« طـاعـون ! » فـﺮحبــخـش - یـادداشـت دوم🌬

درود و مهر به دومین یادداشت از " مجموعه فرح‌بخش " خوش اومدید ! 💁🏻‍♀ توی این یادداشت قراره راجع به یکی از مشهور ترین بیماری عفونی یعنی طاعون صحبت کنیم؛ بیماری‌ای که بارها در طول تاریخ باعث همه‌گیری های بزرگ شد. اما طاعون دقیقا چیه؟از کجا اومده؟چجوری به انسان منتقل می‌شه؟چرا در گذشته اینقدر مرگبار بوده و چطور تونسته بخش عظیمی از جمعیت دوره خودش رو بکشه؟توی این یادداشت به جواب همه این سوال‌ها می‌رسیم.

طاعون چیه ؟ طاعون یه بیماری عفونیه که عاملش نوعی باکتری به اسم یرسینیا پستیس هست، این باکتری معمولا توی طبیعت و بین بعضی از پستاندار های کوچیک و کک‌ها وجود داره. اگه کک آلوده انسان رو نیش بزنه باکتری به آسونی میتونه وارد بدنش بشه و آلوده‌اش کنه، البته این تنها راه انتقال نیست، تماس مستقیم با بافت یا مایعات بدن حیوان آلوده هم می‌تونه باعث انتقال بشه.

سه نوع اصلی طاعون . طاعون یک بیماری با شکل ثابت نیست، چند نوع مختلف طاعون داریم که اصلی ترین هاش اینا هستن : بوبونیک، سپتی سمیک و ریوی. طاعون بوبونیک (غده‌ای) : این نوع شایع ترین نوع طاعونه و اکثر کسایی که دچار طاعون می‌شدن نوع طاعونشون همین بوده، طاعون بوبونیک معمولا با گزش کک آلوده شروع میشه، باکتری وارد بدن انسان میشه و خودش رو به نزدیک ترین گره لنفاوی می‌رسونه. گره لنفاوی بر اثر عفونت ورم می‌کرده، به این نوع برآمدگی میگن بوبو و به همین دلیل هم اسم این نوع از طاعون بوبونیک هست؛ علائم میتونن تب و لرز، ضعف، درد بدن، تهوع و ورم دردناک غدد لنفاوی باشن. طاعون سپتی سمیک (خونی) : در این نوع از طاعون باکتری وارد جریان خون می‌شه و اگه درمان نشه می‌تونه خیلی خطرناک باشه و باعث مرگ بشه، می‌تونه به صورت مستقیم انتقال پیدا کنه یا بر اثر گسترش یه نوع دیگه از طاعون‌ طاعون ریوی (ریه‌ها) : توی نوع سوم از طاعون باکتری ریه‌‌‌ها رو درگیر می‌کنه، این نوع اهمیت خیلی زیادی داره چون برخلاف طاعون بوبونیک و سپتی سمیک فرد مبتلا به طاعون ریوی می‌تونه بیماری رو از طریق ذرات تنفسی به افراد دیگه انتقال بده و به همین دلیل می‌تونه خیلی سریع باعث به وجود اومدن یه زنجیره انتقال انسانی بشه.

مرگ سیاه ! می‌رسیم به معروف‌ترین بخش داستان، مرگ سیاه اسمیه که برای همه‌گیری عظیم طاعون توی قرن چهاردهم انتخاب کردن. بر اساس اطلاعاتی که اعلام کردن دوره اصلی این همه‌گیری حدود سال های 1346 تا 1353 میلادی بوده، یعنی توی همین سال‌ها طاعون توی بخش بزرگی از اوراسیا گسترش پیدا کرده بوده. اروپا یکی از مناطقی بود که وقتی طاعون خیلی گسترش پیدا کرده بود تحت تاثیر قرار گرفت و میلیون‌ها نفر جون خودشونو از دست دادن، فعلا تعداد دقیقشون رو نمیدونیم اما طبق گفته سازمان جهانی بهداشت بیش از 50 میلیون نفر بر اثر طاعون توی اروپا و مناطق دیگه مردن؛ که خب همونطور که گفتم این آمار قطعی نیست، کسی نمی‌دونه واقعا چند میلیون نفر بودن. دلیل اینکه تعداد مرگ‌ها اینقدر زیاد بوده اینه که وقتی مرگ سیاه توی قرن چهاردهم گسترش پیدا کرد مردم هیچ شناختی با عامل واقعی بیماری نداشتن؛ نمی‌دونستن باکتری چیه، نمی‌دونستن کک‌ها میتونن بیماری رو منتقل کنن و از همه مهم‌تر دارو های موثری وجود نداشت و بخاطر همین مرگ سیاه باعث مرگ بخش خیلی بزرگی از جمعیت اروپا و بخش هایی از آسیا منتقل شد.

چرا مرگ سیاه اینقدر مهم شد ؟ مرگ سیاه فقط یک بیماری نبود. وقتی تعداد خیلی زیادی از مردم در مدت نسبتا کوتاهی از بین رفتن جامعه هم تغییر کرد، جمعیت کاهش پیدا کرد، کارگران کمتری باقی موندن، کشاورزی و تجارت تحت تاثیر قرار گرفت، اقتصاد تغییر کرد و شهر‌ها و روستا‌ها با بحران بزرگی رو به رو شدن. بخاطر همین مرگ سیاه یکی از مهم‌ترین اتفاقات اوراسیا و اروپا محسوب میشه.

چرا موج اصلی مرگ سیاه فروکش کرد ؟ بعضی از مردم معتقدن مرگ سیاه یهویی ناپدید شد، اما این نظریه چندان درستی نیست. موج اصلی مرگ سیاه توی سال های 1346 تا 1353 میلادی بود و کم کم بعد از یه مدت فروکش کرد اما طاعون قرن‌ها بعد دوباره برگشت؛ دانشمندها هنوز یک دلیل قطعی برای پایان موج مرگ سیاه پیدا نکردن اما چندین احتمال وجود داره : مرگ تعداد زیادی از مردم باعث کاهش جمعیت شد و شرایط انتقال بیماری تغییر کرد و باعث شد افراد کمتری بتونن بیماری رو به بقیه انتقال بدن. تغییرات آب و هوایی و جمعیت جوندگان و کک های آلوده می‌تونستن روی گسترش بیماری تاثیر بذارن. پس مرگ سیاه با یک اتفاق خاص تموم نشد، شدت موج کمتر شد ولی طاعون همچنان برای قرن‌ها دوباره و دوباره برمی‌گشت.

طاعون هنوز وجود داره ؟ باکتری‌ای که باعث به وجود اومدن طاعونه یعنی یرسینیا پستیس هنوز توی طبیعت و بین بعضی از جوندگان و کک‌ها وجود داره؛ طاعون توی جامعه امروزی بیماری خیلی نادریه اما هنوز توی بعضی از مناطق جهان مثل بخش هایی از آفریقا گزارش میشه.

اگه طاعون دوباره گسترش پیدا کنه چه اتفاقی میفته ؟ آیا درمانی براش وجود داره ؟ چند روزی میشه که شایعه هایی درمورد برگشت طاعون پخش شده و مثل اینکه چند جا از ایران هم لباس هاش به فروش میرن. اول از همه اینکه یه تفاوت مهم وجود داره : اینکه ما توی قرن چهاردهم نیستیم، توی جامعه امروزی علم پیشرفت کرده و دارو های بیشتری از جمله آنتی بیوتیک وارد بازار شده، توی قرن چهاردهم و حتی سال های بعدش دارو های موثری برای از بین بردن باکتری طاعون وجود نداشت؛ اما امروزه اگه طاعون زود تشخیص داده بشه می‌تونه با آنتی بیوتیک قابل درمان باشه. اما احتمال مرگ بر اثر زود تشخیص ندادن بیماری و کمبود دارو خیلی زیاده و احتمالا کشته هایی که طاعون قراره بده از کرونا خیلی بیشتره، حتی شاید مدت قرنطینه هم از کرونا زیاد تر باشه

لباس پزشکی طاعون . یکی از معروف ترین نماد های طاعون لباس پزشکی‌اش بوده، لباس بلند و تیره، دستکش، کلاه و ماسکی که شبیه به منقاره. این لباس قرن‌ها بعد از مرگ سیاه و توی قرن هفدهم دیده شده و هنوز نمی‌دونیم توی قرن چهاردهم هم از این لباس استفاده می‌شده یا نه یکی از عجیب ترین بخش های این لباس منقارش هست، توی قرن های گذشته هنوز کسی نمی‌دونسته عامل واقعی طاعون چیه، پزشک‌ها به این معتقد بودن که بیماری از طریق هوای آلوده انتقال میشه و به همین دلیل داخل منقار رو با مواد های خوشبو مثل، گیاه های معطر، گل‌ها و ادویه‌ها پر می‌کردن تا از انتقال بیماری جلوگیری کنن؛ اما خب این نظریه غلطه و لباسی که پزشک‌ها می‌پوشیدن کاملا ازشون در برابر طاعون محافظت نمی‌کرده چون عامل اصلی باکتری بوده نه هوای آلوده.

سعی کردم توی این یادداشت به صورت خلاصه براتون راجع به طاعون توضیح بدم، تا اطلاعاتتون از این بیماری فقط چیزایی نباشه که توی سوشال مدیا از یه سریا شنیدین☝️🏻