🔻 اصالت اصلین
آنچه در تقریر بحث #اصالت_وجود اهمیت بسزایی دارد این است که خارجیت، تشخص و جزئیت از ذاتیات وجود میباشد، به عبارتی وجود ضرورتا طارد عدم است که تحقق و فردیت ومنشائیت آثار عین حقیقت اوست. اما #ماهیت در نقطه مقابل قرار دارد، کلیت، ذهنیت وابهام از ذاتیاتش میباشد، ماهیت هیچ ضرورتی بر طرد عدم ندارد، و چون اِبای از صدق بر کثیرین ندارد همیشه کلی است و کلیت ویژگی امر ذهنی است. باید در نظر داشت که چگونه ماهیت با این اوصاف میتواند تحقق خارجی داشته باشد؟؟ قطعا نمیتواند در خارج از ذهن موجود شود. عالم خارج از ذهن، وعاءِ امور فردی وجزئی است که هردو در تقابل با امر کلی (ذاتی ماهیت) می‌باشند، با این حساب چنانچه امر کلی در خارج از ذهن محقق شود دیگر کلی نیست بلکه جزئی است، لذا ماهیت با حفظ کلیت و ذهنیت نمیتواند در خارج از ذهن محقق شود و زیرا انقلاب در ذاتیات رخ میدهد و این امر محال است. پس آنچه عالم و جهان را فرا گرفته از سنخ وجود میباشد، چه اینکه ماهیت تصویر ذهنی وجود است و نه خود حقیقت زیرا مفهوم نمیتواند به عنوان حقیقت موجودات لحاظ شود.
اما جناب #استاد_فیاضی در تقریرشان بر اصالت وجود، ماهیت را در خارج از ذهن موجود میدانند، ایشان موجود خارجی را امری بسیط ولی متشکل از ماهیت و وجود میدانند، نکته اصلی اینجاست که ماهیت تحت هیچ شرایطی امکان تحقق در خارج را ندارد، البته جناب #فیاضی تحقق ماهیت را بالذات نمیداند یعنی قائل است که گرچه ماهیت در خارج موجود است اما معلول علتی به نام وجود میباشد و تحققش برای خودش نیست، لذا ماهیت بالعرض وجود، موجود است. اما این سخن ایشان را از محذور #اصالت_ماهیت خارج نمیکند زیرا #صدرا ماهیت را به حیث تقییدیه وجود و مجازا موجود میداند، اما استاد فیاضی ماهیت را به حیث تعلیلیه وجود و حقیقتا موجود میداند واین یعنی ماهیت در خارج موجود است، با این توضیح باید از ایشان پرسید که چگونه امری که ذاتش عین ذهنیت وکلیت است وهیچ ضرورتی بر طرد عدم و وجود ندارد میتواند در خارج محقق شود و باز همان ذاتیات را داشته باشد؟؟ مگر میتوان ماهیت که امر کلی است را به خارج از ذهن که موطن جزئیات است آورد و در عین حال آنرا کلی دانست؟؟؟ البته نمیتوان قول ایشان را اصالت الوجود واعتباریت ماهیت دانست، بلکه باید ایشان را قائل به تحقق اصلین یعنی اصالت الوجود واصالت الماهیت دانست چنانچه خود ایشان نیز در مقاله "طالع ماهیت در آسمان هستی" در توضیح قول خودشان و وجه تسمیه آن میگویند:
"الماهیتُ و الوجود کِلِیهِما اصیلُُ"
╰๛---๛---๛-------------
🔻از جمله امور محال در فلسفه صدرایی تحقق توامان وجود و ماهیت در خارج از ذهن است که آنرا اصطلاحا قاعده، تحقق الاصلین محال است مینامند.
جالب اینجاست که استاد فیاضی در تعلیقاتشان بر کتاب شریف نهایة الحکمة در مقام توضیح ودفاع از اصالت الوجود که نافی تحقق واصالت الماهیت است بر‌می‌آیند، حال آنکه سالها قبل در مقاله "طالع ماهیت در آسمان هستی" که خودشان قلمی فرمودند در توضیح نظریه خود میگویند:
"الماهیتُ و الوجود کِلِیهِما اصیلُُ" واین همان تکرار تحقق الاصلین میباشد، که حکمای صدرایی همگی بر محال بودن آن تاکید کرده‌اند.