🔻ظرفیت‌های نواندیشی دینی در انسجام اجتماعی جامعۀ در حال گذار ایران ✍ مینا صالحی ✔️ خلاصه متن: ۱. نواندیشی دینی بر آن است که دین به‌عنوان حقیقتی قدسی، ثابت و جاودان است، اما فقه و اجتهاد به‌عنوان دانشی انسانی، هویتی سیال و زمان‌مند دارد. از این رو، نواندیشان دینی با تفکیک میان «دین» و «فهم بشری از دین» و با تکیه بر روش‌هایی نظیر توجه به مقاصد الشریعه، عقلانیت، عدالت و کرامت انسانی، در پی ارائه قرائتی از اسلام هستند که با واقعیت‌های جهان مدرن، علوم جدید و ضرورت‌های زندگی اجتماعی امروز سازگار باشد. مهم‌ترین ابزار تحقق این رویکرد، «اجتهاد پویا» است که با در نظر گرفتن مقتضیات زمان و مکان، مصلحت، عرف عقلایی و سیره عقلا، ظرفیت انعطاف و پاسخگویی فقه به مسائل مستحدثه را افزایش میدهد. ۲. جامعۀ ایران با تنوعات قومی، مذهبی و نسلی، در گذار از سنت به مدرنیته با شکاف‌های متعدد اجتماعی (به‌ویژه‌ شکاف سنت-مدرنیته و شکاف نسلی) روبه‌رو است که انسجام اجتماعی را تضعیف کرده است. نسل جوان امروز که در جهانی مدرن پرورش یافته، خوانش‌های سنتی و تبعیضآمیز را نمیپذیرد. اگر فقه و قوانین ناشی از آن، با بهرهگیری از اجتهاد پویا بهروز نشوند، نهتنها پاسخگوی نیازهای جامعه نخواهند بود، بلکه خود به عاملی برای کجروی، ناهنجاری و کاهش انسجام اجتماعی تبدیل میشوند. در مقابل، نواندیشی دینی از طریق مکانیسمهایی چون ایجاد زبان مشترک میان گفتمانهای مختلف، پاسخ منعطف به حقوق زنان و اقلیتها، نقد اقتدارگرایی و ترویج مدارا، تولید اخلاق اجتماعی مبتنی بر عدالت و برابری، و پیوند میان سنت و نوگرایی میتواند به تقویت همبستگی ملی کمک کند. ۳. در مجموع، بازخوانی انتقادی و سازنده از سنت دینی با روششناسیهای نوین، منابع معنایی و اخلاقی مشترکی فراهم میآورد که نهتنها مانع انسجام نیست، بلکه پل ارتباطی میان سنت و مدرنیته، نسلها، اقوام و مذاهب میگردد. با این حال، تحقق کامل این ظرفیت در گرو غلبه بر موانع نهادی و سیاسی، توسعهٔ روشمند مباحث، و ارتباط مؤثرتر با بدنهٔ اجتماعی است. در نهایت، تقویت انسجام اجتماعی در ایران نیازمند کنار گذاشتن انحصارگرایی در تفسیر دین و گشودن فضایی گسترده برای اجتهادی پویا و نواندیشی مسئولیتپذیری است که در خدمت حل مسائل واقعی انسانها قرار گیرد و قوانین نیز براساس چنین فقه پویایی تدوین شوند. 📎 پيوند به متن کامل این مقاله در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46052/ 🆔 @dinonline

🔻غدیر خم؛ از جغرافیای یک برکه تا تبارشناسی یک حدیث پرمناقشه تحلیلی دایره‌المعارفی بر سند، دلالت‌ها و پیامدهای کلامی واقعه ✔️علی آقانوری(عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب) در مقاله‌ای دایره‌المعارفی با عنوان «غدیر خم» به بازخوانی مستند یکی از مهم‌ترین وقایع تاریخ اسلام پرداخته است. این نوشتار که بر پایه منابع کهن فریقین (شیعه و سنی) سامان یافته، نخست به موقعیت جغرافیایی غدیر خم، پیشینه نامگذاری آن و جایگاه این مکان به عنوان «چهارسوق جهان اسلام در آن زمان» می‌پردازد. سپس با روایت دقیق آخرین سفر حج پیامبر (ص)، نزول آیه تبلیغ و آیه اکمال، و متن حدیث «مَن کُنتُ مَولاهُ فَعَلِیٌّ مَولاهُ»، ضمن گزارش اختلافات سندی و دلالی میان فریقین، ده‌ها تن از صحابه، تابعین و علمای اهل سنت را که به صحت و تواتر این حدیث اذعان کرده‌اند، برمی‌شمارد. نویسنده با تحلیل انتقادی واژه «مولی» در لغت، قرآن و حدیث، و طرح چالش‌های کلامی تاریخی (همچون سکوت سقیفه، مسئله دلالت بر امامت بلافصل، و نقش فضای قبیله‌گرای عرب در واکنش به نصب علی(ع))، تصویری جامع از غدیر به مثابه منشأ اصلی دسته‌بندی‌های مذهبی و یکی از پراستنادترین ادله امامت در تفکر شیعه ارائه می‌دهد. به گزارش [نام رسانه]، این مقاله همچنین به سابقه عید غدیر پیش از آل بویه، سنت غدیریه‌نگاری از قرن سوم تا کتاب الغدیر علامه امینی، و کارکردهای وحدت‌بخش و تحریف‌زدا در میراث مکتوب اسلامی می‌پردازد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46061/ 🆔 @dinonline

🔻علی و افق‌های نوزایی اسلامی؛بازاندیشی میراث علوی از امامت تاریخی تا معنویت انسان‌گرا در عصر مدرن ✔️محمد عثمانی در یادداشتی با عنوان “علی و افق‌های نوزایی اسلامی؛ بازاندیشی میراث علوی از امامت تاریخی تا معنویت انسان‌گرا در عصر مدرن” با طرح این پرسش که چگونه می‌توان میراث علوی را بدون افتادن در دام تقدیس یا نفی، به زبان امروز ترجمه کرد، از ضرورت تمایز میان “علی تاریخ” و “علی برساخته خیال جمعی” سخن گفته است. نویسنده در این تحلیل که مفاهیم سنتیِ عصمت، امامت و ولایت را به چالش می‌کشد، استدلال می‌کند که وفاداری راستین به میراث، در تکرار صور کهن نیست، بلکه در بازخوانی ارزش‌هایی چون عدالت، آزادگی و کرامت انسانی در افق عقلانیت مدرن، دولت نهادمند و شهروندی است. او نتیجه می‌گیرد که راه آینده نه نفی گذشته است و نه جمود بر آن، بلکه گفتگویی زنده میان سنت و تجدد است که در آن میراث علوی از دیواری برای پناه، به پلی برای عبور بدل می‌شود. 📎 پيوند به متن کامل این مطلب در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46058/ 🆔 @dinonline

🔻استخلاص بخارا؛ روایت جوینی از فروپاشی یک تمدن / ۱۰ اصل نظامی برای بقای شهرها ✔️«جهانگشای جوینی»، روایتگر سقوط فاجعه‌بار بخارا به دست مغولان است. علی چراغی در این یادداشت، نشان می‌دهد که چگونه «بی‌دفاعی ساختاری»، «فقدان فرماندهی واحد» و «اختلافات داخلی» به نابودی شهری انجامید که عبرت‌های آن، هنوز پس از قرن‌ها، برای درک چالش‌های امروز ایران معاصر و هر ملتی که در پی حفظ امنیت خویش است، گران‌بها و راهگشاست. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46063/ 🆔 @dinonline

🔻وقتی سگ‌ها غر می‌زنند؛ تمثیلی اخلاقی از وظیفه‌شناسی کور و خوی انسانی ✍ سیدحسن اسلامی اردکانی ✔️کوهنوردی ساده و گذر از میان گله‌ای گوسفند، دستمایه‌ی روایتی تمثیلی اخلاقی از سید حسن اسلامی شده است؛ روایتی که در آن، رفتار سه سگ گله در مواجهه با یک رهگذر، به آیینه‌ای برای بازشناسی رذیلت‌های انسانی بدل می‌شود. نویسنده در این تصویرپردازی، دو سگ را «وظیفه‌شناسِ ساکت» می‌یابد که با فهم فرمان نرم صاحبشان، راه خود را می‌گیرند و می‌روند؛ اما سگ سوم، موجودی است که در مرز میان غریزه و تربیتی معیوب گرفتار آمده. اسلامی این «سگ غرغرو» را نه حیوانی سادیسمی، که موجودی دچار «خصلت انسانی» توصیف می‌کند؛ موجودی که بی‌آنکه دستور حمله داشته باشد یا چشم به پاداشی بدوزد، صرفاً از سر عادت یا دردی فروخورده، به غرزدن و نالیدن از وضع موجود ادامه می‌دهد. این جستار کوتاه، با نگاهی اخلاقی، این پرسش را پیش می‌کشد که آیا بسیاری از کنش‌های به‌ظاهر «وظیفه‌شناسانه» در جامعه، چیزی جز بازتولید رفتاری انسانی بر دوش سگی نیست؟ 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46073/ 🆔 @dinonline

🔻دینداری یهودیان ایرانی در نیم‌قرن اخیر ✍ فهیمه اشعری ✔️بر اساس پژوهش میدانی-کتابخانه‌ای فهیمه اشعری با عنوان «دینداری یهودیان ایرانی در نیم‌قرن اخیر»، که بر گفت‌وگو با هفت تن از صاحب‌نظران کلیمی ایران استوار است، تحولات دینداری یهودیان ایرانی در پنجاه سال گذشته بررسی شده است. این گزارش علمی نشان می‌دهد که انقلاب اسلامی نه تنها مانعی برای دینداری یهودیان ایرانی نبوده، بلکه افزایش مشارکت مناسکی، ارتقای آگاهی دینی و تأمین آزادی و امنیت دینی آنان را در مقایسه با بسیاری از کشورهای غربی به همراه داشته است. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46075/ 🆔 @dinonline

🔻گفت‌وگو در ایران پساجنگ؛ چرا به جای مشاجره، به «گفت‌وگو» برای بقا و توسعه نیاز داریم؟ ✔️یاسر میردامادی در گفتاری با محوریت کتاب تازه‌اش «گفت‌وگو؛ آیین حق‌جویی»، از ضرورت بازاندیشی در کنش گفت‌وگویی در ایرانِ پساجنگ می‌گوید؛ جایی که به باور او، گفت‌وگو نه یک توصیه اخلاقی، بلکه تنها راه بقای ملی و بازسازی سرمایه اجتماعی در برابر گسل‌های عمیق امنیتی و توسعه‌ای است. او ضمن معرفی هفت جریان فکری-سیاسی گفت‌وگوپذیر، مرزهای اصیل گفت‌وگو را از مشاجره و خشونت جدا می‌کند و پیشنهادهای عملیاتی برای ایجاد «مناطق امن گفت‌وگویی» در غیاب رسانه‌های رسمیِ فراگیر ارائه می‌دهد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46084/ 🆔 @dinonline

🌺مجله الکترونیک "دین‌نامه" به‌مناسبت سیزدهمین سال تأسیس دین‌آنلاین آغاز به کار می‌کند. با نظرها و پیشنهادهای خود همراه ما باشید! @dinonlinecontact

🔻در دفاع از حقِ قانع نشدن؛ الهیات گفت‌وگو و تمایز میان «عدم اقناع» و «عناد آگاهانه» ✍ علی الهی خراسانی ✔️تهدید به عقوبت، حتی اگر در لفافهٔ «تجسم اعمال» پیچیده شود، ساختار گفت‌وگو را از جست‌وجوی حقیقت به محاسبهٔ هزینه و فایده تغییر می‌دهد. علی الهی خراسانی در یادداشت پیش‌رو با تکیه بر فلسفهٔ گفت‌وگوی بوبر و هابرماس و بازاندیشی در معنای قرآنی «کفر»، استدلال می‌کند که داوری الهی نه بر مدار «قانع نشدن»، که بر مدار «پوشاندن حقیقتِ شناخته‌شده» می‌چرخد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46086/ 🆔 @dinonline

▪️سوته‌دلان▪️ 🏴درباره ستیز و سازش در روایت‌های عاشورا شب اول با حضور علی اشرف فتحی میزبان: نورا نوری صفت سه شنبه ۲۶خرداد ساعت ۲۱ صفحه اینستاگرام دین‌آنلاین https://www.instagram.com/dinonline 🆔 @dinonline

🔻ایمان به مثابه رسانه؛ نگاهی تازه به دین در اندیشه نیکلاس لومان (آشنایی با نظریه‌های معاصر دین‌پژوهی) ✍ محسن محصل یزدی ✔️نیکلاس لومان، جامعه‌شناس برجسته آلمانی، با بازتعریف بنیادین مفهوم جامعه بر پایه «ارتباط» به‌جای کنش فردی، نظریه‌ای نوآورانه درباره دین ارائه می‌دهد. در این یادداشت، ضمن تبیین مفاهیمی چون خودزایی (اتوپوئیسیس)، کد دینی «درون‌ماندگاری/استعلاء»، برنامه‌ها، فرمول‌های اقتضایی (رستگاری) و رسانه نمادین ایمان، نشان داده می‌شود که دین در اندیشه لومان نه یک باور یا نهاد ثابت، بلکه نظامی ارتباطی و خودارجاع است که کارکرد تولید معنا و کاهش پیچیدگی در برابر ابهام‌های بنیادین زندگی (مرگ، رنج، عدم‌قطعیت) را بر عهده دارد. برخلاف نظریه‌های کلاسیک سکولاریزاسیون، لومان زوال دین در جامعه مدرن را انکار کرده و بر تمایز کارکردی آن تأکید می‌ورزد: دین دیگر مرکز سازمان‌دهی جامعه نیست، اما همچنان به‌مثابه یکی از زیرنظام‌های اصلی، در کنار علم، اقتصاد و سیاست به حیات خود ادامه می‌دهد. این یادداشت ضمن معرفی دقیق این نظریه پیچیده، به نقدهایی مانند غفلت از کنشگر انسانی و انتزاعی‌بودن بیش‌ازحد نیز اشاره می‌کند و سرانجام اهمیت رویکرد ارتباط‌محور لومان را در عصر دیجیتال و رسانه‌های نوین برجسته می‌سازد. 📎 پیوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46080/ 🆔 @dinonline