🔻دگرگونی بزرگ در اندیشه اسلامی ترکیه ✔️در میان خاموشیِ ظاهریِ فضای سیاسی ترکیه، جریانی ژرف و آرام در حال شکل‌گیری است که از درونِ سنتِ اسلامی ترکیه برمی‌خیزد و ستونِ آن را «آزادی انسان» و «نقدِ استبداد» تشکیل می‌دهد. طاها آق‌یول، روزنامه‌نگار برجسته، در یادداشتی تازه، از موجی از بازاندیشی در تاریخ، فقه و حدیث خبر می‌دهد که به‌دستِ نسلِ جدیدی از پژوهشگران و الهی‌دانان ترکیه در جریان است؛ بازاندیشی‌ای که نه از غرب، بلکه از بطنِ میراثِ اسلامی سرچشمه گرفته و در پیِ آن است که تفسیری نو، اخلاق‌محور و سازگار با حقوق مدرن از دین ارائه دهد. 📎 پيوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46108/ 🆔 @dinonline

🔻حسینیه معلی؛ آیین برای زیستن است یا برای دیده شدن؟ (به مناسبت فصل جدید «حسینیه معلی»؛ تأملی در رسانه‌ای شدن آیین) ✍سید حسین سیدوکیلی(پژوهشگر رسانه) ✔️در بسیاری از هیئت‌های قدیمی، روضه که آغاز می‌شد، چراغ‌ها را خاموش می‌کردند. آن تاریکی فقط یک رسم قدیمی نبود؛ حریمی می‌ساخت تا عزادار از بار سنگین دیده شدن رها شود. هیئت، جمعی بود، اما آنچه در دل هر عزادار می‌گذشت، تجربه‌ای کاملاً شخصی بود. هرکس در میان جمع، تنهایی خودش را داشت. امروز اما همان لحظه، زیر نور پروژکتورها و در محاصره دوربین‌ها ثبت می‌شود؛ لحظه‌ای که ساعتی بعد، در قالب کلیپی کوتاه، در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود. «حسینیه معلی» یکی از نوآورانه‌ترین و جسورانه‌ترین روایت‌های رسانه‌ای از آیین‌های عزاداری است؛ همین جایگاه، آن را به بهانه‌ای مناسب برای طرح پرسشی تبدیل می‌کند که فقط درباره «حسینیه معلی» نیست. آیا همه آنچه در یک آیین رخ می‌دهد، باید رسانه‌‌ای شود؟ «جیمز کری» در نظریه «ارتباط آیینی» میان دو کارکرد رسانه تفاوت گذاشت. از نگاه او، رسانه همیشه برای انتقال اطلاعات نیست؛ گاهی کارکرد اصلی آن، حفظ و بازتولید یک فرهنگ و یک باور مشترک است. به عبارت دیگر: هیئت، برای تجربه شدن شکل گرفته است، نه برای اجرا شدن. در واقع، هیئت یک Experience است، نه یک Performance. مسئله دقیقاً از همان‌جا آغاز می‌شود که رسانه، آیین را از «زیستن» به «تماشا کردن» می‌برد. درست است که عزاداری، یک آیین جمعی است؛ اما تجربه عزاداری، تجربه‌ای عمیقاً شخصی است. ممکن است هزار نفر زیر یک سقف اشک بریزند، اما هیچ‌کس به جای دیگری عزاداری نمی‌کند. هر وقت دوربین وارد شود، رفتار انسان تغییر می‌کند. این نه یک قضاوت اخلاقی است و نه اتهامی به کسی؛ اقتضای دوربین است. انسان، وقتی می‌داند دیده می‌شود، ناخودآگاه نسبت خود را با نگاه دیگران تنظیم می‌کند. اما مسئله فقط تغییر رفتار نیست؛ خود آیین نیز آرام‌آرام با منطق رسانه سازگار می‌شود. رسانه، همه چیز را نشان نمی‌دهد؛ انتخاب می‌کند. از میان صدها لحظه یک مجلس، تصمیم می‌گیرد کدام تصویر دیده شود و کدام تصویر بیرون قاب بماند. همین انتخاب‌ها، آرام‌‌آرام تعیین می‌کنند کدام تصویر از عزاداری در ذهن ما ماندگار شود، کدام احساس برجسته شود و کدام شکل از آیین، عادی و مطلوب به نظر برسد. آنچه بیشتر دیده می‌شود، بیشتر تکرار می‌شود؛ آنچه بیشتر تکرار می‌شود، طبیعی‌تر به نظر می‌رسد؛ و آنچه طبیعی به نظر برسد، آرام‌آرام به فرهنگ تبدیل می‌شود. به همین دلیل است که می‌گویند رسانه، فقط حافظه جمعی نمی‌سازد؛ سلیقه جمعی هم می‌سازد. به نظر می‌رسد این، پارادوکس گریزناپذیر عصر ماست. اگر آیین، رسانه‌ای نشود، در هیاهوی جهان جدید، به حاشیه می‌رود و به تدریج فراموش می‌شود. اما اگر کاملاً با منطق رسانه سازگار شود، همان چیزی را از دست می‌دهد که اساساً به آن معنا می‌دهد. رسانه برای دیده شدن ساخته شده است. اما همه تجربه‌های انسانی، برای دیده شدن نیستند. شاید امروز، در روزگاری که تقریباً هیچ مجلسی از چشم دوربین دور نمی‌ماند، بیش از هر چیز جای همان تاریکی خالی است. شاید «حسینیه معلی» فقط بهانه‌ای باشد تا دوباره این پرسش را از خود بپرسیم: آیا وقتی پروژکتورها روشن می‌شوند، ما هنوز در حال «تجربه» آیین هستیم، یا آرام‌آرام به تماشاگر «نمایش» آن تبدیل شده‌ایم؟ 📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46135/ 🆔 @dinonline

🔻از ولایت فقیه تا «دعت تورات»؛ چگونه یک مورخ اسرائیلی از «شیعه‌سازی» یهودیت سخن می‌گوید؟ ✔️آیا می‌توان میان سنت‌های دینی‌ای که در ظاهر کاملاً متفاوت‌اند، شباهت‌های ساختاری یافت؟ این پرسش، سال‌هاست که موضوع پژوهش تاریخ‌نگاران ادیان و جامعه‌شناسان دین بوده است. مقاله پیش رو، نوشته یکی از پژوهشگران تاریخ یهود، تلاشی است برای بررسی برخی همانندی‌های تاریخی و نهادی میان تشیع معاصر و جریان‌های فوق‌ارتدوکس یهودی. روشن است که انتشار این ترجمه به معنای تأیید همه داوری‌ها و نتیجه‌گیری‌های نویسنده نیست، بلکه دعوتی است به تأمل و گفت‌وگو درباره یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات در مطالعات تطبیقی ادیان. 📎 پيوند به متن کامل این مطلب در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46132/ 🆔 @dinonline

🔻از «یهودیان اسلام» تا «شیعی‌سازی» یهودیت راست‌کیش افراطی(نگاهی انتقادی به مقالۀ «آیا شیعیان همان یهودیان اسلام‌اند؟» نوشتۀ رونی واینستاین با ترجمۀ یاسر میردامادی( ✔️آیا می‌توان تنها بر پایه چند شباهت ظاهری، از تأثیرپذیری یک سنت دینی از سنتی دیگر سخن گفت؟ فهیمه اشعری در این مقاله با نگاهی انتقادی به نوشته رونی واینستاین، این پرسش را پیش می‌کشد و نشان می‌دهد که ادعای «شیعی‌سازی» یهودیت راست‌کیش افراطی، بیش از آنکه بر شواهد تاریخی و پژوهش‌های مستند استوار باشد، بر قیاس‌های ناروا، مفروضات اثبات‌نشده و برداشت‌هایی گزینشی از تاریخ یهودیت و تشیع تکیه دارد. نویسنده با واکاوی مدعاهای اصلی مقاله، می‌کوشد تصویری مستندتر از نسبت میان این دو سنت دینی ارائه دهد و کاستی‌های استدلالی این روایت را آشکار سازد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46140 🆔 @dinonline

🔻روایت جنگ؛ از «کلیدر» تا «جنگ و صلح»؛ روایت انسان در میان آتش و کلمه ✍ علی چراغی ✔️جنگ در ادبیات، تنها شرحِ نبردها و نقشه‌های نظامی نیست؛ بلکه صحنه‌ای است برای پرسش از انسانیت، عشق، ترس و بقا. از رمان‌های بومیِ ایران مانند «کلیدر» و «زمین سوخته» که جنگ را به خانه‌ها و قبیله‌ها می‌برند، تا شاهکارهای جهانی مانند «جنگ و صلح» و «وداع با اسلحه» که آن را به فلسفه‌ای از زیستن بدل می‌کنند؛ این گزارش، مروری است بر آنچه ادبیات داستانی از تجربهٔ جنگ به ما می‌گوید؛ تجربه‌ای که گاه در خاکسترِ خانه‌ها و گاه در تردیدهای یک سرباز، معنای تازه‌ای از «ایستادگی» را روایت می‌کند. در این میان، علی چراغی با نگاهی به میراثِ حماسیِ ایران، از رستم تا رئیس‌علی دلواری، یادآور می‌شود که دفاع از وطن، نه فقط یک وظیفهٔ تاریخی که یک روایتِ همیشه‌زنده از شرف و نجابت است. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46122/ 🆔 @dinonline

🔻ناگفته‌های «امر به معروف و نهی از منکر» (1) ✍ محمدتقی سهرابی‌فر ✔️«امر به معروف و نهی از منکر» از ارکان مهم فقه اجتماعی اسلام، همواره با دو چالش جدی روبه‌رو بوده است: از یک‌سو، برداشت‌های سطحی و افراطی که به نام این فریضه به جنایت انجامیده (مانند خوارج) و از سوی دیگر، تقلیل آن به ابزاری سیاسی-حزبی یا نزاع‌های فردی. محمدتقی سهرابی‌فر(استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم) در این یادداشت، با واکاوی تاریخی و مفهومی، از معنای اجتماعی این آموزه پرده برمی‌دارد و با تأکید بر «محاسبه نتیجه» و «فهم عرفی از معروف و منکر»، راهی برای بازگرداندن این قانون الهی به مسیر اصلاح و مصلحت عمومی ارائه می‌دهد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46130/ 🆔 @dinonline

🔻از موشک‌های بالستیک تا دیپلماسی قرآنی و انتخاب آیات در مصلای تهران ✔️گاهی یک آیه، به اندازه یک بیانیه سیاسی معنا تولید می‌کند. انتخاب آیات متفاوت برای هیئت‌های حاضر در مراسم ادای احترام به رهبر شهید ایران، موجی از تفسیرها و واکنش‌ها را در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی برانگیخت؛ از توصیف آن به عنوان «دیپلماسی قرآنی» تا نقد آن به مثابه بهره‌گیری ابزاری از متن مقدس. فارغ از درستی یا نادرستی این برداشت‌ها، رخداد مصلای تهران پرسشی مهم را پیش روی اندیشمندان دین قرار داده است: مرز میان استفاده ارتباطی از قرآن و تفسیر سیاسی آن کجاست؟ 📎 پيوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46160/ 🆔 @dinonline

🔻سخنان عبدالکریم سروش به مناسبت تشییع رهبر شهید ✔️ما حرمت می‌نهیم به مردم کشورمان و ارادتی که نسبت به شهیدان فقید خود می‌ورزند و می‌بینید که چطور علی‌رغم اختلافات داخلی ید واحده در مقابل متجاوزان ایستاده‌اند. 🆔 @dinonline

🔻ریتم روایت‌های مقدس (آزمونی در پرورش مشارکتی یک ایده در مطالعات دینی) ✍ زهرا اخوان صراف ✔️آیا ایده‌های نوین در مطالعات دینی پیش از آنکه فرصت بالیدن بیابند، در کرسی‌های داوری خفه می‌شوند؟ زهرا اخوان صراف، پژوهشگر حوزه هرمنوتیک و مطالعات بینامتنی، در یادداشتی تازه، الگویی جایگزین برای نظریه‌پردازی دینی پیشنهاد می‌دهد: «پرورش مشارکتی ایده‌ها»؛ الگویی که نقد را نه به‌عنوان توقفگاه نهایی، بلکه به‌مثابه بخشی از فرایند ساخت نظریه تعریف می‌کند. او با طرح نظریه‌ای با عنوان «فراغ مکمل» — که سکوت‌های متن مقدس را نه نقص، بلکه دریچه‌ای برای شناخت تاریخی شخصیت‌های قرآنی از طریق منابع بینامتنی می‌داند — این روش را به آزمون می‌گذارد. نوشتار او با تکیه بر نمونه حضرت مریم(س)، دعوتی است از جامعه علمی برای مشارکت در تکامل یک اندیشه، پیش از آنکه به صورت‌بندی نهایی برسد، فراخوانی برای آنکه «نظریه‌پردازی» از انحصار ذهنِ منفرد خارج شود و به گفت‌وگوی مسئولانه جمعی تبدیل گردد. 📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46167/ 🆔 @dinonline

ویژه‌نامه دین‌نامه به مناسبت سالروز امضای فرمان مشروطه 🔻 محل نزاع مشروطه 💬مشروطه را معمولاً نزاع سنت و تجدد یا تقابل اسلام و غرب روایت می‌کنند؛ اما آیا واقعاً مسئله اصلی همین بود؟ ✔️فاطمه شاه‌حسینی در این پادکست نشان می‌دهد که مهم‌ترین محل نزاع مشروطه، بیش از آنکه تقابل تفکر اسلامی و غربی باشد، اختلاف بر سر این پرسش بود که آیا می‌توان در کنار پایبندی به شریعت، قانون وضع کرد یا نه. اگر می‌خواهید در زمانی کوتاه، با یکی از مهم‌ترین مناقشات تاریخ معاصر ایران آشنا شوید، شنیدن این پادکست را از دست ندهید. برای ارتباط با ما در خصوص این پادکست به شناسه زیر پیام دهید: 🆔 @dinonlinecontact

🔻پیامبر و نسل کشی در بنی قریظه با حضور مژگان آهنگر داودی پژوهشگر مرکز پژوهشی پویافکر میزبان: نورا نوری‌صفت شنبه۷ شهریور ساعت ۱۹ ۱۴۰۴ ساعت : ۲۱ صفحه اینستاگرام دین‌آنلاین https://www.instagram.com/dinonline 🆔 @dinonline

🔻هوش مصنوعی چگونه دین را تغییر می‌دهد و دین چگونه می‌خواهد هوش مصنوعی را تغییر دهد؟ (گزارشی از اکونومیست درباره ورود هوش مصنوعی به عرصه دین؛ از پاسخ‌گویی چت‌بات‌ها به پرسش‌های اعتقادی تا تلاش نهادهای دینی برای شکل دادن به مدل‌های هوش مصنوعی) ✔️هوش مصنوعی دیگر صرفاً ابزاری برای جست‌وجوی اطلاعات، تولید متن یا انجام امور روزمره نیست. این فناوری به حوزه‌هایی وارد شده که پیش‌تر در انحصار روابط انسانی، نهادهای اجتماعی و مراجع سنتی بود؛ از جمله حوزه دین و معنویت. اکنون بخشی از مردم برای پرسش‌های مربوط به ایمان، اخلاق، معنای زندگی و حتی مسائل مذهبی به چت‌بات‌ها مراجعه می‌کنند و همزمان نهادهای دینی می‌کوشند خود را با این فناوری سازگار کنند و بر نحوه پاسخ‌گویی آن به پرسش‌های دینی اثر بگذارند. 📎 پيوند به متن کامل این مطلب در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46334/ 🆔 @dinonline