مهدویت پژوهی در سده معاصر ؛ زمینه ها و پیامدها ( بخش اوّل)
درنگی در موسوعة في أحاديث الإمام المهدي : الضعيفة والموضوعة , تالیف بستوی
✍️ علی راد
اشاره
امتداد اجتماعی – سیاسی مهدویت در عمل, وجه تمایز قرائت شیعی از مهدویت در اندیشه دیگر مذاهب اسلامی است . افزون بر ریشه های اعتقادی -کلامی آموزه مهدویت, اثر گذاری اجمالی نظریه های آینده جهان و آموزه نجات , ظهور انقلاب اسلامی مبتنی بر پارادایم سیاسی ولایت فقیه در تشدید مطالعات و پژوهشهای معطوف به مهدویت در سده اخیر نقش مهمی ایفا نمود و دیگر مذاهب جهان اسلام را ناگزیر به موضع گیری درباره اصالت و اعتبار آموزه مهدویت نمود .
هر چند مهدویت پژوهی ریشه تاریخی کهن در تاریخ و اندیشه شیعی دارد , محدّثان و متکلمان شیعه بیش از دیگر دانشیان به آن اهتمام ورزیدند لکن ظهور انقلاب اسلامی در کسوت یک پارادایم جدید در حکمرانی مبتنی بر آموزه مهدویت شیعی و اسلام سیاسی , نظریه های حکمرانی سایر مذاهب اسلامی و نگرش سلبی آنان به ظرفیت های سیاسی و اجتماعی اسلام در عرصه حکمرانی و سیاست را به چالش کشاند. نظریه ولایت فقیه با قرائتی ویژه از آموزه مهدویت , فارغ از اعتقادی قلبی و ایمانی به مهدویت در مقام عمل و اجرا نیز به مهدویت امتداد سیاسی و اجتماعی بخشید , اسلام شیعی را به مثابه یک فرانظریه در عرصه سیاست و اجتماع مطرح نمود, زمینه گرایش به مطالعه اسلام شیعی در جهان اسلام و غرب را تشدید کرد , تئوری های کهن شورا , سلطنت , خلافت , تغلب , ... را در عمل به چالش کشانید و بنیادهای اندیشه¬های حکمرانی و حکومت در جهان اسلام معاصر را متزلزل نمود.
پیامدها
خوانش اسلام شیعی از مهدویت پیامدهای متعددی داشت . از جمله مهم ترین آنها. لزوم بازخوانی دقیق بنیادهای نظری و سویه¬های سیاسی آموزه مهدویت در دو سطح تحقیق و نظریه پردازی بود.
در این راستا در نیم سده اخیر پژوهشگران شیعه با فرهنگ نگاری , موسوعه نویسی , مطالعات مقایسه ای و هم سنجی , نقد و ارزیابی احادیث آموزه مهدویت در اندیشه اسلامی , مذاهب و فرق اسلامی رویکرد جدیدی را در پژوهش های حدیثی – کلامی گشودند. این پژوهشها در حال اوج و تثبیت خود در گفتمان دین پژوهی معاصر است. این رویکرد هر چند در نخستین دوره از تولید , تعریف و تثبیت ادبیات علمی خود در گفتمان دین پژوهی قرار دارد لکن موفق گردید توجه پژوهشگران و نهادهای دینی متعددی را در جهان اسلام و غرب به خود جلب نمایید ؛ خاورشناسان به طور جدی و گسترده مطالعه مهدویت را به مثابه یک مسئله در شیعه پژوهی موضوع مطالعات خود قرار دادند . سلفیان معاصر به دلیل رویکرد انتقادی و سلبی به مذهب شیعه و آموزه های آن ناگزیر به موضع گیری درباره اصل آموزه مهدویت شدند , از جمله نمونه های اخیر آن پژوهشهای عبد العلیم بستوی ( پژوهشگر معاصر مقیم عربستان سعودی ) درباره مهدویت است . کارنامه پژوهشی بستوی گویای علاقه¬مندی او به موضوعات حدیثی و کلامی است. رساله دکتری عبد العلیم بستوی با عنوان « المهدي المنتظر (ع) في ضوء الأحاديث والآثار الصحيحة واقوال العلماء وآراء الفرق المختلفه » در موضوع مهدویت در میراث اسلامی بود که از سوی دار ابن حزم بیروت منتشر شد ( بنگرید : بستوی , عبد العلیم , المهدي المنتظر (ع) في ضوء الأحاديث والآثار ... , بیروت، دار ابن حزم، چاپ اول ، 1420 ق ) . هم چنین او کتاب « موسوعة في أحاديث الإمام المهدي : الضعيفة والموضوعة را نیز در موضوع اعتبار سنجی احادیث مهدویت چاپ کرد ( بستوی , عبد العلیم , موسوعة في أحاديث الإمام المهدي , بیروت، دار ابن حزم ، چاپ اول ، 1420 ق , 415 ص ) . 👇👇
•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@OstadRad
مهدویت پژوهی در سده معاصر ؛ زمینه ها و پیامدها ( بخش دوّم)
درنگی در موسوعة في أحاديث الإمام المهدي : الضعيفة والموضوعة , تالیف بستوی
✍️ علی راد
پیامدها
هر چند بستوی رویکرد ایجابی به اصل آموزه مهدویت بر پایه احادیث اسلامی دارد و در نگاه او اصل این آموزه از اصالت و اعتبار برخوردار است اما مبانی و معیارهای او در نقد و ارزیابی احادیث مهدویت بر پایه الگو و نظام اعتبار سنجی اهل سنّت با رویکرد سلفی است که بدون شک در توسعه و تضییق احادیث معتبر و صحیح از احادیث ضعیف موضوع مهدویت اثر گذار است . بازشناسی و ارزیابی رویکرد و آرای بستوی درباره احادیث مهدویت از جمله ضرورت های حدیث پژوهی و کلامی در گفتمان علمی معاصر است که هم چنان چشم انتظار نقدهای علمی و استواری است که باب گفتگو و مفاهمه در آموزه مهدویت با رویکرد سلفیان معاصر اهل سنّت را بگشاید و با تکیه بر مشترکات حدیثی , به گفتگو و نقد درباب نصوص و آرای اختلافی بپردازد.
دستاورد
یک. تحولات سیاسی ایران معاصر در توجه مجدد به مهدویت در جهان اسلام و غرب اثر گذار بود.
دو. خوانش شیعی از مهدویت با دو جریان و نظریه رقیب در مهدویت پژوهی مواجه است : سلفیان معاصر و خاورشناسان.
سه. سویه های سیاسی و اجتماعی مهدویت در اسلام شیعی مهم ترین وجه مهدویت پژوهی است لکن بنیادهای نظری و حدیثی آن نیز از اهمیت جدی برخوردار است از این رو نقدو ارزیابی نصوص مهدویت از جمله محورهای مهم در این عرصه است.
چهار. در دو دهه پژوهش ها و مطالعات تحلیلی – تطبیقی نصوص و نظریه های مذاهب اسلامی در موضوع مهدویت به مثابه یک رهیافت علمی از اهمیت ویژه ای برخوردار است و مراکز دین پژوهی جهان در سطح تحصیلات تکمیلی و با رویکرد نظریه پردازی به این مهم اهتمام دارند. پژوهشهای بستوی نمونه آشکار این رویکرد است و آنها را نباید بریده از گفتمان مهدویت در نیم سده معاصر مطالعه یا به نقد سپرد .
•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈•
@OstadRad
⚡️برقراری نخستین رابطه آکادمیک ایران با جامعه الازهر مصر
🎓 در راستای ارتقا رابطه علمی ایران با جامعه الازهر مصر، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی طهران اقدام به برگزاری نکوداشتی ویژه استاد و رئیس فقید دانشگاه الازهر دکتر احمد عمر هاشم (متوفی اکتبر ۲۰۲۵؛ آبانماه ۱۴۰۴) نموده است.
◾️بزرگداشت مقام علمی و شخصیت دکتر احمد عمر هاشم، مروج اسلام اعتدالی
✔️ همراه با پیام ویژه دکتر «احمد الطیب» شیخ جامعه الازهر
با سخنرانی:
🎙 «محمد ضیاء» حافظ منافع مصر در ایران
🎙 «دکتر محمد هادی فلاح زاده» رئیس دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، بایسته های رابطه آکادمیک با الازهر مصر
🎙 دکتر «احمد مبلغی»، رویکردهای جدید تقریب در جامعه الازهر
🎙 «حجه الاسلام و المسلمین محمد حسن زمانی» رایزن فرهنگی سابق ایران در مصر، نقش الازهر و دکتر احمد عمر هاشم در وحدت امت اسلامی
🎙 دکتر «محمود ویسی» عضو هیأت علمی دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی؛ شخصیت و آثار علمی احمد عمر هاشم
⏰ زمان: یکشنبه ۱۹بهمن ۱۴۰۴ ساعت ۱۰ الی ۱۲ صبح
🏫 مکان: تهران، خیابان فلسطین، تقاطع شهید روانمهر، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، سالن شهید ماموستا شیخ الاسلام.
لینک مجازی:
http://panel.webinarplus.online
حضور برای همه علاقمندان آزاد است.
☫ ۱۳ بهمن ماه ۱۴۰۴
https://eitaa.com/muslimnair