضل الله نوری اعلی الله مقامه/ قم، صحن بزرگ حرم حضرت معصومه سلام الله علیها/سال ۹۴ ش
✍ کانال تخصصی شهید رابع(ره)، این ضایعه بزرگ را خدمت حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف و مقام معظم رهبری(حفظه الله)، تسلیت عرض می نماید.
✳️ @ShahidRabe
💠 دکتر شهریار زرشناس:🔰
#انقلاب_اسلامی امام خمینی(ره) در سال ۵۷ همان #مشروطه_مشروعه آیت الله شهید شیخ فضل الله نوری(ره) است.
✍ دکتر شهریار زرشناس عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی است، سابقه همکاری با شهید مهندس سید مرتضی آوینی در نشریه سوره و انتشار نشریه مشرق را نیز در کارنامه فرهنگی خود دارد.
«فرهنگ، سیاست، فلسفه»، «نگاهی کوتاه به تاریخچه روشنفکری در ایران»، «مدرنیته، آزادی و پسا مدرنیسم»، «جامعه باز، آخرین اتوپی در تمدن غرب»، «شبه مدرنیته در ایران»، «واژه نامه فرهنگی سیاسی» و «مبانی نظری غرب مدرن» از جمله آثار منتشر شده اوست.
«درآمدی به رویکردها و مکاتب ادبی» از آخرین آثار اوست که توسط انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی منتشر شده است.
💠 دکتر زرشناس:
به گمان من راهی که شهید آیت الله شیخ فضل الله نوری به ما نشان داد هنوز هم برای ما ماندگار و قابل استفاده است.
یعنی شما نگاه کنید جمهوری اسلامی به نوعی مشروطه مشروعه آیت الله شیخ فضل الله نوری است، من گمان می کنم که انقلاب اسلامی امام خمینی(ره) در سال 57 همان مشروطه مشروعه آیت الله فضل الله نوری است.
بنابر این من فکر می کنم ایشان از وجوه سلبی و ایجابی نکات بسیار زیادی دارند که می توانیم از آنها استفاده کنیم...کامل گفتگو👇
http://nafsaniat.blogfa.com/post/76
💠 دکتر زرشناس:
«شهید آیتالله شیخ فضلالله نوری یک نابغه و پدیدهای بینظیر است. در دورهای که هنوز مظاهر روشنفکری ظهور نکرده و ماهیت ادعاهای آنها دقیقاً آشکارنشده و برخی روحانیون برجسته -اگر در برابر ظواهر زیبای روشنفکری همراه نمیشوند- اما دچار انفعال میشوند، شیخ فضلالله عمق این جریان را میبیند، این مسئله نشانه عظمت علمی و فکری ایشان است.»
✍ این استاد دانشگاه معتقد است «امروز یا حتی از پنجاه سال پیش که تجربه حکومت مدرن رضاشاه و محمدرضا شاه را داریم فهم مدرنیته ساده است، هنر آن است که در سال 1325 قمری بفهمید دموکراسی یا آزادی که منورالفکران میگویند چیست؟ لوایحی که شیخ فضلالله در تحصن حرم حضرت عبدالعظیم (ع) نوشته نشان از شناخت عمیق از اندیشه غرب دارد. ایشان واقعاً اولین غربشناس تاریخ ما و مظهر روحانیت بیدار، آگاه، هوشیار، هوشمند، مقاوم و مجاهد است. پرسشهایی که ایشان از ماهیت غرب مدرن مطرح میکند نسبت به زمان خود شاهکار است. چنین درکی بینظیر است و کمتر کسی این درک را دارد.»
زرشناس با تأکید بر اینکه شیخ فضلالله نوری آغازگر غربشناسی نقادانه در ایران است که متأسفانه ناشناخته مانده است، میگوید: «بسیاری از علما و دغدغه مندان عصر مشروطه، هنوز خطر وجوه فرهنگی مدرنیته و مشروطه موردنظر منورالفکران را درک نکرده بودند و نگاهشان بیشتر سیاسی بود. هرچند اولین مواجهههای ما با آنها سیاسی و اخلاقی بوده و مثلاً در برابر مظاهر اخلاقی نگران میشدیم و یا به مواجهههای سیاسی میپرداختیم، اما مواجهه فرهنگی عمیق با این جریان بوسیله آیتالله شهید شیخ فضلالله نوری آغاز میشود.»
این پژوهشگر حوزه ادبیات، فرهنگ و سیاست معتقد است: «کسی مانند شیخ شهید در آن دوره نیست که ماهیت غرب مدرن را بهخوبی شناخته و باطن مقولاتی چون آزادی و مساوات را درک کرده باشد و تا این درجه ایستادگی کند. ما حرکتهای اسلامگرایانه همچون سید جمال و دیگران را داریم که بهنوعی با آرای مدرنیستی درآمیختهاند. آنجا که یک تقابل خالصانه وجود دارد، تقابل شیخ شهید است.»
زرشناس میگوید: «آنچه شیخ، صدسال پیش، در آن فضای محدود و غبارآلود، بدون داشتن وسایل ارتباطجمعی در میان سطور رسائل خود درباره غرب فریاد زده است، امروز بعضی از غربشناسان ما با پیدا شدن اینهمه اسناد و اطلاعات و اخبار، تازه زمزمهاش میکنند.»/منبع👇
https://www.bultannews.com/fa/news/621622
#دهه_فجر
#مشروطه_مشروعه
✳️ @ShahidRabe
🔳 به بهانه ایام شمسی ارتحال مؤسس #حوزه_علمیه_قم آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی(ره)، استاد #امام_خمینی(ره) و شاگردِ
#مرجع_شهید علامه شیخ فضل الله نوری(ره)(۱۰ بهمن ۱۳۱۵ ش)
🌹«رحم الله من یقرأ الفاتحة مع الصلوات»
اللّهُمَّ صَلّ عَلَی محَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجّل فَرَجَهُم
✍ مرحوم دکتر عبدالحسین حائری، نواده دختری مرحوم آیتالله شیخ عبدالکریم حائری یزدی و نیز فردی که مدتها مسئولیت کتابخانه مجلس شورای اسلامی را به عهده داشته و بهویژه اسناد روحانیت در مجلس را منتشر کرده است، در پاسخ به یکی از پرسش های مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران🔰
⁉️ مرحوم آیتالله شیخ عبدالکریم حائری با کدام یک از روحانیان و علما، ارتباط معنوی و عاطفی بیشتری داشتند؟
ج: ایشان به [استادش] مرحوم شیخ فضلالله نوری علاقه ویژهای داشتند و بعد هم به [یکی دیگر از شاگردان شیخ فضل الله، یعنی] آیتالله حاج آقاحسین قمی.
از یادداشتهایی که از شیخ فضلالله باقی مانده کاملا مشخص است که چه انسان الهی و معنویای بودهاند./کد گفتگو 4877
📜برگی از تاریخ ناگفته و ناشنیده🔰
⁉️ آیا می دانید کدام شخصیت، آیت الله حائری یزدی(ره) را برای تأسیس حوزه علمیه قم، ترغیب نمود و "طراح تأسیس" آن بوده است؟!🔰
‼️ مبارز بی باک، آیت الله شیخ محمد تقی بافقی رضوان الله تعالی علیه(دستیار ارشد آیت الله حائری)!🔰
✍ آیت الله بافقی، از شاگردان خاص محدث بزرگ، میرزا حسین محدث نوری ره (صاحب مستدرک الوسائل، استاد، دایی و پدرِ همسرِ مرجع شهید علامه نوری ره) است.
آیت الله بافقی (ره) عالمی با تقوا و اهل عمل، و مبارزی دلیر و پرتلاش بود. اندیشه و همت بلند این مرد بی باک، وی را در میان دیگر هم عصرانش برجسته و متمایز ساخت، شهامت و پردلی اش را زبانزد خاص و عام گردانید و از او نامی نیک به یاد گار گذاشت. مبارزه علنی او با سیاست های ضد اسلامی رضاخان و مفاسد و کج روی های اجتماعی آن دوران، نمونه هایی شگرف از بی باکی، قوت نفس و عمق اندیشه و ایمان این مرد بزرگ مشروعه خواه است.
او در کنار آیت اللّه کبیر قمی (از شاگردان مرجع شهید علامه شیخ فضل الله نوری ره) و آیت اللّه فیض قمی، به احیای حوزه علمیّه قم همت گماشت. [ضمن اینکه آیت الله محمد علی اراکی(ره) نیز در این راه همراهی داشت].
شیخ بافقی در سال ۱۳۰۱ ش آیت اللّه شیخ عبدالکریم حائری را برای هجرت به قم و تأسیس حوزه علمیه قم ترغیب نمود که نتیجه بخش بود.
‼️ بافقی یکی از دستیاران ارشد آیت اللّه حائری شد.🔰
حاج شیخ محمد تقی بافقی، پس از هفده سال اقامت در نجف اشرف، به شهر قم رفت و بی درنگ خدمات و فعالیت های ارزنده خود را آغاز کرد. او نخست علما و مردم را برای پایه ریزی حوزه علمیه ای در قم تشویق و ترغیب نمود. نزد علما و بزرگان شهر رفت و مسأله تأسیس حوزه علمیه قم را مطرح ساخت. از نظر ایشان، مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، توان این کار بزرگ را داشت؛ چون از قدرت و شهرت کافی برخوردار بود. بنابراین، زمانی که آیت اللّه حائری از اراک به قم آمد، مرحوم بافقی از فرصت استفاده کرد و افزون بر این که مردم را برای استقبال پرشکوه از ایشان آماده نمود، از آنان خواست تا بر مسأله ماندن آیت اللّه حائری در قم پافشاری کنند. از سوی دیگر، خود نیز به همراه عده ای از علمای بزرگ شهر، نزد ایشان رفتند و مصرانه از وی خواستند که در قم بماند. بدین ترتیب، با هماهنگی های مرحوم بافقی، علمای بزرگ شهر و مردم، پایه حوزه علمیه قم گذاشته شد.
پس از تأسیس در اداره امور حوزه با آقا شیخ عبدالکریم، همکاری نزدیک داشت، به طوری که یکی از دستیاران برجسته ایشان به شمار می آمد. وی که از علمای تراز اول حوزه علمیه قم قلمداد می شد، به تدریس در حوزه و رسیدگی به امور طلاب می پرداخت و درغیاب آیت اللّه حائری، به جای او اقامه نماز جماعت می کرد. در کنار این ها، او فعالیت های دیگری را نیز انجام می داد؛ از جمله، نظارت بر ساخت مساجد و باز سازی ها، حتی مشارکت در کار ساختمانی آن ها، و نیز امر به معروف و نهی از منکر.../ پایگاه اطلاع رسانی حوزه(حوزه نت)، کد ۵۹۶۱، ویکی فقه
✳️ @ShahidRabe
🔳 به بهانه سالروز درگذشت آیتالله نظری، خادم الشریعه (از ارادتمندان مرجع شهید علامه شیخ فضل الله نوری ره)
💠 پیام تسلیت امام خامنه ای(حفظه الله)🔰
بسم الله الرّحمن الرّحیم
درگذشت عالم بزرگوار مرحوم آیةالله آقای حاج شیخ عبدالله نظری رحمة الله علیه را به خاندان مکرّم و ارادتمندان ایشان و به عموم مردم عزیز مازندران تسلیت عرض میکنم.
ایشان از شاگردان قدیمی امام راحل بودند و سابقهی مبارزاتیشان به سالهای اختناق دوران طاغوت برمیگردد که محور و شمع جمع جوانان حقطلب و تشنهی حقایق اسلامی در مسجد جامع ساری بهشمار میرفتند و پس از انقلاب همواره پشتیبان و مروج مفاهیم انقلابی و حرکتهای انقلابی بودند.
از خداوند متعال رحمت و مغفرت و علوّ درجات برای ایشان مسألت میکنم.
سیّدعلی خامنهای
۱۳ بهمن ۱۳۹۹
📷 توضیح تصویر🔰
گفتگوی علمی استاد ابوالحسنی (منذر) با آیت الله نظری، ۲۹ مرداد ۸۳، سوادکوه/ در این جلسه، آیت الله نظری، مسموعات و اطلاعات ارزندهای را که از استادش آیت الله العظمی مهدی امامی مازندرانی(ره) مستقیما از استادَش، مرجع شهید آیت الله العظمی علامه شیخ فضل الله نوری (ره) شنیده، روایت میکند و از اشکهای آن عالم غیور در مویه شیخ سربدار، میگوید. پدر ایشان، آیت الله عبدالنبی نظری نیز، مشروعه خواه و از هواداران علامه شیخ فضل الله نوری(ره) بود و در برابر عناصر التقاطی، غربگرا و دین ستیز پایداری میکرد.
🌹«رحم الله من یقرأ الفاتحة مع الصلوات»
🔸منابع: کانال اسرار تاریخ | استاد علی ابوالحسنی/کانال روزنه...
✳️ @ShahidRabe
سلسله مراجعِ حکومت اسلامی.pdf
4.3M
👆نمودار PDF/ اطلاع نگاشت
(اینفوگرافیک)🔰
♻️ هفت مرجعِ عظیم الشأن
✍ مسیرِ مرجعیتی که خداوند متعال برای تحقق و تداوم #حکومت_اسلامی در سلسله اُستاد و شاگردی، مُقَدَر فرمود
🌺🍃#دهه_فجر
✳️ @ShahidRabe
🌺🍃به مناسبت #ایام_الله #دهه_فجر #انقلاب_اسلامی🍃🌺
💢مقایسه
#مشروطه_مشروعه
#انقلاب_اسلامی
💢اقتباسی از مقاله مشرق نیوز و آثار مورخان معاصر
✍ مقایسه دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی نشان میدهد که در هر دو انقلاب، طیف اسلام خواهانِ انقلابی، بلعکسِ طیف غربگرایان، اهداف مشترکی را دنبال میکردند. مبارزه با استبداد و استعمار و قانونگذاری بر مبنای شرع مقدس، از جمله اهداف مشترک آنها بود و #مشروعه مورد نظر مرجع شهید علامه شیخ فضل الله نوری(ره)، نیز همان حکومت اسلامی است که مورد نظر امام راحل بوده است.
💢کامل مطلب👇
🔰ادامه در بخش دوم🔰
🔰بخش دوم🔰
با وجود گذشته بیش از یک قرن از مشروطه و 4 دهه از انقلاب اسلامی یکی از مسایلی که بسیاری از صاحبنظران درصدد پاسخگویی به آن بودند، مقایسه این دو انقلاب و بررسی نقاط تشابه و افتراقشان است. به طوری که برخی مشروطه را ادامه انقلاب اسلامی و برخی دیگر این دو را در تضاد با یکدیگر تلقی کردهاند. این نوشتار درصدد است که با بررسی این دو انقلاب به این پرسش پاسخ دهد که مشروطه و انقلاب اسلامی چه نسبتی با یکدیگر دارند.
💢مقابله با استبداد
رژیم ایران در دوره قاجاریه یک رژیم استبدادی بود که بر طبق سلسله مراتب قدرت از بالا به پایین و به شکل هرم ترسیم میشد. مشخصه مهم این وضعیت سیاسی آن بود که قدرت در راس هرم متمرکز بود. گرانت واتسن مینویسد: در ایران، شاه یعنی کشور و همه افراد برای خاطر سلطان زندهاند. تمام انتصابات در سراسر قلمرو ایران به وسیله شاه یا کسانیکه از جانب او اختیار دارند انجام میگیرد. بر این اساس میتوانیم کنترل قدرت شاه و حکومت مرکزی و پایبندی او به قانون را از جمله آرمانهای مهم انقلاب مشروطه و به خصوص مشروعهخواهان تلقی کنیم. در واقع مشروطهخواهان درصدد بودند که با نوشتن و پایبندی مقامات سیاسی به قانون قدرت آنها را مهار کرده و از استبداد در کشور جلوگیری کنند.1
علامه شیخ فضلالله نوری در این خصوص نوشته است: «معنای مشروطیت؛ حفظ حقوق ملت و تحدید حدود سلطنت و تعیین تکلیف کارگزاران دولت است. بر وجهی که مستلزم رفع استبداد و سلب اختیارات مستبدانه اولیای دولت بشود.» البته بلافاصله علامه شیخ فضل الله نوری تاکید میکند که حدود قدرت و قانونگذاری توسط شرع مشخص شده و حکومت باید تابع نظرات دین اسلام باشد.2
در جریان مبارزات انقلاب اسلامی نیز با توجه به قدرت استبدادی شاه، تلاش برای کنترل و مهار قدرت و پایبندی به قانون پیگیری میشد. بر این اساس بعد از انقلاب در قانون اساسی سعی شد تا تفکیک قوا، پاسخگو بودن نهادهای مختلف مانند دولت و مجلس به یکدیگر در آن گنجانده شود. از این رو میتوانیم پاسخگو کردن و نهادینه کردن قدرت و خروج نظام سیاسی از جنبه شخصی و نهادینگی شکلی از نظام سیاسی را از جمله اهداف مشترک هر دو انقلاب بشماریم.
امام خمینی(ره) در این باره در جریان مبارزات بر علیه شاه گفتهاند: «حکومت اسلامی استبدادی نیست که رئیس دولت آن مستبد و خود رای باشد؛ بلکه مشروطه است البته نه مشروطه به معنای متعارف که تصویب قانون تابع آرای اشخاص و اکثریت باشد بلکه به معنی پیروی اداره کنندگان از مجموعه شروطی است که در قرآن و سنت پیامبر معین گشته است.»3
هر چند هر دو انقلاب به دنبال پاسخگو کردن و کنترل قدرت بودند اما در زمان مشروطه به مرور بخشی از مشروطهخواهان که به جریان غربگرای مشروطه مشهور شدند، تحت حمایت علمای مشروطه طلبِ نجف و ایران، بعد از بردار کردن علامه شیخ فضل الله نوری(ره) و حذف مشروعهخواهان تمایل یافتند به جای اینکه ساماندهی وضعیت آشفته کشور را از طریق پاسخگو بودن قدرت دنبال کنند، با حمایت از ایجاد دیکتاتوری جدید دنبال کنند. این مسئله موجب شد تا زمینه روی کار آمدن رضاخان و ایجاد دیکتاتوری و از بین رفتن مشروطه فراهم شود.
💢مرجع قانونگذاری
یکی از مسایلی که در هر دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی مطرح شد، مرجع قانونگذاری بود. در واقع به دلیل اسلامی بودن ایران و استخراج قانونها از متون شرعی در زمان مشروطه، این سوال ایجاد شده بود که قانونگذاری مجلس در چه محدودهای باید مقید شود. برای پاسخ به این سوال علمایی مانند علامه شیخ فضلالله نوری که مدافع مشروطه مشروعه بودند و در آن زمان از سوی روشنفکراندوابسته به اجانب، ناجوانمردانه متهم به حمایت از استبداد میشدند اعلام کردند که نه تنها با مجلس مخالفت ندارند بلکه وجود آن را ضرورتی برای ایجاد نظم و کنترل قدرت میدانند با این حال آنها تاکید کردند که باید قانونگذاری در حدود شرع مقید باشد و نمایندگان مجلس باید از ورود به حدود شرع خودداری کنند.4
در انقلاب اسلامی نیز امام خمینی حدود قانونگذاری را محدود به احکام ثانویه کردند. بر این اساس امام(ره) هر چند تاکید کردند شارع مقدس اسلام یگانه قوه قانونگذاری محسوب میشود اما با این حال در چارچوب احکام ثانویه و به منظور حل مسایل جامعه اجازه قانونگذاری را دادند.5
از این رو مقایسه دو نظریه مشروطه مشروعه و گفتمان انقلاب اسلامی نشان میدهد که هر دو ضمن اینکه بر ضرورت قانونگذاری تاکید میکنند اما این مسئله را مقید به حدود شرعی کرده، به طوری که قانونگذار حق ندارد برخلاق احکام اولیه اسلام قانونی را به تصویب برساند.
🔰ادامه در بخش سوم🔰
🔰بخش سوم🔰
💢نظارت بر قدرت
یکی از نقاط مشترکی که در هر دو انقلاب مشروطه مشروعه و انقلاب اسلامی دیده میشود، تلاش برای نظارت بر قدرت و مقید کردن قانونگذاری در چارچوب احکام اسلام است. از این رو، با وجود اینکه ابتدا در قانون اساسی مشروطه درباره نظارت بر قوانین حکمی وجود نداشت با اصرار مرجع شهید علامه شیخ فضل الله نوری(ره) در اصل دوم متمم قانون اساسی، نظارت پنج نفر از علما به منظور تطبیق مصوبات مجلس شورای ملی با احکام اسلام گنجانده شد. 6
در جمهوری اسلامی نیز تلاش شد تا با تأکید بر طرح علامه شیخ فضل الله نوری، با ایجاد نهاد شورای نگهبان، قوه قانونگذاری در حدود شرع مقید شده و هم دستگاهی برای نظارت بر فرآیند قانونگذاری ایجاد شود. در قانون اساسی جمهوری اسلامی، در اصل 94، در رابطه با نظارت بر قانون اساسی آمده است: «کلیه مصوبات مجلس شورای اسلامی باید به شورای نگهبان فرستاده شود. شورای نگهبان موظف است آن را از نظر انطباق بر موازین اسلام و قانون اساسی مورد بررسی قرار دهد.»7
مقایسه این دو انقلاب نشان میدهد که با وجود اینکه توجه به قانونگذاری مد نظر هر دو بوده است اما با این حال تلاش شده تا دغدغه تعدی نکردن به احکام دینی در قانون گنجانده شود. با این حال در زمان مشروطه به دلیل سنگاندازیهایی که از سوی جریانات سیاسی روشنکفر وابسته به اجانب صورت گرفت این اصل هیچ گاه اجرا نشد.
💢مبارزه با استکبار
بسیاری از متفکران جنگهای روسیه و ایران را سرآغاز برخورد ایرانیها با غرب و شروع تجددگرایی در کشور عنوان کرده و تلاشهایی را که از زمان عباس میرزا تا زمان مشروطه صورت گرفته در این راستا تلقی کردهاند. با این حال شاید یکی از نکاتی که کمتر به آن توجه شده تلاش برای کسب استقلال سیاسی توسط ایرانیها است. در واقع بعد از اتمام جنگ ایران و روسیه، با ایجاد رقابت بین روسیه و انگلیس در کشورهای منطقه، استقلال سیاسی ایران به معنی واقعی کلمه از بین رفته بود. به طوری که پادشاهان قاجار نمیتوانستند بدون مشورت دو دولت قراردادای منعقد کنند.8
این مسئله موجب شده بود تا کسب استقلال سیاسی برای ایرانیها به یک آرمان تبدیل شود؛ از همین رو تلاشهایی را که برای ایجاد بانک ملی، کنترل گمرکات، در مجالس اول و دوم مشروطه صورت گرفت میتوان در همین راستا تفسیر کرد. علامه شیخ فضلالله نوری یکی از بزرگترین اعتراضاتی که به مشروطه خواهان داشت بیتفاوتی آنها نسبت به نفوذ انگلیس و روس در ایران بود. به طوری که وی همواره از خطر نفوذ این کشورها از طریق فرهنگی به کشور و از بین رفتن استقلال ایران هشدار میداد.
در انقلاب اسلامی نیز با توجه به وابستگی پهلوی اول و دوم به قدرتهای خارجی تلاش برای استقلال سیاسی به یکی از اهداف انقلابیون تبدیل شد. به طوری که امام خمینی(ره) از همان سال 1342 که نهضت اسلامی را پایه گذاری کرد، درکنار مبارزه با استبداد پهلوی، موضوع استقلال سیاسی ایران و مبارزه با آمریکا را نیز دنبال میکرد.9
هر چند برای دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی کسب استقلال سیاسی هدف بود؛ اما این دو در عمل از دو تاکتیک متفاوت برای نیل به این هدف استفاده کردند. در انقلاب مشروطه، انقلابیون اسلام خواه(مشروعه خواهان)، همانند انقلاب اسلامی سیاست نَه به انگلیس و روس تزاری و دیگر اجانب را برگزیدند، اما جریان غربگرای مشروطه به دلیل وابستگی شان به اجانب، به دنبال بیشتر وابسته کردن مملکت به غرب بودند.
در جمهوری اسلامی نیز امام خمینی با انتخاب شعار «نه شرقی و نه غربی» و ایجاد خط مشی مستقلانه به دنبال کسب استقلال سیاسی همچون طیف مشروعه خواهِ علامه شیخ فضل الله نوری بودند. 10
نظریه عدم وابستگی به شرق و غرب موجب شد تا جمهوری اسلامی بعد از استقرار با وجود حوادثی که در سطح بینالملل رخ داد، استقلال سیاسیاش را از دست ندهد.
🔰ادامه در بخش چهارم🔰
🔰بخش چهارم🔰
💢فرجام سخن
مقایسه دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی نشان میدهد که هر دو انقلاب به دنبال کنترل قدرت بوده و تلاش میکردند تا به پاسخگو کردن و مقید کردن صاحبان قدرت، از استبداد جلوگیری کنند. با این حال انقلاب مشروطه به دلیل حوادث مختلف به سمتی رفت که این مسئله نه تنها محقق نشد بلکه پس از آن فرد دیکتاتوری مانند رضاخان به قدرت رسید. همچنین هر دو انقلاب ضمن درک اهمیت قانونگذاری بر اداره کشور، حدود قانونگذاری را مقید به حدود شرعی میدانستند. یکی دیگر از وجوه مشترک این دو انقلاب تلاش برای نظارت بر قدرت و قانونگذاری بود. از این رو نظارت علما بر قانونگذاری در مشروطه توسط زعیمِ شهیدِ مشروعه خواهان گنجانده شد. همچنین در جمهوری اسلامی نیز نهاد شورای نگهبان برای نظارت بر قدرت و رعایت محدود شرعی در قانونگذاری گنجانده شد.
در نهایت میتوان دستیابی به استقلال سیاسی به معنی واقعی کلمه را از اهداف هر دو انقلاب دانست شاید از همین رو بود که مرجع شهید علامه شیخ فضلالله نوری(ره) در آخرین ساعات عمر خود به قیمت تاکید بر استقلال سیاسی کشور و از دست دادن جان خود حاضر نشد پرچم کشور بیگانهای را بر فراز خانه خود بیفرازد تا به مدعیان و حامیان مشروطه اعم از معمم و غیرِ معمم نشان دهد که نظامی که با حمایت بیگانگان به پیروزی برسد حتی اگر مشروع هم باشد پایدار نخواهد ماند.
امام خمینی(ره) پیشوای فقید انقلاب اسلامی ایران، از معتقدان به مقام علمی و مجاهدات سیاسی مرجع شهید علامه شیخ فضل الله نوری(ره) بود و او را علمدار دفاع از دین و از فقهای بزرگ عملگرا در تحقق حکومت اسلامی می شمرد و درباره قاتلان و مسببین اعدام وی دیدگاهی شدیداً منفی داشت.
از نظر امام:
«شیخ شهید نوری رحمه الله» یک شخصیت «مجاهد مجتهد دارای مقامات عالیه» بود که برای انطباق قوانین مشروطه با اسلام قیام کرد و «متمم قانون اساسی» حاصل تلاش و «کوشش ایشان بود» و به همین علت نیز
«خارجیها که یک همچو قدرتی را در روحانیت می دیدند... یک دادگاه درست کردند و توسط یک منحرف روحانی نما [ابراهیم زنجانیِ فراماسون، از شاگردان و معتمدینِ آخوند خراسانی]، [شیخ] را محاکمه کردند و در میدان توپخانه، در حضور جمعیت به دار آویختند».
همچنین امام، علمای حامی مشروطه را در اعدام شیخ، مقصر و غفلت زده می دانستند!
«اين جوّى كه ساختند در ايران و در ساير جاها [نجف]، اين جو اسباب اين شد كه آقا شيخ فضل اللَّه(ره) را با دست بعضى از روحانيون خود ايران محكوم كردند و بعد او را آوردند در وسط ميدان و به دار كشيدند و پاى آن هم ايستادند كف زدند و شكست دادند اسلام را در آن وقت. و مردم غفلت داشتند از اين عمل، حتى علما هم غفلت داشتند». صحیفه امام، ۱۸: ۲۴۸
به گفته مورخ فقید معاصر، استاد دوانی، مزار مرجع شهید در قم، پیش از تبعید امام به عراق، پاتوق ایشان و دوستان محسوب می شد. امام با جمعی از یاران خود زمستانها در حجره مرقد شیخ شهید گرد می آمدند. مباحث مربوط به حکومت اسلامی و مصلحین حوزه...در آنجا مطرح می شد و در واقع آنچه آن #مرجع_بزرگ و #مجاهد [شیخ فضل الله نوری ره] می خواست به وسيله جانشین بحقش حضرت امام خمينی انجام گرفت.
امام پس از پیروزی انقلاب نیز کراراً از شخصیت و مظلومیت شیخ و اصل پیشنهادی او در قانون اساسی (نظارت فقها بر مجلس) یاد و ستایش می کرد و ملت ایران را به غور در حوادث مشروطه و عبرت گیری از سرنوشت آن به ویژه شهادت جانگداز شیخ فرا می خواند:
«اگر روحانیون، ملت، خطبا، علما، نویسندگان و روشنفکران متعهد سستی بکنند و از قضایای صدر مشروطه عبرت نگیرند، به سر این انقلاب آن خواهد آمد که بر سر انقلاب مشروطه آمد...۶۰/۸/۴»
ایشان به نویسندگان توصیه می کرد در باره شیخ قلم بزنند. حسین مکی، سیاستمدار و مورخ مشهور، نقل می کند که امام در تاریخ ۱۳۵۸/۲/۲ به وی گفته است که «چرا راجع به مرحوم شیخ فضل الله چیزی نمی نویسید؟»
امام در حاشیه مباحث مربوط به حکومت اسلامی و ولایت فقیه در نجف(مسجد شیخ انصاری ۱۳۴۸ش) فرموده بودند:
«این بزرگ مرد (شیخ فضل الله) را بشناسید و بشناسانید ابعاد عظیم علمیش را که جامع علوم معقول و منقول بود، بُعد مرجعیتش را که سعی کردند از اذهان مخفی کنند، اندیشه های والای سیاسیش را که بر گرفته از اسلام ناب بود...
و مخالفین و دشمنان شیخ را از جاهلین و معاندین میدانستند.(از:خاطرات یاران)»
آری، امام در مسیر تحقق حکومت اسلامی، دفاع از اسلام و ستیز با عناصر سکولار، شباهتهایی آشکار بین خود با مرجع شهید نوری می دید و دشمنان نظام جمهوری اسلامی را از سنخ کسانی می شمرد که در مشروطه، باعث فتنه شدند و مرجع شیعه را بردار کردند.
🔰ادامه در بخش پنجم/پایانی🔰
🔰بخش پنجم/پایانی🔰
💢اشاره ها
1.گرانت واتسن،تاریخ ایران از ابتدای قرن 19 تا 1858، ترجمه: وحید مازندرانی تهران، امیرکبیر، چاپ دوم 1384، ص 15.
2.جمیله کدیور، تحولات گفتمان سیاسی شیعه در ایران، تهران، طرح نو، چاپ دوم، 1379، ص300.
3.محمدعلی حسینی،اسلام سیاسی در ایران، تهران، انتشارات دانشگاه مفید، 1386، ص 228.
4.مقصود فراستخواه، سرآغاز نواندیشی دینی، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1388، ص 400.
5.داود فیرحی، نظام سیاسی در اسلام، تهران، انتشارات سمت، 1383، ص 253.
6.منوچهر طباطبایی، حقوق اساسی، تهران، نشر میزان، 1386، چاپ دوازدهم، ص 190.
7.جهانگیر منصور، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر دوران، 1387، چاپ پنجاهوهفتم، ص 68.
8. هوشنگ مهدوی، تاریخ روابط خارجی ایران، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1375، ص 340.
9.ابراهیم متقی، الگو و روند در سیاست خارجی، قم، انتشارات مفید، 1390، ص 226.
10. همان، 228.
🔸منابع: مقاله مشرق نیوز کد 613665/ک، تنهای شکیبا، دوره هفت جلدی درباره مشروطه و علامه شیخ فضل الله نوری، از مرحوم استاد علی ابوالحسنی(منذر)/مقاله مرحوم استاد علی دوانی، یادمان تندیس پایداری/صحیفه نور و امام/...
✳️ @ShahidRabe