🧿 سنّت در افق قرآن از تبیان تا بیان
✍ علی راد
قرآن و سنّت دو منبع اصیل دین اسلام هستند. شناخت اسلام بدون آگاهی کامل از این دو منبع یا بسنده نمودن به یکی از این دو , شناختی ناقص و رهزن است . هم چنین فهم قرآن و سنّت بدون ارجاع تفسیری به دیگری نیز میسور نیست زیرا هر دو در مسئله و رهیافت , مخاطب و غرض وحدت تام با یکدیگر دارند لذا میان قرآن و سنّت از همه جهات پیوندی ناگسستنی بر قرار است و دو روی یک سکه هستند . آموزه های دین اسلام برایند آمیختگی دو سویه و در هم تنیده قرآن با سنّت و سنّت با قرآن است , حدیث به مثابه ترجمانِ سنّت همزاد قرآن است.
تبیان ( نحل / 89 ) به معنای جامعیت در پاسخ به نیازهای هدایتی انسان ( رسائل الشریف المرتضی , ج 2 , ص 220 ) از جمله اوصاف انحصاری قرآن است که بر خلاف کتاب های آسمانی پیشین ( اعراف / 145 ؛ زخرف / 63 ), فراتر از مرزهای تاریخ و فرهنگ از آموزه های جهان شمول برخوردار است (بصائر الدرجات , ص 229 ). فرایند نزول قرآن تا رسیدن آن به قله¬ی جامعیت و تبیان تداوم یافت .
همگام با نزول رسول اکرم (ص) به فرمان وحی به تبیین و تعلیم تبیان بودن قرآن همّت گماشت , اصول , مقاصد و آموزه های خرد و کلان آن را در گفتار و رفتار خود آشکار ساخت . اینگونه بود که قرآن بیان برای مردمان شد و آموزه های هدایت بخش آن پیراسته از هر گونه غبار و تردید فرا دید جهانیان قرار گرفت.
اگر قرآن , تبیان است , سنّت ترجمانِ تبیان و تفصیل قرآن است . اگر قرآن , بیان است ( آل عمران / 138) از مسیر تبیین و تعلیم سنّت بود که به این جایگاه رسید ( جمعه / 2 ) و چنین نبود که وظیفه پیامبر (ص) فقط ابلاغ و تلاوت قرآن بود بلکه تبیین قرآن از فراز تبیان تا تراز بیان رسالت مهم او بود و تلاوت مقدمه آن بود و این همه به اراده خداوند و بر اساس حکمت بالغه او بود و الزام پیامبر (ص) به تبیین و تعلیم قرآن در آیات متعدد گویای این مهم است که قرآن به اراده خداوند چنان نزول یافته بود که به تفسیر و آموزش پیامبر (ص) نیازمند بود و اگر در واقع بی نیاز از تبیین بود , ارجاع تبیین و تعلیم آن از سوی رسول خدا (ص) لغو بود و روشن است که ساحت قدسی خداوند از لغو پیراسته است.
حراست و صیانت , روایت و درایت , پیرایش و پالایش , تفسیر و تطبیق سنّت پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) بر عهده عترت ایشان نهاده شد , بدین سان سنّت رسول خدا (ص) از فرایندی ایمن به آیندگان انتقال یافت . عالمان ربّانی در امتداد عترت رسول الله (ص) از گذشته تا اکنون به روایت و درایت سنّت اهتمام نمودند و میراث سترگ و گرانسنگی را در تصنیف , شرح , تفسیر و استنباط آن پدید آوردند و این گونه بود که سنّت پژوهی در تاریخ و تراث مسلمین جایگاهی مهم یافت و کارنامه ای پُر برگ و بار از خود به یادگار نهاد .
•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@OstadRad
🧿اعجازمندی تورات و انجیل نخستین در نگره اندیشمندان مسلمان از پارادایم امکان تا انکار
✍️ غلامعلی جزینی + علی راد
چکیده
از جمله تحوّلات مهم در تاریخ کلام اسلامی، تغییر نگرش متکلّمان مسلمان نسبت به اعجاز کتابهای آسمانی پیش از قرآن است؛ در حالیکه برخی اندیشمندان نخستین، اعجاز را ویژگی ذاتی کلام الهی و قابلتعمیم به تمامی کتابهای وحیانی میدانستند، نظریّه انحصار اعجاز در قرآن، از قرن چهارم هجری، بهتدریج در میان متکلّمان رواج یافت. این مقاله با رویکرد تاریخی و روش تحلیل محتوای کلامی، به بررسی این تحوّل میپردازد و با تحلیل آرای متکلّمانی چون نظّام، جاحظ، اشعری و باقلانی نشان میدهد که مناظرات دینی و چالشهای بینادیانی از جمله زمینههای شکلگیری انگاره انحصار اعجاز در قرآن بودهاند. پژوهش حاضر، با پرهیز از داوری کلامی، تنها به تبارشناسی این تحوّل نظری پرداخته و لایههای پنهان آن را آشکار میسازد. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که در سدههای نخست، برخی از متکلّمان مسلمان، اعجاز را امری مشترک میان همه کتابهای وحیانی تلقی میکردند؛ امّا این نگرش، بهتدریج و تحتتأثیر فضای مناظرات بینادیانی و سیطره پارادایمهای «تحریفباوری» و «اعجاز قرآن»، جای خود را به دیدگاهی داد که اعجاز را ویژگی انحصاری قرآن میدانست. این تحوّل، ضرورت بازخوانی تاریخی و نقد تحلیلی نظریّههای کلامی در باب اعجاز را برجسته میسازد.
کلیدواژهها : نظریّههای کلامی اعجاز تورات و انجیل نخستین تطوّر تاریخی تاریخ اندیشههای کلامی نقد تاریخی.
لینک دانلود :
https://www.tkalam.ir/article_729231.html
•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@OstadRad
🧿دار العلم عياشي در سمرقند
أبو النضر محمد بن مسعود عياشي سلمي سمرقندي( در حدود 320 ق) از جمله موسسان دار العلم در روزگار خود بود. مرحوم نجاشي در وصف دار العلم عياشي چنین می نویسد: أنفق أبو النضر على العلم والحديث تركة أبيه سائرها، وكانت ثلاثمائة ألف دينار، وكانت داره كالمسجد، بين ناسخ، أو مقابل أو قاريء، أو معلق، مملوءة من الناس).
و در شرح حال ابوعمروکشی می افزاید : صحب العياشي وأخذ عنه، وتخرج عليه، وفي داره التي كانت مرتعاً للشيعة وأهل العلم.
•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@OstadRad
🧿ورود کاغذ به جهان اسلام ؛ در آوردگاه تاریخ و زبان شناسی
✍️علی راد
تاریخ گذاری زمان ورود کاغذ به جهان اسلام چندان ساده نیست . از جمله چالشهای فرا روی این مسئله تلاش برای تاریخ گذاری نبرد طراز به عنوان آغاز ورود کاغذ به جهان اسلام از طریق ایران است. نبرد طراز(طلاس) که در سال ۱۳۴ هجری قمری (۷۵۱ میلادی) بین مسلمانان و چینیان در منطقه مرزی ماوراءالنهر رخ داد، یکی از رویدادهای مهم تاریخی در تاریخ اسلام و ورود صنعت کاغذ به جهان اسلام به شمار میآید. در این جنگ، تعدادی از اسیران چینی ماهر در صنعت ساخت کاغذ به دست مسلمانان افتادند و به سمرقند برده شدند.
این اسیران با انتقال دانش تولید کاغذ به سمرقند، زمینهساز گسترش و افزایش تولید کاغذ در منطقه شدند، بهطوری که کاغذ تولیدشده در سمرقند به یکی از محصولات برجسته و تجاری منطقه تبدیل گردید. برخی منابع تاریخی این رویداد را با شکلگیری حرفه وراقت (کتابت و نسخهنویسی) در تمدن اسلامی مرتبط میدانند و ورود کاغذ (ورق) را آغازگر این حرفه تلقی میکنند؛ همچنین معتقدند که اصطلاح «وراقداری» از کلمه «ورق» مشتق شده است. پژوهشهای جدید در حوزه تاریخ و زبانشناسی نشان داده است که ارتباط مستقیم میان حرفه وراقت و نبرد طراز و ورود کاغذ پس از آن چندان قطعی نیست. در زبان عربی، واژه «ورق» دلالتهای متعددی دارد و پیش از رواج کاغذ چینی، این اصطلاح به پوست دباغی شده و دیگر مواد مورد استفاده برای نوشتن اطلاق میشده است. همچنین شواهد تاریخی مؤید آن است که حرفه وراقت دستکم از نیمه دوم قرن اول هجری شکل گرفته بوده است و کسانی مانند مالک بن دینار و مطر بن طهمان، که قرنها پیش از نبرد طراز میزیستهاند، به شغل نسخهنویسی قرآن اشتغال داشتهاند.
نبرد طراز و ورود صنعت کاغذ به جهان اسلام رویدادی مهم و تأثیرگذار در توسعه فناوری چاپ و کتابت است، ولی شکلگیری حرفه وراقت که شامل رونویسی و تجلید کتاب است، ریشهای عمیقتر دارد و نمیتوان آن را صرفاً به ورود کاغذ پس از این نبرد محدود کرد. به عبارت دیگر، نبرد طراز نقطه شروع صنعت کاغذسازی در جهان اسلام بود، اما حرفه وراقت پیش از آن، با استفاده از مواد نگارشی قدیمیتر و روشهای نگارش پیشین، وجود داشته است. این رابطه از منظر تاریخی و زبانشناسی باید با دقت و جزئیات بیشتری بررسی شود؛ زیرا تکیه صرف بر روایت ورود کاغذ از طریق اسیران چینی در نبرد طراز، موجب سادهانگاری در تاریخ شکلگیری حرفه وراقت شده است. بر این اساس، پژوهشهای نوین هر دو رویداد را به مثابه دو جنبه از تحولات فرهنگی تمدن اسلامی میبینند اما ارتباط علت و معلولی قطعی میان آنها را نمیپذیرند.
•┈┈•
OstadRad•✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@
💢پیشنهاد تعریف طرحهای مشترک ترجمه میان ایران و مصر
🔹سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بارسلونا با احمد فؤاد هنو، وزیر فرهنگ مصر دیدار و گفتوگو کرد.
🔹صالحی با اشاره به «نسخ خطی دستنویس» گفت: در ایران حجم زیادی از نسخ خطی میراث کشورهای مختلف مسلمان وجود دارد و فعالیتهای گستردهای میتوان در این عرصه انجام داد.
🔹وی با بیان اینکه تعداد زیادی از آثار مصری به زبان فارسی ترجمه شده است، گفت: یکی دیگر از حوزههای همکاری که در طول تاریخ میان دو کشور رواج داشته است به ترجمه آثار مربوط میشود در همین راستا و با توجه به حجم زیاد تولیدات آثار مصری و ایرانی، میتوانیم طرحهای مشترکی برای ترجمه خصوصاً برای آثار نویسندگان و شعرای معاصر تعریف کنیم.
🔹در ادامه احمد فؤاد هنو، وزیر فرهنگ مصر، نیز گفت: باور داریم عناصر مشترک زیادی میان دو کشور وجود دارد که میتواند زمینهساز همکاریهای دوجانبه شود.
🔹وی با بیان اینکه کتاب و نسخ خطی ایران و مصر جایگاه مهمی دارند، افزود: مجموعهای بزرگ و دستنویس داریم علاوه بر آن دست نویسهای ایرانی را نیز میتوانیم به نمایش بگذاریم.
#ترجمه
🔗📚 @bookdiplomacy
🧿 چکیده مقالات شماره سوم نشریه علمی پژوهشی مطالعات فقه الحدیث وابسته به انجمن حديث حوزه علمیه قم منتشر شد.
لینک دانلود :
https://www.sfhadith.ir/issue_28882_32241.html
•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@OstadRad
نقد انگارۀ ناکارامدی اسباب نزول در تفاسیر قرآن به قرآن با تأکید بر تفسیر المیزان
نویسندگان : خدیجه سعیدیان + فتح اله نجارزادگان + علی راد
لینک دانلود:https://jqst.ut.ac.ir/article_104082.html
چکیده
رویکردهای مفسران در مواجهه با روایات سبب نزول را به سه رویکرد تبیینگرا، تحلیلگرا و تاریخینگر میتوان تقسیم کرد. در دورۀ معاصر با رواج روش تفسیری قرآن با قرآن رویکردی متفاوت نسبت به روایات سبب نزول شکل گرفت که آن را رویکرد تحلیلگرا نام نهادهایم. قائلان به این رویکرد قواعدی برای ارزیابی سند و متن روایات در نظر گرفتهاند و استفاده از روایات اسباب نزول در تفسیر را روشمند ساختهاند. همزمان با این رویکرد این انگاره پدید آمده است که روایات اسباب نزول هیچ کارکردی در این تفاسیر ندارند. نگارندگان با مطالعه در این تفاسیر به نتایجی متفاوت با این انگاره رسیده و آن را مردود شمردهاند. بر اساس مطالعات انجام شده روایات اسباب نزول در المیزان (و سایر تفاسیر) را میتوان به ۳ بخش تقسیم کرد: ۱-روایات دارای کارکرد مستقیم ۲-روایات دارای کارکرد غیرمستقیم ۳-روایات بدون کارکرد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی در صدد اثبات کارآمدی روایات اسباب نزول در تفاسیر قرآن با قرآن است. به طوری که برخی آیات کاملاً با تکیه بر روایات اسباب نزول تفسیر شدهاند. نمونههای عینی از تفسیر المیزان به عنوان طلایهدار این رویکرد انتخاب شدهاست. حاصل پژوهش در تأیید کارآمدی روایات اسباب نزول در این تفسیر است.
کلیدواژهها : عقلگرایی، تفسیر معاصر ، شأن نزول ،تحلیل روایات
•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@OstadRad
عوامل مؤثر در تألیف کتاب فضائلالصحابه دارقطنی از زمینههای فرهنگی-سیاسی تا جریانهای فکری بغداد
نویسندگان : بهناز محمدکاظمی + علی راد
لینک دانلود:
https://jqst.ut.ac.ir/article_104102.html
چکیده
ابوالحسن علی بن عمر دارقطنی یکی از دانشیان صاحب نظر اهلسنت و مؤلف کتابی با عنوان فضائلالصحابه است. مسئلۀ اصلی این پژوهش واکاوی امکان و امتناع اثرپذیری دارقطنی از گفتمان فکری بغداد در تألیف کتاب فضائلالصحابه در قرن چهارم هجری است. سویۀ پنهان در نقد این کتاب اثرگذاری علل فرا اعتقادی در تألیف آن است. بر پایه این فرضیه، شرایط محیطی و تاریخی حاکم بر اندیشۀ دارقطنی و مؤثر در تألیف فضائلالصحابه، در سوق دادن او به انتخاب رویکرد دوگانۀ تقریبی-اعتدالی، جدلی-انتقادی از یک سو و تساهل و تسامح دارقطنی در مواجهه با نظریۀ امامیه دربارۀ جایگاه صحابه و فضایل شیخین مؤثر بودند. این مقاله با ارائۀ شواهد مختلف از شرایط حاکم بر بغداد در قرون سوم تا پنجم هجری اثبات میکند چگونه محیط و گفتمان علمی بغدادِ روزگار دارقطنی در نگارش فضائلالصحابه او اثرگذار بود. لذا در این میان دو دسته عوامل فرهنگی-سیاسی و جریانهای فکری بغداد نقش مهمی را ایفا کردند و در نهایت دارقطنی را به رویکرد جدلی-انتقادی با شیعۀ امامیه در مسئله فضائل شیخین و عدالت صحابه سوق داد؛ حال آن که دارقطنی، خود آگاه بود که امامیه اثنی عشریه به این انگارهها باورمند نیست.
کلیدواژهها : دارقطنی، کتاب فضائلالصحابه، اندیشههای کلامی، جریانهای فکری، بوم بغداد
•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@OstadRad
💢شهر اوجده مراکش؛ میزبان پنجمین دوره نمایشگاه کتاب مغرب
🔹این رویداد از امروز با شعار «زندگی در جهان و نوشتن آن» آغاز شد و تا ۱۲ اکتبر ادامه خواهد داشت.
🔹این دوره شاهد مشارکت بیش از ۱۵۰ شرکتکننده از ملیتهای مختلف عرب و تعدادی از کشورهای اروپایی، علاوه بر ۲۶ انتشاراتی از مراکش و خارج از کشور، و ۱۷ موسسه ملی و منطقهای خواهد بود.
🔹همچنین نمایشگاه کتاب مغرب میزبان گروهی منتخب از نویسندگان، محققان، رماننویسان، فیلسوفان، هنرمندان و شاعران مراکشی و همچنین کشورهای آفریقایی، عرب، اروپایی، آمریکایی و کانادایی خواهد بود.
🔹بیش از ۱۵ ارائه در خارج از سالن نمایشگاه، برگزار خواهد شد که شامل ۸ میزگرد به زبان عربی و ۱۰ میزگرد به زبان فرانسوی است.
#نمایشگاه_کتاب
🔗📚 @bookdiplomacy
🧿 آکادمیا: دسترسی به دانش علمی از طریق پادکستهای هوش مصنوعی
💢 آکادمیا (Academia.edu)، یکی از بزرگترین شبکههای اجتماعی علمی جهان با بیش از 295 میلیون کاربر، اخیراً گامی انقلابی در جهت ترویج علم، تأثیرگذاری اجتماعی علم و دموکراتیکسازی دسترسی به دانش علمی برداشته است. این شبکه اجتماعی با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته هوش مصنوعی، برای هر مقالۀ موجود در مخزن خود، یک پادکست خلاصهشده پنجدقیقهای تولید میکند. این ویژگی نوین، نه تنها موانع زمانی و شناختیِ دسترسی به محتوای پژوهشی را کاهش میدهد، بلکه تحولی عمیق در نحوۀ مصرف، انتشار و تأثیرگذاری دانش علمی ایجاد میکند.
مزایای پادکست شدن مقالات علمی
یک. افزایش دسترسیپذیری و جذابیت محتوای علمی
بسیاری از پژوهشگران، دانشجویان و حتی عموم علاقهمندان، به دلیل محدودیتهای زمانی یا سبک زندگی پُرمشغله، تمایلی به خواندن متن کامل مقالات علمی ندارند. پادکستهای خلاصه، این موانع را با ارائۀ محتوایی شنیداری، قابلدرک و فشرده از میان برمیدارند. این رویکرد، مخاطبان گستردهتری را، از جمله افرادی که در حین انجام امور روزمره هستند، به سوی دانش علمی سوق میدهد.
دو. تقویت ضریب تأثیرگذاری استنادی
وقتی یک مقاله به صورت شنیداری و در قالبی جذاب در اختیار جامعۀ علمی قرار میگیرد، احتمال آشنایی سریعتر سایر پژوهشگران با آن افزایش مییابد. این آشنایی سریع، منجر به استنادهای بیشتر میشود. مطالعات نشان دادهاند که قابلیت کشفپذیری یکی از عوامل کلیدی در افزایش استناد است؛ و پادکستها به عنوان یک ابزار کشفپذیری هوشمند، نقشی کلیدی در این فرایند ایفا میکنند.
سه. تسریع چرخۀ پژوهش و همکاریهای بینرشتهای
پژوهشگران با گوش دادن به خلاصههای صوتی مقالات، میتوانند در کمترین زمان ممکن، با آخرین یافتههای حوزههای مرتبط، حتی خارج از تخصص اصلی خود، آشنا شوند. این امر، زمینهساز همکاریهای بینرشتهای و نوآوریهای ترکیبی میشود که در دهههای اخیر به عنوان یکی از موتورهای پیشرفت علم شناخته شدهاند.
چهار. افزایش تأثیرگذاری اجتماعی علم
علم تنها زمانی میتواند جامعه را تغییر دهد که از دیوارهای دانشگاهها و ناشران فراتر رود. پادکستهای علمی، با زبانی سادهتر و قالبی روزمره، دانش تخصصی را به عموم مردم منتقل میکنند. این امر، آگاهی عمومی را افزایش داده، تصمیمگیریهای آگاهانهتری در سطح فردی و سیاستی را ممکن میسازد و در نهایت، ارزش اجتماعی پژوهش را چند برابر میکند.
پنج. حمایت از تنوع شیوههای یادگیری
افراد سبکهای یادگیری متفاوتی دارند. برخی بصری، برخی کلامی و برخی شنیداری هستند. پادکستهای علمی، به ویژه برای یادگیرندگان شنیداری، فرصتی ایدهآل برای درک مفاهیم پیچیده فراهم میکنند. این تنوع در ارائه محتوا، عدالت شناختی (Cognitive Justice) را در دسترسی به دانش تقویت میکند.
نتیجهگیری
تولید خودکار پادکستهای پنجدقیقهای برای مقالات علمی توسط آکادمیا، تنها یک ویژگی فنی نیست؛ بلکه تحولی فرهنگی و معرفتشناختی در نظام دانشآفرینی پساهوش مصنوعی است. این ابتکار، با ترکیب هوش مصنوعی و رسانههای صوتی، مرزهای دانش را گسترش داده و آن را از انحصار خوانندگان تخصصی، به ابزاری زنده و در دسترس برای عموم تبدیل میکند. در عصری که «سرعت» و «دسترسی آزاد»، دو محور اصلی گردش دانش هستند، چنین ابتکاراتی نه تنها مطلوب، بلکه ضروری به نظر میرسند.
برای کشف این ویژگی و دسترسی به میلیونها مقاله و پادکست علمی، میتوانید از طریق وبگاه آکادمیا مراجعه فرمایید: https://www.academia.edu
🆔 @Indexing