یَغْدُو النَّاسُ عَلَی ثَلَاثَةِ أَصْنَافٍ عَالِمٍ وَ مُتَعَلِّمٍ وَ غُثَاءٍ فَنَحْنُ الْعُلَمَاءُ وَ شِیعَتُنَا الْمُتَعَلِّمُونَ وَ سَائِرُ النَّاسِ غُثَاءٌ. ** ترجمه: از جمیل از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: «مردم، هر روز صبح در سه گروه قرار می‌گیرند: ۱. عالم، ۲. متعلّم (دانش جو)، ۳. غثاء (کف روی آب، یعنی بی ارزش و بی هویت). ما، عالمان حقیقی هستیم؛ و شیعیان ما، متعلّمانند. اما سایر مردم، غثاء و بی ارزشند. 📚 وسائل الشیعة ح 33220

اللَّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفَائِی قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنْ خُلَفَاؤُکَ قَالَ الَّذِینَ یَأْتُونَ بَعْدِی یَرْوُونَ حَدِیثِی وَ سُنَّتِی. وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ [۵] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ ثُمَّ یُعَلِّمُونَهَا أُمَّتِی [۱] ** ترجمه: از امیرالمؤمنین (علیه السلام) روایت شده که رسول الله (صلی الله علیه وآله) فرمود: "خدایا، خلفای مرا رحمت فرما. " گفته شد: "یا رسول الله، خلفای شما چه کسانی هستند؟ " فرمود: "کسانی که پس از من می‌آیند، و حدیث و سنت مرا روایت می‌کنند. ---------- [۵]: فی امالی الصدوق زیادة- عن محمّد بن حسان الرازیّ. [۱]: امالی الصدوق- ۱۵۲- ۴. 📚 وسائل الشیعة ح 33295

یَا عَلِیُّ أَعْجَبُ النَّاسِ إِیمَاناً وَ أَعْظَمُهُمْ یَقِیناً قَوْمٌ یَکُونُونَ فِی آخِرِ الزَّمَانِ لَمْ یَلْحَقُوا النَّبِیَّ ص وَ حُجِبَ عَنْهُمُ الْحُجَّةُ فَآمَنُوا بِسَوَادٍ عَلَی بَیَاضٍ. وَ فِی کِتَابِ إِکْمَالِ الدِّینِ بِالسَّنَدِ الْمُشَارِ إِلَیْهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع نَحْوَهُ [۳] . ** ترجمه: از أنس بن محمد از پدرش از امام صادق (علیه السلام) از پدرانش روایت شده که در وصیت پیامبر (صلی الله علیه وآله) به علی (علیه السلام) فرمود: "ای علی، شگفت انگیزترین مردم از حیث ایمان، و بزرگ ترین آنان در یقین، گروهی هستند که در آخرالزمان خواهند بود. آنان هرگز پیامبر (صلی الله علیه وآله) را ندیده اند، و حجت الهی از دیدگانشان پنهان است، اما با این حال، با آنچه بر صفحهٔ سفید نوشته شده، ایمان آوردند. ---------- [۳]: إکمال الدین- ۲۸۸- ذیل ۸. 📚 وسائل الشیعة ح 33296

رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیَا أَمْرَنَا قُلْتُ کَیْفَ یُحْیِی أَمْرَکُمْ قَالَ یَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ یُعَلِّمُهَا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ کَلَامِنَا لَاتَّبَعُونَا الْحَدِیثَ. ** ترجمه: از عبدالسلام هروی از امام رضا (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "خداوند، بنده ای را رحمت کند که امر ما را احیا کند. " گفتم: "چگونه امر شما را احیا کند؟ " فرمود: "علوم ما را بیاموزد، و آن‌ها را به مردم آموزش دهد؛ زیرا اگر مردم، زیبایی‌های سخنان ما را بدانند، بی تردید از ما پیروی خواهند کرد.... 📚 وسائل الشیعة ح 33297

قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اللَّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفَائِی ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَقِیلَ لَهُ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنْ خُلَفَاؤُکَ قَالَ الَّذِینَ یَأْتُونَ مِنْ بَعْدِی وَ یَرْوُونَ عَنِّی أَحَادِیثِی وَ سُنَّتِی فَیُعَلِّمُونَهَا النَّاسَ مِنْ بَعْدِی. وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْیَعْقُوبِیِّ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَلَوِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع مِثْلَهُ [۱] . ** ترجمه: از امام رضا (علیه السلام) از پدرانش روایت شده که رسول الله (صلی الله علیه وآله) فرمود: "خدایا، خلفای مرا رحمت کن. " (این دعا را سه بار تکرار فرمود. ) گفته شد: "یا رسول الله، خلفای شما چه کسانی هستند؟ " فرمود: "کسانی که پس از من می‌آیند، و احادیث و سنت مرا روایت می‌کنند، و آن‌ها را به مردم آموزش می‌دهند. ---------- [۱]: معانی الأخبار- ۳۷۴- ۱. 📚 وسائل الشیعة ح 33298

مَنْ حَفِظَ عَنَّا أَرْبَعِینَ حَدِیثاً مِنْ أَحَادِیثِنَا فِی الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَقِیهاً عَالِماً وَ لَمْ یُعَذِّبْهُ. ** ترجمه: از حنان بن سدیر روایت شده که گفت: «شنیدم امام صادق (علیه السلام) می‌فرمود: "هرکس از ما چهل حدیث را در موضوع حلال و حرام حفظ کند، خداوند، روز قیامت، او را فقیه و عالم برمی انگیزد، و او را عذاب نخواهد کرد. 📚 وسائل الشیعة ح 33306

عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ لِی یَا جَابِرُ وَ اللَّهِ لَحَدِیثٌ تُصِیبُهُ مِنْ صَادِقٍ فِی حَلَالٍ وَ حَرَامٍ خَیْرٌ لَکَ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمْسُ حَتَّی تَغْرُبَ. وَ نَقَلَهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ عَنِ الْمَحَاسِنِ [۵] وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ. ** ترجمه: از جابر از امام باقر (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "ای جابر، سوگند به خدا، یک حدیث که از فردی صادق دربارهٔ حلال و حرام دریافت کنی، برای تو از هر چیزی که خورشید بر آن طلوع و غروب کند، باارزش تر خواهد بود. ---------- [۵]: السرائر- ۴۹۳، و فیه- عن أبی عبد اللّه (علیه السلام). 📚 وسائل الشیعة ح 33314

حَدِیثٌ فِی حَلَالٍ وَ حَرَامٍ تَأْخُذُهُ مِنْ صَادِقٍ خَیْرٌ مِنَ الدُّنْیَا وَ مَا فِیهَا مِنْ ذَهَبٍ وَ فِضَّةٍ. ** ترجمه: از عبدالسلام بن سالم از مردی از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: "یک حدیث دربارهٔ حلال و حرام که از شخصی صادق دریافت کنی، از دنیا و آنچه در آن از طلا و نقره است، ارزشمندتر خواهد بود. 📚 وسائل الشیعة ح 33315

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: خَطَبَ النَّبِیُّ ص بِمِنًی فَقَالَ أَیُّهَا النَّاسُ مَا جَاءَکُمْ عَنِّی یُوَافِقُ کِتَابَ اللَّهِ فَأَنَا قُلْتُهُ وَ مَا جَاءَکُمْ یُخَالِفُ کِتَابَ اللَّهِ فَلَمْ أَقُلْهُ. وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْمَدَائِنِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْهِشَامَیْنِ جَمِیعاً وَ غَیْرِهِمَا [۵] وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ الْحُرِّ مِثْلَهُ. ** ترجمه: از هشام بن حکم و دیگران، از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: پیامبر (صلی الله علیه وآله) در منا خطبه خواند و فرمود: ای مردم، آنچه از من به شما برسد و با کتاب خدا موافق باشد، پس من آن را گفته ام، و آنچه به شما برسد و مخالف کتاب خدا باشد، پس من آن را نگفته ام. ---------- [۵]: المحاسن- ۲۲۱- ۱۳۰. 📚 وسائل الشیعة ح 33348

۳۳۳۵۴- ۲۱- [۴] وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ جَمِیعاً عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمِسْمَعِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ الرِّضَا ع یَوْماً وَ قَدِ اجْتَمَعَ عِنْدَهُ قَوْمٌ مِنْ أَصْحَابِهِ وَ قَدْ کَانُوا یَتَنَازَعُونَ فِی الْحَدِیثَیْنِ الْمُخْتَلِفَیْنِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی الشَّیْ ءِ الْوَاحِدِ فَقَالَ ع إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ حَرَاماً وَ أَحَلَّ حَلَالًا وَ فَرَضَ فَرَائِضَ فَمَا جَاءَ فِی تَحْلِیلِ مَا حَرَّمَ اللَّهُ أَوْ فِی تَحْرِیمِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ أَوْ دَفْعِ فَرِیضَةٍ فِی کِتَابِ اللَّهِ- رَسْمُهَا بَیِّنٌ قَائِمٌ بِلَا نَاسِخٍ نَسَخَ ذَلِکَ فَذَلِکَ مَا لَا یَسَعُ الْأَخْذُ بِهِ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمْ یَکُنْ لِیُحَرِّمَ مَا أَحَلَّ اللَّهُ وَ لَا لِیُحَلِّلَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَ لَا لِیُغَیِّرَ فَرَائِضَ اللَّهِ وَ أَحْکَامَهُ کَانَ فِی ذَلِکَ کُلِّهِ مُتَّبِعاً مُسَلِّماً مُؤَدِّیاً عَنِ اللَّهِ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما یُوحی إِلَیَّ [۵] فَکَانَ ع مُتَّبِعاً لِلَّهِ مُؤَدِّیاً عَنِ اللَّهِ مَا أَمَرَهُ بِهِ مِنْ تَبْلِیغِ الرِّسَالَةِ قُلْتُ فَإِنَّهُ یَرِدُ عَنْکُمُ الْحَدِیثُ فِی الشَّیْ ءِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص مِمَّا لَیْسَ فِی الْکِتَابِ- وَ هُوَ فِی السُّنَّةِ ثُمَّ یَرِدُ خِلَافُهُ فَقَالَ کَذَلِکَ قَدْ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ أَشْیَاءَ نَهْیَ حَرَامٍ فَوَافَقَ فِی ذَلِکَ نَهْیُهُ نَهْیَ اللَّهِ وَ أَمَرَ بِأَشْیَاءَ فَصَارَ ذَلِکَ الْأَمْرُ وَاجِباً لَازِماً کَعِدْلِ فَرَائِضِ اللَّهِ فَوَافَقَ فِی ذَلِکَ أَمْرُهُ أَمْرَ اللَّهِ فَمَا جَاءَ فِی النَّهْیِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص نَهْیَ حَرَامٍ ثُمَّ جَاءَ خِلَافُهُ لَمْ یَسُغِ اسْتِعْمَالُ ذَلِکَ وَ کَذَلِکَ فِیمَا أَمَرَ بِهِ لِأَنَّا لَا نُرَخِّصُ فِیمَا لَمْ یُرَخِّصْ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ لَا نَأْمُرُ بِخِلَافِ مَا أَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ ص- إِلَّا لِعِلَّةِ خَوْفِ ضَرُورَةٍ فَأَمَّا أَنْ نَسْتَحِلَّ مَا حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص- أَوْ نُحَرِّمَ مَا اسْتَحَلَّ رَسُولُ اللَّهِ ص- فَلَا یَکُونُ ذَلِکَ أَبَداً لِأَنَّا تَابِعُونَ لِرَسُولِ اللَّهِ ص مُسَلِّمُونَ لَهُ کَمَا کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص تَابِعاً لِأَمْرِ رَبِّهِ مُسَلِّماً لَهُ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا [۱] وَ إِنَّ اللَّهَ نَهَی عَنْ أَشْیَاءَ لَیْسَ نَهْیَ حَرَامٍ بَلْ إِعَافَةٍ وَ کَرَاهَةٍ وَ أَمَرَ بِأَشْیَاءَ لَیْسَ بِأَمْرِ فَرْضٍ وَ لَا وَاجِبٍ بَلْ أَمْرِ فَضْلٍ وَ رُجْحَانٍ فِی الدِّینِ ثُمَّ رَخَّصَ فِی ذَلِکَ لِلْمَعْلُولِ وَ غَیْرِ الْمَعْلُولِ فَمَا کَانَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص نَهْیَ إِعَافَةٍ أَوْ أَمْرَ فَضْلٍ فَذَلِکَ الَّذِی یَسَعُ اسْتِعْمَالُ الرُّخْصَةِ فِیهِ إِذَا وَرَدَ عَلَیْکُمْ عَنَّا الْخَبَرُ فِیهِ بِاتِّفَاقٍ یَرْوِیهِ مَنْ یَرْوِیهِ فِی النَّهْیِ وَ لَا یُنْکِرُهُ وَ کَانَ الْخَبَرَانِ صَحِیحَیْنِ مَعْرُوفَیْنِ بِاتِّفَاقِ النَّاقِلَةِ فِیهِمَا یَجِبُ الْأَخْذُ بِأَحَدِهِمَا أَوْ بِهِمَا جَمِیعاً أَوْ بِأَیِّهِمَا شِئْتَ وَ أَحْبَبْتَ مُوَسَّعٌ ذَلِکَ لَکَ مِنْ بَابِ التَّسْلِیمِ لِرَسُولِ اللَّهِ ص- وَ الرَّدِّ إِلَیْهِ وَ إِلَیْنَا وَ کَانَ تَارِکُ ذَلِکَ مِنْ بَابِ الْعِنَادِ وَ الْإِنْکَارِ وَ تَرْکِ التَّسْلِیمِ لِرَسُولِ اللَّهِ ص مُشْرِکاً بِاللَّهِ الْعَظِیمِ فَمَا وَرَدَ عَلَیْکُمْ مِنْ خَبَرَیْنِ مُخْتَلِفَیْنِ فَاعْرِضُوهُمَا عَلَی کِتَابِ اللَّهِ- فَمَا کَانَ فِی کِتَابِ اللَّهِ مَوْجُوداً حَلَالًا أَوْ حَرَاماً فَاتَّبِعُوا مَا وَافَقَ الْکِتَابَ- وَ مَا لَمْ یَکُنْ فِی الْکِتَابِ- فَاعْرِضُوهُ عَلَی سُنَنِ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَمَا کَانَ فِی السُّنَّةِ مَوْجُوداً مَنْهِیّاً عَنْهُ نَهْیَ حَرَامٍ وَ مَأْمُوراً بِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَمْرَ إِلْزَامٍ فَاتَّبِعُوا مَا وَافَقَ نَهْیَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ أَمْرَهُ وَ مَا کَانَ فِی السُّنَّةِ نَهْیَ إِعَافَةٍ أَوْ کَرَاهَةٍ ثُمَّ کَانَ الْخَبَرُ الْأَخِیرُ خِلَافَهُ فَذَلِکَ رُخْصَةٌ فِیمَا عَافَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ کَرِهَهُ وَ لَمْ یُحَرِّمْهُ فَذَلِکَ الَّذِی یَسَعُ الْأَخْذُ بِهِمَا جَمِیعاً وَ بِأَیِّهِمَا شِئْتَ وَسِعَکَ الِاخْتِیَارُ مِنْ بَابِ التَّسْلِیمِ وَ الِاتِّبَاعِ وَ الرَّدِّ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ مَا لَمْ تَجِدُوهُ فِی شَیْ ءٍ مِنْ هَذِهِ الْوُجُوهِ فَرُدُّوا إِلَیْنَا عِلْمَهُ فَنَحْنُ أَوْلَی

بِذَلِکَ وَ لَا تَقُولُوا فِیهِ بِآرَائِکُمْ وَ عَلَیْکُمْ بِالْکَفِّ وَ التَّثَبُّتِ وَ الْوُقُوفِ وَ أَنْتُمْ طَالِبُونَ بَاحِثُونَ حَتَّی یَأْتِیَکُمُ الْبَیَانُ مِنْ عِنْدِنَا. أَقُولُ: ذَکَرَ الصَّدُوقُ أَنَّهُ نَقَلَ هَذَا مِنْ کِتَابِ الرَّحْمَةِ لِسَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ ذَکَرَ فِی الْفَقِیهِ أَنَّهُ مِنَ الْأُصُولِ وَ الْکُتُبِ الَّتِی عَلَیْهَا الْمُعَوَّلُ وَ إِلَیْهَا الْمَرْجِعُ. ** ترجمه: از احمد بن حسن میثمی روایت شده که روزی از امام رضا (علیه السلام) پرسید، و در آن مجلس گروهی از اصحابش گرد آمده بودند، و دربارهٔ دو حدیث متفاوت از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) دربارهٔ یک موضوع، اختلاف داشتند. پس امام رضا (علیه السلام) فرمود: خداوند، حرام را حرام کرده، و حلال را حلال قرار داده، و فرایضی را واجب گردانده است. پس هر آنچه آمده باشد که موجب حلال شمردن چیزی شود که خدا حرام کرده، یا حرام شمردن چیزی که خداوند حلال کرده، یا تغییر در فرایض مشخص شده در کتاب خدا باشد، که حکم آن‌ها روشن و قطعی است، و هیچ ناسخی آن را تغییر نداده، پس چنین حدیثی قابل پذیرش نیست، زیرا رسول خدا (صلی الله علیه وآله) نه حلال خدا را حرام می‌کند، و نه حرام خدا را حلال می‌شمارد، و نه احکام و فرایض الهی را تغییر می‌دهد، بلکه او در همهٔ این امور، پیروی کننده و تسلیم امر الهی است، و پیام الهی را رسانده است، چنان که خداوند فرموده است: 'من جز آنچه به من وحی شده، پیروی نمی کنم. ' (سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۰؛ سورهٔ یونس، آیهٔ ۱۵؛ سورهٔ احقاف، آیهٔ ۹) پس او مطیع فرمان الهی، و پیام رسان وحی الهی بود. گفتم: "ولی گاهی حدیثی از شما به ما می‌رسد که از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) نقل شده، و در قرآن نیست، اما در سنت آمده است، سپس حدیثی دیگر در مخالفت با آن می‌رسد، در این صورت چه کنیم؟ " پس امام رضا (علیه السلام) فرمود: همچنین است که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) از برخی امور نهی کرد، و آن نهی، حرمت داشت، و این نهی، مطابق با نهی الهی بود. و از برخی امور امر کرد، پس آن امر، واجب و لازم شد، مانند فرایض الهی، و این امر، مطابق با امر خداوند بود. پس اگر نهی ای از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) دارای حرمت بود و سپس حدیثی در مخالفت با آن رسید، پس نمی توان به آن حدیث مخالف عمل کرد. و همچنین است در امور واجب، زیرا ما به چیزی رخصت نمی دهیم که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) در آن رخصت نداده است، و به چیزی امر نمی کنیم که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) خلاف آن را امر کرده است، مگر به سبب خوف یا ضرورت. اما این که ما حلال کنیم آنچه رسول خدا (صلی الله علیه وآله) حرام کرده، یا حرام کنیم آنچه او حلال نموده، پس این هرگز نخواهد شد، زیرا ما تابع رسول خدا (صلی الله علیه وآله) هستیم، و تسلیم امر اوییم، چنان که او تابع فرمان پروردگارش، و تسلیم او بود، و خداوند عزوجل فرموده است: 'آنچه پیامبر به شما دهد، بگیرید، و آنچه شما را از آن نهی کند، بازایستید. ' (سورهٔ حشر، آیهٔ ۷) و همانا خداوند از اموری نهی کرده است که نهی آن‌ها از باب حرمت نیست، بلکه نوعی ناپسندی و کراهت است. و به اموری امر کرده است که امر به آن‌ها از باب وجوب و فریضه نیست، بلکه فضیلت و ترجیح در دین محسوب می‌شود. سپس برای افراد بیمار و غیر بیمار در این امور رخصت داده است. پس اگر از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) نهی ای از باب ناپسندی باشد، یا امری از باب فضیلت، پس چنین امری در آن امکان رخصت وجود دارد. و اگر خبری از ما به شما برسد که روایت کنندگان در نهی آن توافق دارند، و هیچ کس آن را انکار نمی کند، و هر دو خبر صحیح و معروف اند، پس واجب است که یکی از آن‌ها پذیرفته شود، یا هر دو مورد قبول باشند، یا هرکدام را که بخواهید اختیار کنید، و این برای شما گسترده شده است از باب تسلیم در برابر رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و بازگرداندن این امر به او و به ما. اما کسی که از پذیرش آن سر باز زند از روی عناد، انکار، و ترک تسلیم به رسول خدا (صلی الله علیه وآله)، پس او به خداوند عظیم شرک ورزیده است. پس هر خبری که میان آن‌ها اختلاف باشد، آن‌ها را بر کتاب خدا عرضه کنید: آنچه در کتاب خدا موجود باشد، و حلال یا حرام شناخته شود، پس آن را دنبال کنید. اما اگر در کتاب خدا نیابید، پس آن را بر سنت رسول خدا (صلی الله علیه وآله) عرضه کنید: اگر در سنت رسول خدا نهی ای از باب حرمت باشد، یا امر الزام آوری از سوی او، پس از آنچه موافق نهی و امر اوست، پیروی کنید.

اما اگر در سنت رسول خدا (صلی الله علیه وآله) نهی ای از باب ناپسندی و کراهت باشد، سپس خبری در مخالفت با آن برسد، پس این رخصت است در اموری که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) آن‌ها را ناپسند شمرده، ولی حرام نکرده است. پس چنین اموری قابل اختیارند، و شما می‌توانید هرکدام را بپذیرید، از باب تسلیم و تبعیت از رسول خدا (صلی الله علیه وآله). اما اگر در هیچ یک از این وجوه چیزی نیافتید، پس علم آن را به ما بازگردانید، زیرا ما به آن سزاوارتر هستیم. و در این امور با آرای خود سخنی نگویید، بلکه باید درنگ، تحقیق، و توقف کنید، زیرا شما در جست وجو هستید، تا اینکه بیان روشن از سوی ما به شما برسد. می گویم: "صدوق ذکر کرده است که این حدیث را از کتاب الرحمة نوشتهٔ سعد بن عبدالله نقل کرده، و در الفقیه آورده است که این حدیث از اصول و منابعی است که به آن‌ها اعتماد شده، و بازگشت در این مسائل به آن‌ها است. ---------- [۴]: عیون أخبار الرضا (علیه السلام) ۲- ۲۰- ۴۵. [۵]: الانعام ۶- ۵۰، یونس ۱۰- ۱۵، الاحقاف ۴۶- ۹. [۱]: الحشر ۵۹- ۷. 📚 وسائل الشیعة ح 33354