🌸 علی علیهالسلام، امتداد طبیعی محمد صلیاللهعلیهوآله
🔹️رسول خدا صلیاللهعلیهوآله همانسان که توانست بتپرستی را محو سازد، توانست علی علیهالسلام را در پرتو حقایقی که از وجود خویش بر او افاضه مینمود به چشم همیشهبیداری تبدیل کند که پاسدار دین خداوند بود؛ چه اینکه حیات دنیایی با خواستها و احساسهای مخصوصش در وی فرومُرده و او تنها با دین و اعتقادش زندگی میکرد.
🔹️اگر فداکاریِ فضیلتمدار انسانی را کتابی تلقی کنیم، کارهای علی علیهالسلام عنوان این کتاب است که پرتو جاودانگی از آن فرامیتابد.
اگر اصول آسمانی محمد صلیاللهعلیهوآله نمودی عملی بر روی زمین داشته باشد، علی علیهالسلام تجسم زندۀ آن اصول در طول همۀ روزگاران و همۀ نسلهاست.
🔹️اگر رسول خدا صلیاللهعلیهوآله علی و قرآن را در میان امتش جانشین ساخته، بدینروی بوده که قرآن تفسیر معانیِ علیِ بزرگ علیهالسلام باشد و معانی علی علیهالسلام، تجسمی از الگوهای قرآن کریم قرار گیرد.
🔹️اگر خداوند علی را در آیۀ مباهله، نفْس [یعنی خود] رسول خدا صلیاللهعلیهوآله شمرد، ازآنروی بود که مسلمانان دریابند که او امتداد طبیعی محمد صلیاللهعلیهوآله و پرتوی فراتابیده از روح بزرگ اوست.
🔹️اگر پیامبر صلیاللهعلیهوآله برای هجرت، بیمناکانه از مکه بیرون آمد و علی علیهالسلام را بر بستر خویش باقی نهاد تا بهجای او بر آن کشته شود، بدین معناست که تنها این دین مقدس بود که مسیر زندگی این دو انسان بزرگ را ترسیم مینمود. بنابراین اگر رسالت الهی ناگزیر به دو تن نیاز دارد که یکی آن رسالت را آشکار سازد و دیگری در راه آن جانفشانی کند، باید از سویی مرد اول دین باقی بماند تا با وجود وی رسالت زنده بماند و از سوی دیگر باید مرد دوم جان خود را قربانی او سازد تا فداکاری او نیز مایۀ حیات رسالت باشد.
🔹️اگر آسمان جوانیِ علی علیهالسلام را ستوده و رضایت ذات الهی را از آن آشکار نموده و منادی بانگ برآورده که «شمشیری جز ذوالفقار و جوانی جز علی نیست»
🔹️مقصودش آن است که فقط جوانیِ علی آن نیرویی است که زمینۀ استواری عقیدۀ قرآنی را بر روی زمین فراهم میآورد و تنها همین جوانی، کمال مردانگی است که آدمیان، دیگر به بلندای آن دست نمییابند و دلیری پهلوانان و اخلاص مخلصان تا افق آن اوج نمیگیرد.
📚فدک در تاریخ، صفحه ۱۰۶
🆔 @shahidsadr
📎حجتالاسلام والمسلمین محمدی فرد در دومین نشست از سلسله درسگفتارهای تفسیر موضوعی شهید صدر:
🔺تفسیر موضوعی شهید صدر نقطه عطف تفاسیر است.
✔️ بازخوانی سیر تحولی تفسیر موضوعی، دارای سه مرحله نوپایی، نوگرایی و نظریهپردازی است؛ مرحله نوپایی قدمتی دیرینه دارد ولی مفسران در این مرحله سعی ندارند که درباره تفسیر ترتیبی یا موضوعی سخن بگویند؛ هرچند این تفاسیر، ترتیبی یا موضوعی است اما هویت مستقلی برای ترتیبی یا موضوعی بودن آنها قائل نشدهاند.
✔️ در مرحله نوگرایی سید جمال الدین اسدآبادی، اقبال لاهوری و مانند اینها، در مواجهه تمدنی غرب با جهان اسلام سرآغاز نهضتهای اسلامی شدند و شعار بازگشت به قرآن در این نهضتها مطرح شد؛ تفاسیر در این دوره به علمی، ادبی ـ اجتماعی و موضوعی تقسیم شدند ولی باز هم آنچنان ضابطهمند پیش نرفتند.
✔️ در مرحله نظریهپردازی، حرکتهای اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی به فضای علمی وارد و ایده اسلامیسازی علوم مطرح شد؛ شهید صدر اصل شکلدهی علوم اسلامی، دینی و بومی را پذیرفته و متأثر از آن فضا به تحقیق پرداخته است اما ذیل اسلامیسازی علوم قرار نمیگیرد.
✔️ شهید صدر در ایده خود نقطه عطفی در تفسیر موضوعی شد؛ ایشان نخستین شخصی است که به صورت روشمند تفسیر موضوعی را برای رسیدن به نظریههای قرآنی قرار داد و از لفظ نظریه در این باره استفاده کرد. ایده تفسیر موضوعی شهید صدر به لحاظ مسأله محوری، علمی و به لحاظ نگرشی و رویکردی اجتماعی است.
✔️ غایت تفسیر موضوعی کشف نظر قرآن و غایت تفسیر ترتیبی رفع ابهام از قرآن است؛ این نکته پیش از شهید صدر بیان نشده است. شهید صدر میگوید تفسیر موضوعی بر خلاف تفسیر ترتیبی با زندگی اجتماعی انسان ارتباط دارد؛ ایشان تفسیر توحیدی خود را تفسیر موضوعی مینامد و منظور وی از موضوعی، توجه به عین و واقعیت است و به بیان دیگر تفسیر موضوعی همان تفسیر عینی و تفسیر واقعگرا است.
✔️ شهید صدر روش موضوعی در مقابل روش تجزیئی را یک تفسیر اجتهادی و منتهی به نظریه علمی میداند؛ ایشان در کتاب السنن التاریخیة مطرح میکند که تفسیر تجزیئی تفسیر اجتهادی نیست بلکه تفسیر موضوعی اجتهادی است؛ چون اجتهاد آنجا شکل میگیرد که منتهی به دیدگاه دین یا قرآن شود اما در روش تجزیئی یا ترتیبی به دیدگاه قرآن نمیرسیم.
✔️ روش تحقیق از مسأله آغاز میشود و میبینیم که روش مسألهمحوری در تفسیر موضوعی وجود دارد؛ این هم از نوآوریهای شهید صدر است که فرآیند کشف مسأله را به خوبی تبیین میکند و میگوید مسأله آن است که از جهان انسانی موجود اخذ شود، بعد به تجربههای تاریخ بشر مراجعه شود و بعد به قرآن عرضه شود و نظر قرآن درباره آن استخراج شود.
✔️ شهید صدر میگوید ما باید در نظریهپردازی قرآنی با رجوع به زندگی واقعی انسانی مسائل را به دست بیاوریم و به قرآن عرضه کنیم و ماهیت تفکر اجتماعی است؛ تفسیر موضوعی بریده از اجتماع قابل تحقق نیست.
🔍برای خواندن متن کامل اینجا را کلیک نمایید.
🆔 @shahidsadr
💠 سلسله نشستهای تخصصی تفسیر موضوعی شهید صدر
📍نشست سوم «اصطلاحشناسی تفسیر موضوعی شهید صدر»
✅ حجتالاسلام و المسلمین سعید بهمنی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
🔺 زمان: چهارشنبه، ۱۹ بهمن، ساعت ۱۶
🔺 مکان: تهران، اتوبان حقانی (غرب به شرق)، خروجی كتابخانه ملی، اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و كتابخانه ملی
📌 حضور مجازی از طریق:
https://www.skyroom.online/ch/saman2/460-5042-heyat.school/
🆔 @shahidsadr
🆔 @dorehtafsirshahidsadr
🔰 پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی ۲
💢 محتوای درونی انسان چیست؟
🔺 اساس و پایۀ حرکت تاریخ، درونمایۀ انسان است و این درونمایۀ انسان بنیان را شکل میدهد. اکنون میپرسیم: پایه و اساس خود این درونمایه چیست؟ نقطۀ آغاز در سازندگی این درونمایه کجاست؟ محور اصلی فرایند ساخت محتوای درونی انسان کدام است؟
🔺جواب آن است که محور اصلی فرایند ساخت محتوای درونی انسان، الگوی آرمانی است.
🔺 دانستیم که درونمایۀ انسان از رهگذر وجودهای ذهنیای که اندیشه و اراده در آنها ترکیب میشوند، اهدافی را پیکره میبخشد که تاریخ را به حرکت وامیدارند. خود این اهداف و غایتهای محرکِ تاریخ را الگوی آرمانی معین میکند. پس همۀ این اهداف زاییدۀ دیدگاه اساسی انسان یا جامعه درباره الگوی آرمانی در زندگی است.
🔺 این الگوی آرمانی، اهداف تفصیلی را شکل میدهد و اهداف جزئی از آن ناشی میشوند. پس اهداف که محرک تاریخاند، ریشه در خاستگاهی عمیقتر در درونمایۀ انسان دارند که همان الگوی آرمانی است و همۀ غایتها و اهداف بر محور آن شکل میگیرند و ریشه در آن دارند.
🔺هرچه این الگوی جامعه بشری والاتر، شایستهتر و گستردهتر باشد، غایتها نیز شایستهتر و گستردهتر خواهند بود؛ و هرچه این الگو محدودتر و پستتر باشد، هدفهای برآمده از آن هم محدودتر و پستتر خواهند بود.
📚 کتاب سنتهای تاریخی در قرآن کریم، صفحه ۱۳۷
🔰 برای شروع مطالعه پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی اینجا کلیک کنید.
🆔 @shahidsadr
💢 تخفیف ویژه آثار شهید صدر
به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی
🔻 کتابهای:
اسلام راهبر زندگی
بارقهها
شرحصدر
نا
٢٠درصد تخفیف ویژه از ٢٠ تا ٢٢ بهمن
🛒 خرید از فروشگاه مجازی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر
🌐 mbsadr.ir
🆔 @shahidsadr
📎حجتالاسلام والمسلمین بهمنی در سومین نشست از سلسله درسگفتارهای تفسیر موضوعی شهید صدر:
🔺تفسیر موضوعی شهیدصدر، تمام روشهای معتبر را در خود دارد
✔️ آنچه شهید صدر میگوید یک رویکرد است؛ امروز هیچ رویکردی پیشرفتهتر، نیرومندتر و پرظرفیتتر از تفسیر موضوعی شهید صدر نمیشناسیم؛ تفسیر موضوعی ایشان، در عرض هیچ روش دیگری قرار نمیگیرد.
✔️ تفسیر موضوعی، تمام روشهای معتبر را در خود دارد و از اساس با روشها، اصول، ضوابط و قواعد که عناصر روش هستند، کاری ندارد؛ تفسیر موضوعی، پژوهش یا تفسیر مسأله محور، جامع، اجتهادی و منتج به نظریه است.
✔️اصطلاحات الاتجاه الموضوعی و المنهج الموضوعی به جای تفسیر موضوعی به کار برده شده است و چیزی که شهید صدر را از دیگران ممتاز میکند رویکرد مسأله محوری، جامعیت و انتاج نظریه است که از نقطهای در بیرون آغاز میشود.
✔️ برخی افراد روش را در قرآن منبع تفسیر میدانستند اما در تفسیر شهید صدر مجموعه مبانی، منبع، اصول، قواعد، عوامل فرآیندی، رویکردها، گرایشها و مهارتها، روش تفسیر موضوعی را شکل میدهد.
✔️ تفسیر موضوعی با عنوان پژوهش منتج به نظریه نامیده شود؛ چون دقیقاً همین است و لازم نیست آن را تفسیر موضوعی بنامیم و در ادامه ثابت کنیم این تفسیر همان پژوهشی است که به نظریه منتج میشود. هیچ یک از کسانی که به تفسیر موضوعی پرداختهاند و با الهام از ایشان در این مسیر قدم برداشتند، اصلاً به چیزی که شهید صدر میگوید نزدیک نشدهاند.
✔️ مراد شهید صدر از سنت تاریخی، سنت تمدنی است؛ یعنی آنها که دامنه تأثیرشان مانایی زمانی دارد؛ اما اگر مدت محدودی داشت سنت تاریخی نیست. شهید صدر وقتی از سنتهای تاریخی سخن میگوید، دستگاه کاملی از تمدن را برای ما بیان میکند.
🔍برای خواندن متن کامل اینجا را کلیک نمایید.
🔰 #مرور_نشست
🆔 @shahidsadr
🆔 @dorehtafsirshahidsadr
🔰 پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی ۳
💢 إِلهَهُ هَواهُ
🔺 قرآن کریم و ادبیات دینی، «الگو» را در برخی از حالتها، «اِله» مینامند؛ زیرا «الگو» فرماندهی مطاع است که دستور میدهد و راه را معین میکند و قرآن این ویژگیها را صفات «اِله» میداند؛ ازاینرو هرکس را که الگو باشد و هرچیزی را که در چنین جایگاهی، یعنی جایگاه الگو بودن، قرار بگیرد «اِله» مینامد؛ زیرا اوست که مسیر حرکت تاریخ را میسازد.
🔺 حتی در قرآن چنین تعبیری آمده است:
«أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ» (آیا آن کسی را دیدهای که هوا[ی نفس] خود را به خدایی گرفت؟) [سورۀ فرقان، آیۀ۴٣]
🔺 خداوند متعال در این آیه حتی «هوای نفس» را «اله» نامیده است؛ زیرا وقتی هوای نفس خیز بردارد و بهگونهای غیرطبیعی رشد کند، تبدیل به الگوی آرمانی و هدف نهایی انسان میشود.
🔺 پس در حقیقت در ادبیات قرآنی و تعبیرات دینی، این الگوهای آرمانی هستند که خدایاناند؛ زیرا درواقع، معبود، آمر، ناهی و محرک حقیقی آنها هستند؛ پس «اله» به مفهوم دینی و اجتماعی نیز همانها هستند.
📚 سنتهای تاریخی در قرآن کریم، صفحه ۱۳۹
🔰 برای شروع مطالعه پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی اینجا کلیک کنید.
🆔 @shahidsadr
🔰 پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی ۴
💢 انواع الگوهای آرمانی (بخش اول)
📍 الگوهای پست
🔺 تاریخ از رهگذر درونمایۀ انسان که اهداف او را میسازد، در حرکت است. این اهداف بر پایۀ الگویی شکل میگیرند که منبع آن اهداف است.
🔺 هر جامعهای الگویی دارد و هر الگویی دارای راه و مسیر خاص خود است و این الگو راه [حرکت جامعه] را در مسیر خود تعیین میکند.
🔺 این الگوها سه نوعاند [که نوع اول آن الگوهای پست است]؛ یعنی الگویی که از واقعیت موجود اقتباس و از زندگی عادی گروه بشری الهام گرفته میشود. این، الگویی تکراری است و حرکت تاریخ در پرتو آن نیز حرکتی تکراری خواهد بود؛ به این صورت که در پرتو این الگو، وضع موجود سرمشقی برای آینده قرار میگیرد تا آینده نیز دقیقاً مانند آن باشد.
🔺از دیدگاه قرآن مجید، علت پذیرش این نوع الگو، دو چیز است:
اول. سبب داخلی و روانی: انس و عادت به وضع موجود و بیارادگی انسان؛
دوم. سبب خارجی: حاکمیت فرعونها و طاغوتها در طول تاریخ….
🔺جوامع و امتهایی که با اینگونه الگوهای حقیرِ برگرفته از وضعیت موجودِ زندگی، روزگار میگذرانند، در حالتی تکراری بهسر میبرند؛ یعنی حرکت تاریخ در این جوامع، یکنواخت و تکراری است؛ این امت، گذشته خویش را بهدست میگیرد و با خود به امروزش میآورد و امروزش را هم به فردا میبرد. این جامعه در حقیقت آیندهای ندارد؛ بلکه آیندۀ آن همان گذشتۀ آن است.
📚 سنتهای تاریخی در قرآن کریم، صفحه ۱۴۶ و ۱۵۱، با تلخیص
🔰 برای شروع مطالعه پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی اینجا کلیک کنید.
🆔 @shahidsadr
📎حجتالاسلام والمسلمین بهمنی در چهارمین نشست از سلسله درسگفتارهای تفسیر موضوعی شهید صدر:
🔺تفسیر موضوعی شهید صدر همه روشهای تفسیری موضوعی آینده را هم در خود هضم میکند.
✔️تفسیر موضوعی شهیدصدر ناظر به انقلاب اسلامی ایران بیان شده است؛ شهید صدر کمتر از دو ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در چهارده درس این رویکرد استفاده از قرآن برای حل مسائل بشر را بیان کرده است و آخرین مطلب به جا مانده از این شهید است.
✔️اولین گام در این تفسیر، مسألهشناسی است؛ که در این مسألهشناسی شناخت مشکلات واقعی و پرداختن به حقایق کبری یا مسائل بزرگ بشری بسیار مهم است.
پیشینهشناسی دستاوردهای بشری مرحله دوم این تفسیر است؛ وحی، راههای ناقص بشر را تصحیح یا تکمیل میکند؛ البته در مواردی هم راهکار جدید ارائه میشود، راهکارهایی که بشر نمیتوانست به آنها دست یابد؛ پیشینهشناسی دقیقتر و عمیقتر، نتایج بهتری را در گرفتن پاسخ در تفسیر موضوعی به همراه خواهد داشت.
✔️مسأله با هدف متفاوت است؛ شهید صدر دو هدف انتزاعی خیلی دقیق را مطرح میکند؛ نخستین هدف رسیدن به نظریه است؛ دومین هدف رسیدن به رسالت برآمده از نظریه است؛ رسالت امری انسانی است و ماهیت دستوری دارد که تا رسالت نباشد نظریه اهمیت چندانی ندارد؛ شهید صدر در نظریه متوقف نمیشود.
✔️ استنطاق اصلیترین مرحله این تفسیر است و میتوان کل این روش را مدل استنطاق نامید. شهید صدر در تبیین علمی روش برداشت از قرآن میگوید «قبل از تفسیر موضوعی، مفسر باید روشهای خود را اجتهاداً تعیین کرده باشد» یعنی اصولی که میخواهد به کار ببرد تقلیدی نباشد.
✔️ پرسش و پاسخ از قرآن در این مرحله به این صورت است که معطیات قرآن درباره موضوع خود را استخراج میکنید؛ از معطیات سؤال میکنید که کدام مطلب درباره موضوع من را در بر دارد؟ بعد به مدالیل میرسید؛ ممکن است از یک داده یا معطی قرآنی به یک داده یا مدالیل زیادی برسید؛ الزاماً هر داده یک مدلول ندارد. پس از پرسش و پاسخ باید اجتهاد و نوآوری کنید
✔️ «نقش مفسر موضوعی نقش مستمع و نویسنده به تنهایی نیست» از این مطلب میتوان فهمید مفسر تسجیل و تدوین میکند؛ ولی منظور از تدوین در این تفسیر، تدوین نهایی نظریه است که شما آن را فصلبندی شده و مرتب به مخاطب خود ارائه میدهید.
🔍برای خواندن متن کامل اینجا را کلیک نمایید.
🔰 #مرور_نشست
🆔 @shahidsadr
🆔 @dorehtafsirshahidsadr
🔰 پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی ۵
💢 سقوط جامعه در مسیر الگوهای پست
🔺 «بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَديدٌ تَحْسَبُهُمْ جَميعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُون» (سختی در میان آنها بسیار شدید است. آنها را همبسته میبینی درحالیکه دلهایشان پراکنده است. به این دلیل که آنان قومی ناخردورز هستند). [سورۀ حشر، آیۀ ۱۴]
🔺 [قرآن درباره جوامع با الگوهای پست میفرماید:] سختی در بینشان بسیار است؛ زیرا تناقضات در بین آنها آغاز شده و چیزی جز تشابه و نزدیکی در چهرهها، آنها را گرد هم نیاورده است؛ الگو و راه آرمانی و مسیر واحد باعث اجتماع آنها نیست؛ دلهایشان متفرق است، خواستههایی پراکنده دارند، جانهاشان از هم جداست و اندیشههایی راکد دارند.
🔺 با چنین وضعیتی، امت بر جای نمیماند و آنچه هست شبحی از امت خواهد بود. در پرتو این شبح هر فردی از امت بهسراغ دغدغههای ناچیز خود میرود و به مسائل محدود خویش سرگرم میشود. الگویی آرمانی وجود ندارد که همه توانها بر گردش جمع شوند و قابلیتها و امکانات بر محور آن گرد آیند یا برای آن فداکاریها کنند.
🔺 وقتی این الگوی آرمانی سقوط میکند، درواقع پرچمی که امت را یکپارچه میسازد، فرو میافتد و هر انسانی به نیازهای محدود و منافع شخصی خود وابسته میشود و تنها به امور خصوصیاش میاندیشد؛ به اینکه چگونه شب و روز بگذراند، چگونه بخورد، چگونه بیاشامد و چگونه اسباب راحتی و آسایش خود و فرزندانش را فراهم کند.
📚 سنتهای تاریخی در قرآن کریم، صفحه ۱۵۲
🔰 برای مطالعه پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی اینجا کلیک کنید.
🆔 @shahidsadr
🔰 پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی ۶
💢 فرجام جوامع با الگوهای پست
🔺 گفتیم که گاهی امتی به شبح تبدیل میشود و دیگر امت حقیقی نیست، بلکه سایهای از امت است.
🔺تاریخ به ما یاد داده که در چنین وضعیتی، ممکن است سه نوع اقدام و راهکار برای این امت محقق شود:
یک. اقدام تاریخی اول این است که امت در برابر تهاجم نظامی خارجی نابود شود؛ زیرا امتی که از محتوا تهی شده و موجودیت خود را بهعنوان امت از دست داده و به افرادی تبدیل شده که هریک بهجای جامعه و امت، به فکر خوراک، لباس و مسکن خویش است و دیگر هیچکس نمانده که به فکر امت باشد و همه فقط در اندیشۀ نیازهای خود هستند، در چنین وضعیتی ممکن است این جامعه در برابر تهاجمی خارجی قرار گیرد و متلاشی شود.
🔺 این دقیقاً همان چیزی بود که بر سر مسلمانان آمد. آنان وقتی الگوی آرمانی خویش را از دست دادند و وفاداری خود را به آن رها کردند، قربانی حملۀ مغول شدند و تمدن اسلامی بهدست مغولان سقوط کرد.
🔺 دو. اقدام دوم تاریخ، ذوب شدن امت در الگوی بیگانه و وارداتی است. وقتی امت الگوهای برآمده از درون خود را که دیگر اثرگذاری و اصالت ندارند رها کند، بهدنبال الگوی آرمانی خارجی میرود تا از آن تبعیت کند و عنان خود را بهدست او بسپارد.
🔺 سه. اقدام سوم تاریخ این است که در اعماق وجود امت بذرهای بازسازی دوباره الگوی آرمانی متناسب با عصر امت پدید میآید.
🔺امت اسلام در عصر استعمار بر سر دوراهی این دو اقدام، یعنی اقدامهای دوم و سوم، قرار گرفت. زمانی که دورۀ استعمار فرارسید و امت وارد این دوره شد، بر سر دوراهی قرار گرفت.
🔺 راهی او را به ذوب شدن در الگوی وارداتی از خارج دعوت میکرد. این راهی بود که برخی از حکام، در کشورهای اسلامی مثل رضاخان در ایران و آتاتورک در ترکیه اجرا کردند. اینها، پس از آنکه الگوی داخلی مسلمانان از بین رفت، تلاش کردند تا الگوی مردم پیروز اروپا را تبلور ببخشند و در بین مردم، پیروانی برای آن جلب کنند.
🔺درحالیکه پیشتازان اندیشه اسلامی و پیشگامان نهضت اسلام، در آغاز عصر استعمار و اواخر دورۀ پیش از آن، راه دیگر را برگزیدند و تلاشهای خود را برای پیاده کردن اقدام سوم تاریخ بهکار بستند و در راه احیای دوباره اسلام، ترویج و احیای این الگو و ارائۀ آن به زبان روز و در سطح نیازهای مسلمانان در آن عصر، کوشیدند.
📚 سنتهای تاریخی در قرآن کریم، صفحه ۱۵۳
🔰 برای مطالعه پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی اینجا کلیک کنید.
🆔 @shahidsadr
💠 سلسله نشستهای تخصصی تفسیر موضوعی شهید صدر
📍نشست پنجم «خوانش نظریه سنتهای تاریخی به مثابه نمونه عملیاتی تفسیر موضوعی شهید صدر»
✅ حجتالاسلام و المسلمین سعید بهمنی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
🔺 زمان: چهارشنبه، ۳ اسفند، ساعت ۱۶
🔺 مکان: تهران، اتوبان حقانی (غرب به شرق)، خروجی كتابخانه ملی، اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و كتابخانه ملی
📌 حضور مجازی از طریق:
https://www.skyroom.online/ch/saman2/460-5042-heyat.school/
🆔 @shahidsadr
هدایت شده از شهید سید محمدباقر صدر
🌻🌻 حیاتی به گسترۀ هستی
🌻حسین علیهالسلام کسی است که همۀ قداستهای انسانیت را در یگانگی معجزهآسای خود خلاصه کرد. حیاتی در روح بیهمتای او موج میزد که زندگی میساخت؛ ازاینرو بر او گران آمد که این حیات را تنها برای خود بخواهد، پس آن را به عقیدهها بخشید و به نسلها ارزانی داشت. این چنین زندگی حسین علیهالسلام در هستی گستره یافت و از زندگی محدود یک انسان به زندگی گرانمایه و جاوید الگوی والای اسلام تبدیل شد و همچون وجدانی نیکخواه در دل نسلهای آگاه بنیآدم ادامه یافت.
📚 کتاب امامان اهلبیت، صفحه ۵۵٧
🆔 @shahidsadr
✅ قیام حسین علیه السلام، برای رسواسازی طاغوت
💮 حسین(ع) انقلاب کرد تا برای امت پنهان شدن حاکمان پشت اسم دین را آشکار سازد و حقیقت طاغوتهایی را رسوا کند که به اسم خلافت حضرت رسول (ص) بر مردم حکم میراندند.
امامان اهلبیت علیهم السلام | صفحه ۴۸۱
🆔 @shahidsadr
✅ قیام حسین علیهالسلام، برای رسواسازی طاغوت
💮 جاهلیت یک مرحلۀ تاریخی نیست که دورهاش بهسر رسیده باشد؛ بلکه حالتی اجتماعی است که هرگاه شرایطش فراهم شود میتواند تجدید شود؛ زیرا جاهلیت همان انحراف از شریعت خداوند و هدایت پیامبران، و حکومت بر پایۀ هوس است.
💮 … موضع عملی امام حسین(ع) موضعی بنیانگرفته در سایۀ نگاه اسلامی به حکومت است؛ زیرا نظریۀ اسلامی در حکومت بر پایۀ برنامهای بنیان گرفته که در واقعیت اجرا میشود و در گامهای عملی حکومت پیکره مییابد. اگر آن برنامه اسلامی باشد که هیچ، وگرنه اسلامی بودن حاکم و نماز خواندن و تعبد وی ارزشی ندارد؛ زیرا مفهوم عبادیِ حقیقی باید در کردار فرد و احساسات و اعمالش بازتاب یابد.
💮 ازاینرو اسلامی بودن یزید یا دیگر حاکمان ستمگر از هیچ ارزشی برخوردار نیست و شعائری که آنان بهجا میآورند، هیچ معنایی ندارد.
💮 اگر امر چنین است و حاکمان اموی شریعت آسمان را اجرا نمیکنند، پس بر شخص حسین(ع)، بهعنوان برترین انسانی که در آن برهه به اسلام پیکر میبخشیده، و نیز بر همۀ مسلمانان است تا در برابر آن گردنکشان بایستند و راه را بر آنان ببندند؛ زیرا آنان حکومت جاهلیت را میخواهند و با شریعت آسمان میجنگند؛ اما این بار این جاهلیت جامهای جدید پوشیده که حقیقتش را از دیدگان پنهان میکند.
💮 حسین(ع) انقلاب کرد تا برای امت پنهان شدن حاکمان پشت اسم دین را آشکار سازد و حقیقت طاغوتهایی را رسوا کند که به اسم خلافت حضرت رسول (ص) بر مردم حکم میراندند.
امامان اهلبیت علیهم السلام | صفحه ۴۸۱
🆔 @shahidsadr
🔰 پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی ۷
💢 انواع الگوهای آرمانی (بخش دوم)
💢 الگوهای محدود
🔺 نوع دوم عبارت است از الگوهایی که از آرزوهای امت و چشمانداز آن برای آینده اقتباس میشوند؛ اینها تعبیر دیگری از همین وضعیت تکراری موجود نیستند، بلکه چشماندازی به آیندهاند و گامی بهسوى نو شدن، ابداع و تحول بهشمار میروند؛ ولی این الگوها تنها از یک گامِ روبهجلو و بخشی از راه طولانی پیشرو برگرفته شدهاند؛ یعنی آرزوها و آرمانهایی که امت الگوی خود را از آن برگرفته، آرزوهایی محدود و مقیدند که مسافت زیادی را طی نمیکنند و فقط توانستهاند نگاه آیندهنگر محدودی را به انسان ببخشند؛ نگاه محدودی که انسان الگوی خود را از آن انتزاع میکند.
🔺 در این نوع الگوی آرمانی، جنبهای عینی و صحیح هست، ولی احتمال خطری بزرگ را هم به همراه دارد.
🔺 جنبۀ عینی و صحیح آن این است که انسان در مسیر طولانی خویش نمیتواند تمامی این راه بسیار دراز را یکجا ببیند و نمیتواند مطلق را تصور کند؛ زیرا ذهن او محدود است و ذهن محدود بشری نمیتواند وجود مطلق را بهطور کامل درک کند.
🔺 ذهن محدود بشری تنها میتواند بخش و مقداری از مطلق را فرابگیرد؛ او تنها شعلهای از مطلق را بهدست میگیرد که راهش را روشن میکند. پس محدود بودن دایرۀ درک بشری، امری صحیح، طبیعی و عینی است.
🔺ولی خطر آنجاست که [ذهن محدود بشری] این شعله و حجم محدود و بارقۀ نوری را که از مطلق برمیگیرد، به نور آسمانها و زمین و به الگو و مطلق تبدیل کند.
🔺خطر در همینجا نهفته است؛ زیرا وقتی انسان الگویش را از تصوری محدود به آینده انتزاع میکند و آن تصور ذهنی محدود را مطلق میپندارد، در این حالت این الگو فقط در زمان حال به او خدمت میکند؛ این الگو بهاندازۀ تواناییها و ظرفیتهای آتی خود و بهاندازهای که آینده را به تصویر میکشد، امکان رشد انسان را فراهم میآورد و او را فعال میکند و به جلو حرکت میدهد؛ ولی این انسان خیلی زود به آخر خط میرسد و خیلی زود به مرزهای این الگو دست مییابد و اینجاست که خود این الگو به مانع تبدیل میشود و انسان را از تکامل بازمیدارد و حرکت او را به رکود میکشد؛ زیرا این تصور محدود که الگو و خدا و دینِ انسان شده، اکنون به واقعیت موجود تبدیل شده است و در این هنگام خودِ همین الگو مانعی بزرگ در برابر حرکت انسان بهسوى کمال حقیقی را شکل میدهد.
📚 کتاب سنتهای تاریخی در قرآن کریم، صفحه ۱۵۵
🔰 برای مطالعه پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی اینجا کلیک کنید.
🆔 @shahidsadr
🔰 پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی ۸
💢 مراحل دگرگونی جامعه با الگوهای محدود (یکم)
🔺 [در شرایطی که الگوهای محدود در یک جامعه، هدف و مقصود قرار بگیرند، آن جامعه چهار مرحله را پشت سر میگذارد؛ ]
📍 مرحلۀ اول: مرحلهای است که این الگوها، هنوز کارکرد و اثرگذاری دارند؛ زیرا از آرمانها و نگاههایی روبهآینده برگرفته شدهاند. این الگوها در مرحلۀ نخست بهاندازۀ ارتباطشان با آینده دارای تأثیر، دهش و نوآوری هستند.
🔺بهطور طبیعی این تأثیر و دهش و نوآوری عطایی است که قرآن آن را «عاجل» (زودگذر) مینامد. اینها دستاوردهایی زودگذرند، نه درازمدت و در امتدادی طولانی؛ زیرا عمر این الگوها کوتاه و عطای آنها محدود است؛ زیرا بههرحال در لحظهای به نیرویی ویرانگر برای همه دستاوردها مبدل میشوند؛ به همین دلیل، عاجل و زودگذر نام گرفتهاند. به این فرمودۀ خداوند سبحان توجه کنید:
«مَنْ كانَ يُريدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُريدُ ثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً ۞ وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعى لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً ۞ كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً» (هرکس خواهان دنیای زودگذر است، بهزودی به هرکه خواهیم نصیبی از آن میدهیم، سپس جهنم را برای او قرار میدهیم که خوار و راندهشده وارد آن خواهد شد. و هرکس آخرت را بخواهد و برای آن بهسختی تلاش کند، درحالیکه مؤمن است، از تلاش آنها حقشناسی خواهد شد. هر دو دسته را از عطای پروردگارت مدد میبخشیم و عطای پروردگارت منعشدنی نیست). [سوره اسراء، آیه ۱۸_۲۰]
🔺 خداوند متعال خیر و عطا و بخشش محض است، اما الگوی برگزیدۀ امت، به هر اندازه که شایستگی تحریک و انگیزش داشته باشد، خداوند سبحان عطا میفرماید؛ بهاندازۀ شایستگی و ظرفیت الگو[ی زودگذر]، عطایی زودگذر میدهد، نه بیشتر.
🔺 در چنین حالتی [حکومت و] قدرتی که این الگو را میسازد، به قدرتی دارای الگویی آرمانی تبدیل میشود که عطا و نوآوری دارد؛ قدرتی که در جایگاه رهبر و در چهارچوب این الگو امت را جهتدهی میکند.
🔺 امت نیز بهنوبهخود، هم در خلق این الگو و هم در پیاده کردن و تحقق بخشیدن به آن نقش میآفریند. این مرحله دستاوردهایی دارد، ولی این دستاوردها در نظرِ عمیق و درازمدت قرآنی، زودگذر هستند و به جهنم منتهی خواهند شد: جهنمی در دنیا و جهنمی در آخرت. این مرحلۀ اول است؛ مرحلۀ ابداع و نوآوری.
📍 مرحلۀ دوم: هنگامی که این الگوی آرمانی راکد شد و نیرو و توان خود را برای دهش از دست داد، به پیکرهای بیجان تبدیل میشود؛ این الگو دیگر الگو باقی نمیماند، بلکه به مجسمه بدل میشود.
🔺رهبرانی هم که بر پایۀ این الگو دهش داشتند و مردم را هدایت میکردند، به سران و بزرگان تبدیل میشوند. تودۀ مردم هم جایگاهی جز عدهای افرادِ تابع و مطیع نخواهند داشت و دیگر هیچ سهمی در ابداع، نوآوری و تکامل ندارند.
🔺این مرحلهای است که قرآن کریم اینگونه از آن تعبیر میکند:
«وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبيلاَ» (و گفتند: پروردگارا ما از سران و بزرگان خود پیروی کردیم، پس آنها ما را گمراه کردند). [سورۀ احزاب، آیۀ ۶۷]
📚 کتاب سنتهای تاریخی در قرآن کریم، صفحه ۱۶۱
🔰 برای مطالعه پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی اینجا کلیک کنید.
🆔 @shahidsadr
🔰 پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی ۹
💢 مراحل دگرگونی الگوهای محدود (دوم)
📍مرحلۀ سوم: سپس مرحلۀ سوم میرسد. مرحلۀ سوم، مرحلۀ امتداد تاریخی این افراد است. در این مرحله، سردمداران به طبقه تبدیل میشوند و سپس کرسی قدرت را به یکی از اشکال وراثت به ارث میگذارند؛ مانند انتقال خاندانی یا طبقاتی یا نسلی. در این هنگام، این طبقه، همان طبقه مُتْرَفان را تشکیل میدهند؛ طبقهای نازپرورده و برخوردار و فارغ از هرگونه هدف متعالی و مشغول به اهداف کوچک.
🔺 این چیزی است که قرآن کریم از آن اینچنین تعبیر میکند:
«وَ كَذلِكَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ في قَرْيَةٍ مِنْ نَذيرٍ إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ» (و اینچنین است که ما پیش از تو در هیچ جامعهای بیمدهنده نفرستادیم، جز آنکه مرفهان آن گفتند: ما پدرانمان را بر آیینی یافتهایم و به آثار آنان اقتدا میکنیم). [سورۀ زخرف، آیۀ ۲۳]
🔺 اینها محصول و امتداد تاریخی پدرانشان هستند؛ پدرانی که تاریخی داشتهاند و خودشان هم امتداد تاریخی دیگران بودهاند. این امتداد تاریخی [در این مرحله] از آرمان و دهش، به طبقهای مرفه تبدیل شده که بهشکلی موروثی این جایگاه را به ارث برده است.
📍مرحلۀ چهارم: سپس وقتی که امت پراکنده و ازهمگسیخته شد و چنانکه گفتیم وفاداری خود را به الگوی تکراری از دست داد، به مرحلۀ چهارم وارد میشود که خطرناکترین مرحله است. در این مرحله جنایتکاران امت بر آنها مسلط میشوند؛ کسانی که به هیچ عهد و پیمانی پایبند نیستند.
🔺قرآن مجید دراینباره میفرماید:
«وَ كَذلِكَ جَعَلْنا في كُلِّ قَرْيَةٍ أَكابِرَ مُجْرِميها لِيَمْكُرُوا فيها وَ ما يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَ ما يَشْعُرُونَ» (و اینگونه در هر آبادی جنایتکاران بزرگش را قرار دادیم تا به حیلهگری بپردازند و آنان جز خودشان را فریب نمیدهند و درک نمیکنند). [سوره انعام، آیه ۱۲۳]
🔺در این زمان مجموعهای از این جنایتکاران بر مردم سیطره پیدا میکنند؛ مثلاً هیتلر و نازیها بر بخشی از اروپا سلطه پیدا میکنند تا تمام خیرات و پیشرفتهای اروپا را نابود سازند و تمام دستاوردهای انسان اروپاییِ جدید برای برافراشتن آن الگوی آرمانی را از بین ببرند؛ الگویی که بهتدریج تکراری شد و سپس از میان رفت، ولی دستاوردهای آن هنوز در جامعۀ اروپایی باقی مانده بود. هیتلر آمد و همۀ این نتایج را متلاشی و نابود کرد.
📚 کتاب سنتهای تاریخی در قرآن کریم، صفحه ۱۶۳
🔰 برای مطالعه پرونده #بازخوانی_الگوهای_آرمانی اینجا کلیک کنید.
🆔 @shahidsadr
📎حجتالاسلام والمسلمین بهمنی در پنجمین نشست از سلسله درسگفتارهای تفسیر موضوعی شهید صدر:
🔺تبیین کامل نمونهای از نظریهپردازی قرآنی شهید صدر
✔️شهید صدر قوانین حاکم بر قوانین مورد ادعای مارکس را با قرآن نقد و بررسی میکند؛ شهید صدر قوانین رویدادهای اجتماعی و قوانین خاص از سنتهای تاریخی را مورد ارزیابی قرار میدهد؛ البته میدانیم که هر سنت تاریخی سنت اجتماعی است ولی هر سنت اجتماعی سنت تاریخی نیست.
✔️ شهید صدر در ابتدا با مد نظر قرار دادن آیه «قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ۚ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» که اشاره میکند خودتان میتوانید این قوانین را ببینید، دستیابی به این سنتها را قطعی میداند؛ این را «الفتح الجلیل» میخواند که قرآن با این پیشتازی در بیان سنتهای الهی یک گشایش گرانقدر در زندگی بشر ایجاد کرده است.
✔️هدف شهید صدر دستیابی به نظریه قرآنی درباره این مسأله و دستیابی به رسالتها، رسیدن به حقایق و رسیدن به بایدها است؛ یعنی قصد دارد از هستها به بایدها منتقل شود؛ اول معرفت توصیفی و بعد معرفت دستوری است؛ مرحله بعدی طرح سئوال است.
✔️ استنباط شخصی من در بازسازی انجام شده در این نظریهپردازی این است که شهید صدر دو فرضیه میسازد؛ نخست این فرضیه اثباتی که تاریخ سنتمند است؛ فرضیه دوم اینکه رسالت قرآنی برآمده از سنتهای تاریخی جهاد اکبر و جهاد اصغر برای اقامه دین است.
✔️ در اولین گام، تبیین اجتهادی منهج را طلب میکند؛ وقتی میگوید ظاهر قرآنی مقدم است یا خبر واحد؟ مشخص میشود مرادش از منهج همین قواعد هستند.
دومین گام استنتاج در دادهها یا معطیات قرآن است؛ ابتدا باید دادهها را استخراج کرد؛ در کتاب نظریهپردازی الگوهایی را برای استخراج داده از قرآن و مدل آن تقدیم کردهام؛ هر کسی بخواهد این کار را انجام دهد نیازمند مدل سازی است.
✔️ هر چند همه این کارها اجتهادی است، اما وقتی مدالیل را دارید اجتهادی نوآورانه پیش میآید؛ شهید صدر به مقایسه افکار، نظریهها، انتاجات، تجربه بشری، مقوله فکری میپردازد و در دو جا هم مواقف الاسلام، مواضع التی عالجت التجارب البشریه، اشاره میکند به طور خاص در یک تقسیم بندی قرآن، آثار دانشمندان اسلامی، تفکر اروپایی و همه مسلمانان را میآورد.
✔️ شهید صدر زیاد به رسالت نپرداخته است؛ سنتهایی که شهید صدر صورتبندی میکند، سنت دین و سنت استخلاف است که وجه اعطایی خلافت است، سنت استیمان نیز وجه قبول خلافت است؛ نظریه الگوی چهار بعدی در برابر ابعاد سهگانه ارتباط انسان است؛ سنت استیمان، سنت تغییر و سنت اصالت تأثیر آرمانها بر حرکت انسان است.
✔️ شهید صدر دو رسالت جهاد اصغر و جهاد اکبر برای اقامه دین را رسالت برآمده از سنتهای تاریخی میداند و از تغییر و تحول به وسیله دین سخن میگوید؛ هر کس عامل به دین شود، میتواند تحول مورد انتظار خلیفه الهی را در درون خود ایجاد کند. جهاد اصغر همین درگیریهای سخت است و جهاد اکبر تهذیب نفس و رویارویی نرم است.
🔍برای خواندن متن کامل اینجا را کلیک نمایید.
🔰 #مرور_نشست
🆔 @shahidsadr
💠 سلسله نشستهای تخصصی تفسیر موضوعی شهید صدر
📍نشست ششم « مناسبات متن و عینیت در روش تفسیر موضوعی از دیدگاه شهید صدر»
✅ حجتالاسلام و المسلمین محمدعلی میرزایی، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه
🔺 زمان: چهارشنبه، ۱۰ اسفند، ساعت ۱۶
🔺 مکان: تهران، اتوبان حقانی (غرب به شرق)، خروجی كتابخانه ملی، اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و كتابخانه ملی
📌 حضور مجازی از طریق:
https://www.skyroom.online/ch/saman2/460-5042-heyat.school/
🆔 @shahidsadr
🆔 @dorehtafsirshahidsadr
پای سؤال جوانها
در این روزها [در کاظمین] در مسجد هاشمی نماز میخواند و به منبر میرفت. بسیاری از اوقات منبرش مجال پاسخ به سؤالات جوانانی بود که پای حرفهایش مینشستند. انگار کلاس درسی بود که اغلب با پرسشوپاسخ میگذشت.
در یکی از شبها درباره شراب میگفت. جوانی اجازه خواست. خودش را دانشجوی سال دوم داروسازی معرفی کرد و درباره تفاوت اتانول و متانول گفت و ارتباط آنها را با شراب توضیح داد. محمدباقر از او، که چنین اطلاعاتی را در اختیارشان قرار داد، با عنوان استادِ فاضل تشکر کرد.
رفتارهای او روزبهروز جوانان و طلبههای بیشتری را به این مسجد میکشاند. هرکدامشان قصهای داشتند؛ جوانانی که سؤالهاشان از دغدغهای خبر میداد که محمدباقر عمرش را برای آن میگذاشت: «چه کنیم امت اسلام آگاه شوند؟» این سؤالها حتی در زمان خستگی او را به وجد میآوردند و زمان را از کفش میربودند.
#روز_جوان_مبارک
کتاب نا، ص۱۱۱