📜امام باقر(ع) و تکریم اهل علم 🔹به گزارش شیخ مفید، عمروبن دینار، عبدالله بن عبید بن عمیر و سلیمان بن قرم، از جمله علمایی بودند که به دیدار امام باقر(ع) می‌رفتند و آن حضرت همواره به لحاظ مالی به آنان، هدایایی که در تأمین پوشش و هزینه زندگی آنان نقش داشت، می‌پرداخت. 🏷ما لقيْنا أَبا جعفرٍ محمّدِ بنِ عليٍّ(ع) إِلّا وحملَ إِلينا النّفقةَ والصِّلةَ والكِسوةَ ، ويقولُ : « هذه مُعَدَّةٌ لكم قبلَ أَن تَلقَوْني»  📚الارشاد: ۲، ۱۶۶. @chsiqs

گزارش هشتمین جلسه از سلسله نشست‌های تاریخ و ماوراء #بخش‌اول سلسله نشست‌‌های «تاریخ و ماوراء» به دنبال یافتن پاسخی روشن به سؤالات اساسی درباره علم بودنِ تاریخ و ساحت دانشیِ آن در مرکز پژوهش‌های تاریخ اسلام تشکل می‌شود. به دنبال ارائه یک پارادایم جدید و بررسی امکان ایجاد یک نظام دانشی تازه در هشتمین نشست از سلسله مباحث «تاریخ و ماوراء» با دعوت از آقای دکتر مجید کافی با موضوع «تاریخ نگاری انتقادی و ایمان دینی؛ تنش‌ها و امکان‌های همزیستی» به بررسی این مهم پرداختیم. همچنین در این جلسه از ملاحظات دکتر محسن الویری به عنوان ناقد بهره‌مند شدیم. در اینجا به پاره‌ای از بیانات دو استاد محترم اشاره خواهد شد. بیانات دکتر مجید کافی: دکتر مجید کافی صورت مسأله خود را اینگونه طرح کردند که ما با یک مثلث مواجه هستیم که یک ضلع آن تاریخ سنتی، یک ضلع آن تاریخ انتقادی و ضلع آخر هم ایمان است که پرسش کانونی ناظر بر این مسأله این است که مورخ مسلمانِ مومن، در مواجهه با تعارض میان تاریخ سنتی و تاریخ انتقادی چه وظیفه‌ای دارد؟ حفظ تاریخ سنتی؟ نقد آن بر اساس روش های تاریخ انتقادی؟ یا تلاش برای جمع میان این دو؟ ایشان سپس به مفهوم شناسی «ایمان» و «تاریخ انتقادی» پرداختند و برای ایمان پنج قسم را بیان کردند. ایمانِ حاصل شده از آیات و روایات، ایمان مبتنی بر قرائت خاص از دین، ایمان برآمده از فهم جمعی عالمان دین، ایمان تاریخی ـ اجتماعی و نهایتاً ایمانْ به مثابه گرایش درونیِ فرد. درباره ویژگی‌های تاریخ انتقادی هم می‌توان موارد زیر را مطرح کرد: ۱. حفظ فاصله از واقعهٔ تاریخی؛ ۲. سنجش عقل پسند؛ ۳. پذیرش تعارض روایت‌ها؛ ۴. توجه به تعینات اجتماعی و ۵. بررسی انگیزه‌های راویان. دکتر کافی با تأکید بر اینکه من این بحث را از منظر فلسفهٔ علم تاریخ طرح می‌کنم افزودند: «فلسفهٔ علم، با ارائهٔ نگاهی درجه‌دوم، امکان داوری نسبتاً بی‌طرفانه‌تری فراهم می‌کند؛ زیرا معرفت درجه‌اول همواره با تعهدات و علایق همراه است و همین امر، قضاوت منصفانه را دشوار می‌سازد.» استاد کافی به عنوان نمونه به بحث «شق القمر» پرداختند. شقّ‌القمر، واقعه‌ای است که هم پشتوانهٔ قرآنی دارد، هم روایی، و هم در تاریخ اسلامی نقل شده است. اما وقتی این گزاره در اختیار مورخ انتقادی قرار می‌گیرد، این پرسش مطرح می‌شود که اگر چنین رخدادی واقع شده، چرا در دیگر منابع هم‌افق تاریخی بازتابی نیافته است؟ اگر مورخ انتقادی پس از بررسی اسناد، به مؤید مستقلی نرسد، چه باید بکند؟ وفاداری به تاریخ سنتی؟ یا به نتایج پژوهش انتقادی؟ #ادامه‌دارد https://t.me/chsiqs @chsiqs

#بخش‌دوم ملاحظات دکتر محسن الویری: از نگاه دکتر الویری چالشی که امروز در عرصهٔ تاریخ‌نگاری با آن مواجه‌ایم، عمدتاً محصول دنیای مدرن است. تاریخ‌نگاری انتقادی و نقدهایی که در این حوزه پدید آمده، نگاه ما را به بسیاری از مسائل تغییر داده و به‌تدریج، بر فضای فکری همهٔ ما اثر گذاشته است. اما ایشان این اثرگذاری را به‌هیچ‌وجه منفی ندانستند و افزودند که حوزه‌ها نیز نیازمند تأثر از این روش‌ها بودند. اساساً اگر این مواجهه رخ نمی‌داد، علم پیشرفت نمی‌کرد. از این جهت، با پدیده‌ای مبارک روبه‌رو هستیم. اما نکتهٔ اساسی که استاد الویری بر آن تاکید داشتند آن است که امروز مسئلهٔ ما، فراتر از ایمان فردی است. بحث «علم» است؛ و دقیق‌تر، بحث از فلسفهٔ علم تاریخ و تاریخ‌نگاری است. ما با مجموعه‌ای از پرسش‌های بنیادین مواجه‌ایم که دغدغهٔ ذهنی دیندارانِ امروز ـ با هر تلقی‌ای از ایمان و خاستگاه آن ـ شده است. پرسش اصلی از نگاه دکتر الویری این است که: «آیا می‌توان فراتر از حل چند مسئلهٔ موردی، به امکان شکل‌گیری یک نظام دانشی جدید اندیشید؟» آیا می‌توان از «علم بومی» سخن گفت؟ از این منظر، هیچ تفاوتی میان دانش تاریخ و دیگر علوم اجتماعی وجود ندارد. نگاه تقلیل‌گرایانه به موضوع و فروکاستن آن به حد ایمان که امری فردی و قلبی است، حداکثر می‌تواند آرامش فردی برای پژوهشگر تاریخ به دنبال داشته باشد ولی نسبت به پرسش‌های بنیادی در این زمینه گره‌گشایی ندارد. بحث، امکان معرفت دینی در ساحت علم و نوعی شیفت پارادایمی جدید در تاریخ‌نگاری است. در بخش دیگری از بیانات دکتر مجید کافی مطرح شد: ایشان معتقد بودند که یک اتفاق انتقادی در حال رخ‌ دادن است. حتی اگر بخواهیم این پارادایم را به پارادایم دیگری منتقل کنیم، باز هم باید حواسمان باشد که تاریخ با بعضی علوم دیگر، مثل جامعه‌شناسی، تفاوت‌های جدی دارد. جامعه‌شناسی در کشور ما اساساً یک علم وارداتی است و پارادایم‌هایش با زمینهٔ فرهنگی ما سازگار نیست. ایشان سپس به برخی مصادیق اشاره کردند و افزودند در مورد مثال‌هایی مثل حضور ملائکه در جنگ بدر یا کنشگری موجودات ماورایی، بحث من نفی ایمان به این گزاره‌ها نیست. بحث سر تعریف «موضوع تاریخ» است. اگر تاریخ را مطالعهٔ پدیده‌های عینیِ واقع‌شده در گذشته بدانیم که بر حیات انسانی اثر گذاشته‌اند، آن‌وقت باید بپرسیم آیا کنش فرشتگان، به‌عنوان کنشگر تاریخی، در چارچوب متد تاریخ می‌گنجد یا نه. این به معنای انکار ایمان یا بی‌معنا دانستن این گزاره‌ها نیست؛ بحث، بحث تفکیک ساحت‌هاست. استاد مجید کافی در ادامه بحث برای دخالت امور ماورائی در تاریخ سه سوال و ابهام اساسی خود را مطرح کردند: ۱. وجه روایی این تاریخ چیست؟ ۲. گشاده‌رویی نسبت به این روش، آیا ما را دچار آنارشیسم روش‌شناختی نمی‌کند؟ ۳. آیا کسی از بین مورخان صراحتاً گفته است که موضوع تاریخ، هم عالم غیب و ماوراء هست یا نه؟ ملاحظات پایانی دکتر محسن الویری: دکتر محسن الویری نیز در پایان تأکید کردند که ما معتقدیم که تاریخ صرفاً متولی امور حسی نیست و می‌تواند در عرصه غیر حسی هم ورود کند؛ اما برای این کار قطعاً نیاز به ضابطه‌هایی روشن داریم. در این مسیر قائل به گفتگو هستیم و بدون هیچگونه شتاب‌زدگی موارد و نتایج بدست آمده را به بوته نقد گذاشته و به نوعی راستی‌آزمایی می‌کنیم. بنابراین شاید نیازمند آن باشیم که در تعریفمان از تاریخ تجدید نظر کنیم. #پایان‌بخش‌دوم https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜علویان و طبرستان 🔸به گزارش ابن اسفندیار، تاریخ‌نگار قرن هفتم، رابطهٔ مردم طبرستان و علویان رابطه‌ای دو سویه بود‌. هم مردم از علویان حمایت کردند و در رسیدن قدرت، حامی و پشتیبان آنان شدند و هم علویان در اصلاحات اجتماعی و اعتقادی تاثیر بسزا داشتند. 📚تاریخ طبرستان: ۴۰. 🔹به باور ابن اثیر، تاریخ‌نگار قرن هفتم، پس از این که دولت علویان زیدی در سال ۲۸۷ق. توسط اسماعیل سامانی شکست خورد، قیام تازه‌ای شکل گرفت. 📚الکامل فی التاریخ: ۱۹، ۱۹-۲۱. 🔸ابن خلدون، تاریخ‌نگار قرن هشتم، آغاز این قیام را در سال ۳۰۱ق به رهبری حسن بن علی نوه حسن بن زید ملقب به ناصر کبیر اطروش گزارش کرده است. 🔺علویان تا سال ۳۱۶ق در طبرستان حکومت کردند. 📚تاریخ ابن خلدون: ۳، ۱۵۷. @chsiqs

📜خاندان‌های متقدم شیعه امامیه: ابوشعبة 🔹️به گزارش نجاشی، خاندان ابوشعبة، از دوران امام حسن و امام حسین(ع) به تشیع مشهور بوده‌اند. بزرگ این خاندان، فردی با نام ابوشعبة است که از اصحاب حسنین بوده است. 📚الرجال: ۲۳۰ـ۲۳۱. 🔺️به گزارش شیخ طوسی، ابوشعبة سه فرزند با نام‌های علی، عمر و عیص، داشته که از اصحاب امامان بوده‌اند. 📚الرجال: ۲۵۳. 🔺️ نجاشی گزارش کرده که علی، پسر ابو شعبة، فرزندانی به نام‌های عبیدالله، عبد الاعلی، عمران و محمد داشت که همگی از اصحاب امام صادق بودند. علاوه بر این، عمران فرزندی با نام یحیی داشت که از شاگردان امام صادق(ع) بود و دارای تأليف بود. 📚 الرجال: ۴۴۴. 🔺️بنابر چند اسنادی كه در کتاب تهذیب الأحكام آمده، عبیدالله فرزند علی بن ابوشعبة، فرزندى با نام محمد داشته كه راوی بوده است. 📚تهذیب الأحکام: ۳، ۶۹ و ۴، ۲۰۹. @chsiqs

📜ولادت امام جواد(ع) 🔹 به باور شیخ طوسی، ولادت امام جواد(ع) دهم ماه رجب است. 📚مصباح المتهجد: ۸۰۵. 🔸به گزارش شیخ مفید، ولادت امام جواد(ع) در ماه رمضان سال ۱۹۵ ق بوده است. 📚 الارشاد:۲، ۲۷۳. 🔹اشعری، عالم قرن سوم، روز تولد امام را ۱۵ ماه رمضان دانسته است. 📚المقالات و الفرق: ۹۹. 🔸ابن شهر آشوب، عالم قرن ششم، گزارش ولادت آن حضرت را در ۱۹ ماه رمضان، در شهر مدینه ثبت کرده است. 📚مناقب آل ابی‌طالب: ۴، ۳۷۹. @chsiqs

📜هدیه ازدواج امام جواد(ع) 🔹به گزارش یعقوبی، تاریخ‌نگار قرن سوم، مأمون در تزویج دخترش به امام جواد(ع) دو میلیون در هم به ایشان بخشید. 🏷 و زوج محمد بن الرضى ابنته أم الفضل و امر له بألفى الف درهم. 📚تاریخ الیعقوبی: ۲، ۴۵۴. 🔸بر پایۀ گزارش ابن عماد، عالم حنبلی قرن یازدهم، معتصم عباسی (۲۱۸ - ۲۲۷ق) سالیانه مبالغی برای امام جواد(ع) می‌فرستاد. 📚 شذرات الذهب فى اخبار من ذهب: ۳، ۹۷. @chsiqs

📜خاندان متقدم شیعه امامیه: خاندان ابورافع 🔹ابن سعد، در گزارشی نقل می‌کند ابورافع، نامش اسلم بود و از صحابی با وفای پیامبر(ص) محسوب می‌شد و نسلی از خود باقی گذاشت که برخی راوی بودند. 📚الطبقات الکبیر: ۴، ۵۶-۷۳. 🔸مزّی، عالم رجالی قرن هشتم، سی تن از راویانی که از ابورافع نقل روایت کرده‌اند، نام برده‌‌است که حدود هشت نفر از منتسبین به وی بوده‌اند. در این گزارش سلمی، همسر ابورافع، نیز جزو راویان وی محسوب می‌شود. 📚تهذیب الکمال فی اسماء الرجال:۳۳، ۳۰۱. 🔺به گزارش ترمذی، عالم قرن سوم، سلمی، روایاتی درباره زندگی شخصی پیامبر(ص) و مناسبات ایشان با همسرانش را روایت کرده است. 📚الشمائل المحمدیه: ۱۱۲. @chsiqs

📜 کعبه زمان ولادت علی(ع) یک در داشت 🔹بنا بر گزارش کلینی، سی سال قبل از بعثت حضرت محمد(ص) در مكه سيل آمد و كعبه خراب شد. مشركين كعبه را بازسازی كردند. 🏷إِنَّمَا هَدَمَتْ قُرَيْشٌ الْكَعْبَةَ لأَنَّ السَّيْلَ كَانَ يَأْتِيهِمْ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ فَيَدْخُلُهَا فَانْصَدَعَتْ وسُرِقَ مِنَ الْكَعْبَةِ غَزَالٌ مِنْ ذَهَبٍ رِجْلَاه مِنْ جَوْهَرٍ وكَانَ حَائِطُهَا قَصِيراً وكَانَ ذَلِكَ قَبْلَ مَبْعَثِ النَّبِيِّ ص بِثَلَاثِينَ سَنَةً ... 📚الكافی: ۴، ۲۱۷. 🔹به گزارش بخاری، در روایتی پيامبر(ص) به عايشه فرمودند اگر خويشاوندان تو به تازگی از كفر به اسلام رو نياورده بودند، دستور می‌دادم خانه كعبه تخريب شود و آن را چسبيده به زمين می‌ساختم و برای آن دو در شرقی و غربی می‌ساختم اين‌گونه مانند زمانی بود كه حضرت ابراهيم آن را ساخت. 🏷لَوْلَا أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ لَأَمَرْتُ بِالْبَيْتِ فَهُدِمَ فَأَدْخَلْتُ فيه ما أُخْرِجَ منه وَأَلْزَقْتُهُ بِالْأَرْضِ وَجَعَلْتُ له بَابَيْنِ بَابًا شَرْقِيًّا وَبَابًا غَرْبِيًّا فَبَلَغْتُ بِهِ أَسَاسَ إبراهیم... 📚 صحيح بخاری: ۳۸۵، ۱۵۸۶. 🔺 وقتی مشرکین، كعبه را بازسازی كردند، يک در برای آن قرار داده‌ بودند بنابراین پیامبر(ص) به فکر اصلاح کعبه با ساختن دو در بوده‌اند. همچنین این گزارش‌ها، حاکی از آن است که کعبه در زمان ولادت علی(ع) و پس از آن یک در داشته‌ است. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜 امام‌علی(ع) در كلام ابوذر 🔹السَرقَسطی، عالم قرن سوم، از معاویة بن ثعلبه گزارش کرده است که: ابوذر دچار بیماری‌ای شد که از آن بیمِ مرگ می‌رفت. پس وصیت خود را به علی(ع) سپرد. به او گفتند: اگر وصیتت را به امیرالمؤمنین [عمر] می‌سپردی، برای انجام وصیتت مناسب‌تر بود! 🔺ابوذر پاسخ داد: به يقين، من وصیتم را به امیرالمؤمنینِ حقیقی سپرده‌ام، او ستون زمینی است که شما به آن پناه می‌برید و زمین نیز به او آرام می‌گیرد. و اگر او از میان شما برود، هم زمین را ناشناخته می‌یافتید و هم مردم را. [زمين اهلش را نمی‌شناسد و همه يكدیگر را انكار می‌كنند. كنايه از ولايت تكوينی امام علی(ع)]. 🏷عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ، قَالَ: مَرِضَ أَبُو ذَرٍّ مَرَضًا أَشْفَقَ مِنْهُ، فَأَوْصَى إِلَى عَلِيٍّ، فَقِيلَ لَهُ لَوْ أَوْصَيْتَ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ كَانَ أَحْمَلَ لِوَصِيَّتِكَ! فَقَالَ: لَقَدْ أَوْصَيْتُ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ حَقَّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، وَإِنَّهُ لَرِزُّ الْأَرْضِ الَّذِي تَسْكُنُ إِلَيْهِ، وَيَسْكُنُ إِلَيْهَا، وَلَوْ قَدْ فُقِدَ لَأَنْكَرْتُمُ الْأَرْضَ، وَأَنْكَرْتُمُ النَّاسَ». 📚 الدلائل فی غريب الحديث:۱، ۱۵۶. https://t.me/chsiqs @chsiqs

📜 روایت یک رویداد 🔸به گزارش نجاشی، امام حسن مجتبی(ع) پس از شهادت امام علی(ع) و بازگشت از کوفه به شهر مدینه، نیمی از خانه امیرالمومنین(ع) و قطعه زمینی را در مدینه به ابورافع، یار امام علی(ع)، واگذاشت. 🔺ابورافع، در رویداد هجرت امام علی(ع) به کوفه، به هدف همراهی با امام، خانه و زمینش را فروخته و با خانواده‌اش به کوفه هجرت کرده بود. 📚رجال: ۴-۶. 🔺با توجه به اینکه درگذشت ابورافع، در سال چهل هجری و نود سالگی بوده است. در ایامی که امام حسن(ع) از کوفه به مدینه بازگشت، ابورافع زنده نبوده و به احتمال زیاد این رویداد در مورد فرزند او بوده است. 📚خاندان ابورافع:۱۰- ۱۱. @chsiqs

📜 نسل حضرت زینب 🔸 ابن عبدالبر، محدث و مورخ قرن پنجم، بر این باور است که از میان فرزندان حضرت زینب و عبدالله بن جعفر بن ابیطالب، فقط علی بن عبداللـه معـروف «علـى الزینبــی» صاحب نسل شناخته شده است و فرزندان دیگر مانند محمد و عون نسلی برجای نگذاشته‌اند. 📚الاستیعاب: ۳، ۱۲۴۷. 🔹 منابع متقدم انساب، ادامه‌ی نسل عبدالله بن جعفر را از دو پسرش علی و معاویه می‌دانند. 📚 مقاتل الطالبیین:۳۹۳؛ جمهره انساب العرب: ۷، ۲۹۵. 🔸 امروزه، در شرح قبایل عرب از منطقه‌ای در مصر به نام «الزیـانبَـه» یاد شده که طایفه‌ای از قریش عدنانی، منسوب به علی بن عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب و زینب بنت علی بن ابی‌طالب،[علی‌الزینب‍ــی]، در آن زندگی می‌کردند. 📚 معجم المولفین: ۲، ۴۸۸. @chsiqs