چیزی که با اطمینان بیشتری از -بیگ بنگ شروع مطلقه- می دونیم اینه که جهان قابل مشاهده ما حدود ۱۳.۸ میلیارد سال پیش، از حالت بسیار داغ و چگال شروع به انبساط کرده.

این الزاما ثابت نمی کنه که -هیچ چیز- قبل از اون وجود نداشته.

حالا اگر موافقید (نباشید هم مهم نیس) میریم سراغ مدل های جهان پیشابیگ‌بنگ

🔭: فقط خدا میدونه.. --- و خدا هم به نظر نمیاد خودشو بدهکار پاسخی ببینه🐸

🔭: قبل از آغاز زمان ، زمانی وجود نداشته.. اما اگر زمان و مکان نباشن هیچ چیزی وجود نداره؟ حتی خلأ؟!! --- خلأ خودش نیازمند یه چارچوب فضا-زمانه. پس اگه واقعا بیایم فرض بگيريم که فضا و زمان اصلا وجود نداشتن، نمی تونیم بگیم خلأ یا فضای خالی وجود داشته.

نکته اینه که ما نمی دونیم واقعا قبل از بیگ بنگ فضا زمان وجود داشتن یا نه.

محتاطانه ترین چیزی که میشه گفت بنظرم اینه که بگیم ممکنه در مرز آغاز کیهان، مفاهیم فضا زمان معمول دیگه قابل استفاده نباشن.

توی یه سری از مدل های کیهان شناسی، ممکنه چیزی که ما بهش میگیم "آغاز زمان"، مرزی باشه که در اون مفهوم معمول زمان تغییر میکنه. نه اینکه از هیچ یهو تبدیل به چیزی شده باشه.

در حقیقت این همون قضیه ی جوابگو نبودن نسبیت عام توی تکینگیه. این داستان رو توی سیاهچاله هم داشتیم.

یه سوال فلسفی که اینجا پیش میاد اینه که اگر -هیچ- نه فضا داره، نه زمان، نه انرژی، نه قوانین فیزیک و نه حتی احتمالا امکان وجود، اصلا میشه گفته -هیچ- یه وضعیت بوده؟

چرا میگیم امکان وجود نداره؟

مثلا اگه بگیم قبل از آغاز، هیچ بوده و بعد از آن هیچ، چیزی به وجود اومد یه مشکلی پیش میاد "از اون" یعنی داریم برای هیچ یه بستر در نظر می گیریم.