فی البداهه، تقدیم به او

جدی نگیرید یه هفته نشده ساز رو گرفتم

بخونید 👇

سیسیفوس یکی از شخصیت‌های معروف اسطوره‌های یونان باستان است. او پادشاهی بسیار باهوش، حیله‌گر و فریبکار بود. گفته می‌شود که چندین بار خدایان را فریب داد؛ حتی یک بار رازهای خدایان را فاش کرد و بار دیگر توانست مرگ را به دام بیندازد، به طوری که مدتی هیچ انسانی نمی‌مرد. در نهایت، خدایان تصمیم گرفتند مجازاتی ابدی برای او تعیین کنند. سیسیفوس به جهان زیرین فرستاده شد و مجبور شد تخته‌سنگی عظیم را تا بالای کوهی شیب‌دار هل دهد. اما هر بار که سنگ نزدیک قله می‌رسید، دوباره به پایین می‌غلتید و او باید از ابتدا همان کار را تکرار می‌کرد. این چرخه هیچ‌گاه پایان نمی‌یافت: هل دادن سنگ به بالا، سقوط سنگ، و آغاز دوباره. در تفسیر امروزی، به‌ویژه در کتاب افسانه سیزیف اثر آلبر کامو، این اسطوره به نمادی از وضعیت انسان تبدیل شده است: انسان در جهانی که ممکن است معنای از پیش تعیین‌شده‌ای نداشته باشد، همچنان به زندگی، تلاش و ادامه دادن محکوم است. کامو در پایان کتابش جمله‌ای مشهور می‌نویسد که خلاصه دیدگاه اوست: «باید سیزیف را خوشحال تصور کرد.»

دیدگاه آلبر کامو درباره سیسیفوس فقط تفسیر یک اسطوره نیست؛ در واقع پاسخی به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفه است: «اگر زندگی معنای ذاتی ندارد، چرا باید به زندگی ادامه داد؟» کامو کتاب افسانه سیزیف را با جمله‌ای تکان‌دهنده آغاز می‌کند: «تنها یک مسئلهٔ فلسفی واقعاً جدی وجود دارد: خودکشی.» منظورش این نیست که خودکشی را توصیه کند. او می‌گوید قبل از هر بحث فلسفی باید به این سؤال پاسخ داد: اگر جهان بی‌معناست، آیا زندگی کردن ارزشی دارد؟ مفهوم «پوچی» یا Absurd به نظر کامو، «پوچی» از برخورد دو چیز به وجود می‌آید: انسان به‌طور طبیعی به دنبال معنا، نظم و هدف است. جهان در برابر این درخواست سکوت می‌کند و پاسخ روشنی نمی‌دهد. نه انسان ذاتاً پوچ است و نه جهان؛ پوچی در برخورد میان نیاز انسان به معنا و بی‌تفاوتی جهان شکل می‌گیرد. مثلاً: چرا به دنیا آمده‌ایم؟ هدف نهایی رنج چیست؟ چرا آدم‌های خوب می‌میرند؟ چرا باید تلاش کنیم اگر همه‌چیز روزی پایان می‌یابد؟ از نگاه کامو، جهان پاسخ قطعی‌ای به این پرسش‌ها نمی‌دهد. سه واکنش ممکن کامو می‌گوید انسان پس از مواجهه با پوچی معمولاً سه راه پیش رو دارد: ۱. خودکشی این راه را رد می‌کند. او معتقد است اگر زندگی بی‌معنا باشد، نابود کردن خود صرفاً فرار از مسئله است، نه حل آن. ۲. «خودکشی فلسفی» این اصطلاحی است که کامو برای پناه بردن به پاسخ‌های مطلق و اثبات‌نشده به کار می‌برد؛ مثلاً اینکه بدون مواجهه واقعی با پوچی، به یک نظام فکری یا ایمان قطعی پناه ببریم تا اضطراب را خاموش کنیم. او معتقد بود برخی فیلسوفان و متفکران با این کار از مسئله عبور می‌کنند، نه اینکه آن را حل کنند. ۳. شورش (یا همون Revolt) این همان راهی است که کامو پیشنهاد می‌کند. شورش یعنی: بپذیری که جهان معنای از پیش تعیین‌شده‌ای ندارد، از این واقعیت آگاه باشی، اما با وجود این، زندگی کنی، دوست بداری، خلق کنی و انتخاب کنی. نه تسلیم شوی، نه فرار کنی. چرا باید سیسیفوس را خوشحال تصور کرد؟ در اسطوره، لحظه‌ای مهم وجود دارد: زمانی که سنگ دوباره پایین افتاده و سیسیفوس از کوه پایین می‌رود تا آن را بردارد. کامو معتقد است در همین لحظه، سیسیفوس از وضعیت خود آگاه است. او می‌داند که کارش بی‌پایان است و امیدی به پایان خوش وجود ندارد. اما همین آگاهی باعث می‌شود که دیگر قربانی صرف نباشد. او می‌نویسد: «نبرد برای رسیدن به قله، خود برای پر کردن قلب انسان کافی است.» یعنی ارزش زندگی ممکن است نه در رسیدن به مقصد نهایی، بلکه در خودِ زیستن، تلاش کردن و تجربه کردن باشد. آیا کامو نیهیلیست بود؟ معمولاً او را نیهیلیست می‌دانند، اما خودش با این برچسب موافق نبود. نیهیلیسم می‌گوید: هیچ معنایی وجود ندارد، پس هیچ چیز ارزشمند نیست. اما کامو می‌گفت: شاید معنای مطلقی وجود نداشته باشد، اما همین باعث می‌شود ما آزاد باشیم که معنا خلق کنیم. به همین دلیل، فلسفه او را گاهی «انسان‌گرایی پوچ‌گرایانه» می‌نامند؛ پذیرش بی‌معنایی جهان، بدون دست کشیدن از زندگی. در نهایت، پیام کامو را می‌توان این‌طور خلاصه کرد: جهان شاید پاسخی برای ما نداشته باشد؛ اما ما هنوز می‌توانیم زندگی کنیم، عشق بورزیم، هنر خلق کنیم، بخندیم و انتخاب کنیم. پیروزی انسان در پیدا کردن پاسخ نهایی نیست؛ در این است که با چشمانی باز، با وجود نداشتن پاسخ، به زندگی «بله» بگوید.

Sometimes I feel obsessed, with this insignificant thing called "self".

صدا همیشه از طبقه بالا می‌آمد؛ راه رفتن، جابه‌جایی، گاهی گریه. صاحبخانه گفت آنجا خالی است. شب‌ها بیشتر گوش می‌دادم، حتی سلام هم کردم. یک شب رفتم بالا. هیچ دری نبود. فقط سقف ترک‌خورده. صدا هنوز واضح بود. ترسیدم. گریه کردم. و شاید فهمیدم. من در سقف کسی دیگر زندگی می‌کنم. #Mobin

سوسیالیسم با وعده برابری آغاز می‌شود، اما در عمل اغلب به گسترش قدرت دولت، محدود شدن آزادی‌های فردی و تضعیف انگیزه برای نوآوری و تولید منجر شده است. تجربه بسیاری از کشورهای سوسیالیستی نشان داده که کنترل گسترده دولت بر اقتصاد، رقابت را از بین می‌برد، بهره‌وری را کاهش می‌دهد و در نهایت رفاه عمومی را قربانی می‌کند. در مقابل، لیبرالیسم با تکیه بر آزادی فردی، مالکیت خصوصی و بازار آزاد، به افراد اجازه می‌دهد استعدادهای خود را شکوفا کنند و از طریق رقابت، جامعه را به سمت پیشرفت و توسعه سوق دهند. از این منظر، تقابل لیبرالیسم و سوسیالیسم، تقابل آزادی با تمرکز قدرت و پویایی اقتصادی با اقتصاد دستوری است.

دو باغبان کنار هم زندگی می‌کردند. یکی به هر درخت اجازه می‌داد ریشه‌اش را هرجا که می‌تواند گسترش دهد؛ بعضی بلندتر می‌شدند، بعضی کوتاه‌تر. دیگری برای اینکه همه درخت‌ها دقیقاً هم‌قد باشند، مدام شاخه‌های بلند را هرس می‌کرد و مسیر رشد ریشه‌ها را تعیین می‌کرد. پس از چند سال، در باغ دوم دیگر درختی نبود.